بررسي جمعيت ماهيان تالاب هورالعظيم

چكيده
تالاب هورالعظيم يكي از مهمترين و ارزشمندترين زيستگاههاي كشور ميباشد. اين بررسي با هدف شناسايي و تعيين فراواني ماهيان تالاب هورالعظيم در طي سالهاي 91-1390 انجام و تعداد 3 ايستگاه مطالعاتي انتخاب و نمونهبرداري ماهيان با استفاده از تورگوشگير ثابت با چشمههاي 7/1 تا 5 سانتيمتري انجام گرفت. نتايج نشان داد كه در اين تالاب تعداد 15 گونه ماهي از 3 خانواده وجود دارند كه خانواده كپور ماهيان Cyprinidae داراي 13 گونه و بيشترين فراواني 4/87 را دارا بود و خانواده كفال ماهيان Mugilidae و خانواده Siluridae با يك گونه حضور داشتند. گونه ماهي حمري Carasobarbus luteus در ايستگاه رفيع و گونه بني Mesopotamichthys sharpeyi در ايستگاه طبر غالب بوده و در مجموع گونههاي حمري، بني، شلج Aspius varax، بياح Liza abuو كاراس Carassius auratus به ترتيب با 7/28، 6/24، 7/15، 8/10 و 9/9 درصد بيشترين فراواني را در طي مطالعه داشتند. ميانگين دماي آب، شوري و pH در كل تالاب به ترتيب 72/20 سانتيگراد، 07/2 قسمت در هزار و 82/7 بود. در پژوهش حاضر حداكثر تنوع گونه در ايستگاه رفيع 93/1 و كمترين تنوع در ايستگاه طبر 63/1 به دست آمد.
واژگان كليدي: تالاب هورالعظيم، تنوع زيستي، شرايط فيزيكوشيميايي، ماهيان.

مقدمه
فروغ پاپهن1 مريم رضايي 2* غلامرضا اسكندري3 علي اكبر راسخي4

1. دانشگاه شهيد چمران، دانشيارگروه بيولوژي، اهواز، ايران
2. دانشگاه شهيد چمران، كارشناس ارشد بيوسيستماتيك جانوري، اهواز، ايران
3. مركز تحقيقات آبزي پروري جنوب كشور ، اهواز، ايران
4. دانشگاه شهيد چمران، استاديارگروه آمار، اهواز، ايران
* نويسنده مسئول مكاتبات
[email protected].com
تاريخ دريافت: 20/4/91 تاريخ پذيرش: 15/6/91
كد مقاله:
اين مقاله برگرفته از پايان نامه كارشناسي ارشد ميباشد.

تالابها و مناطق وابسته به آنها، جلوههاي ويژهاي از منابع آبي محسوب ميشوند (عباسي و همكاران، 1387). تالاب ناحيهاي از مظاهر طبيعي است كه در روند پيدايش، خاك آن به وسيله آبهاي سطحي و زيرزميني، به صورت اشباع درآمده و در طي يك دوره طولاني و كافي در شرايط عادي و محيطي، تشكيل شده و داراي توالي زيستي ميباشد. اين مجموعه اكوسيستمها داراي جوامعي از گياهان و جانوران ويژه خود هستند (پاپهن، 1387). تالابها از بسياري جهات حائز ا هميت ميباشند. از جمله از نظر تقليل ورود منابع آلاينده به دريا، زيستگاه جانوران مهاجر و بومي مانند پرندگان، حفظ تنوع زيستي و به طور كلي واجد ارزشهاي زيستمحيطي، شيلاتي و دامداري و غيره ميباشند (عباسي و همكاران، 1387). تالاب هورالعظيم يا تالاب بزرگ هويزه، در غرب استان خوزستان در انتهاي رودخانه كرخه در منطقه مرزي دشت آزادگان بين دو كشور ايران و عراق واقع شده است؛ كه داراي موقعيت جغرافيايي “30 ’16 470 تا ’58 470 طول شرقي و از ’00 310 تا ’50 310 عرض شمالي ميباشد (مختاري و همكاران، 1388). مساحت اين تالاب در فاصله زماني حدود 20 سال (1367-1345) بين 560000 تا 450000 هكتار گزارش شده است (UNEP, 2001). به دلايل مختلف به مرور زمان بخش وسيعي از آن خشك شده و در سال 1991 وسعتي معادل 310000 هكتار داشته است (مختاري و همكاران، 1388). اين تالاب يكي از مهمترين و ارزشمندترين زيستگاههاي آبي كشوربوده و اهميت بسياري از لحاظ هيدرولوژيكي، بيولوژيكي و اكولوژيكي در حيات وحش منطقه را دارد و يكي از بزرگترين تالابهاي دائميآب شيرين در بينالنهرين سفلا بوده و از لحاظ اكوسيستم يكي از نادرترين تالابهاي ايران و آسيا محسوب ميشود (پاپهن، 1387). بررسي ماهيان در بوم سامانههاي آبي به جهت بررسي تكامل، بوم شناختي، رفتارشناسي، حفاظتي، مديريت منابع آبي، بهرهبرداري ذخاير و پرورش ماهي حائز اهميت بوده (وثوقي، 1373) و در مطالعه شيلاتي آبها، قبل از هر چيز بررسي بر روي ماهيان صورت ميگيرد (Bagenal, 1987)، به عبارتي شناسايي ماهيان در بوم سامانههاي آبي اولين قدم محسوب ميشود .شناخت و بررسي زيستشناختي و بومشناختي گونههاي مختلف ماهيان در يك اكوسيستم آبي، سبب حفظ و بازسازي ذخاير آنها شده و در اين راستا تمامي آنها (اقتصادي و غيراقتصادي) به دليل نقش در اكوسيستمهاي آبي از اهميت و ارزش زيادي برخوردارند. همچنين با وجود فشارهاي فزايندهاي كه در اثر رشد جمعيت بر منابع محدود كنوني وارد ميشود، نياز مبرمي به شناخت هر چه بهتر خصوصيات آبزيان و محيط زندي آنها احساس شده و به منظور اعمال مديريت صحيح، شناخت بيولوژي و داشتن اطلاعات كافي و مناسبي در مورد آبزيان بسيار حائز اهميت است (2691 Lagler et al.,). بررسي پيشينه مطالعات ماهي شناسي در تالاب هورالعظيم ميتوان به مطالعات اسدي و همكاران (1389) و طرح مطالعات جامع هورالعظيم،
جهت پي بردن به فراواني هر گونه اولين قدم براي برنامهريزي هدفمند در جهت مقاصد شيلاتي است، بنابراين هدف از تحقيق شناسايي و فراواني ماهيان تالاب هورالعظيم بوده است.

مواد و روش ها

شكل 1: موقعيت جغرافيايي تالاب هورالعظيم (هور الحويزه) در مرز بين ايران و عراق.

نمونههاي صيد شده به وسيله يخدان حاوي پودر يخ به آزمايشگاه منتقل گرديدند. ابتدا نمونهها زيست سنجي شده سپس با استفاده ازكليدهاي معتبر شناسايي (Coad, 2010 و عبدلي، 1378) شناسايي شدند. اندازهگيري دما و pH آب با استفاده از دستگاه قابل حمل مدل(HACH DR/2010) انجام شد. اندازهگيري شوري به روش مور و فرمول كندسن Salinity= 1/805 [cl] اندازهگيري شده است. در اين معادله (cl) غلظت يون كلرايد ميباشد كه توسط نيترات نقره اندازهگيري ميباشد.

جدول 1: مختصات جغرافيايي ايستگاههاي مورد مطالعه تالاب هورالعظيم.
ايستگاه عرض جغرافيايي طول جغرافيايي
طبر 0/00 – °29 – °31 E 47° – 51° – 28/4 N رفيع 9/47 – °35 – °31E 47° – 53° – 41/5 N شطعلي 4/33 – °21 – °31E 47° – 42° – 25/8 N

به منظور سنجش تنوع گونهاي در دوره مطالعه، شاخص تنوع شانون- وينر (´H) و شاخص غالبيت سيمپسون (λ) محاسبه گرديد. يكي از شاخصهاي تنوع كه كاربرد وسيعي در مطالعات اكولوژيك دارد شاخص شانون ميباشد. ميزان هتروژني و تنوع افراد را نشان ميدهد. شاخص فوق از طريق معادله H = ∑ Ln محاسبه ميشود. اجزاي اين معادله به ترتيب ni: تعداد افراد در گونه i ام؛ n: تعداد كل افراد نمونه؛ s: تعداد كل گونهها، ميباشد. شاخص غالبيت سيمپسون كه به عنوان اولين شاخص تنوع در بررسيهاي اكولوژيك مورد
استفاده قرار گرفته است، ميزان فراواني و هموژني جامعه را نشان ميدهد. اين شاخص از معادله (1 pi2 ni (ni 1)/ N(N محاسبه ميشود (Ludwing and Raynolds, 1988). اجزاي اين معادله به ترتيب: Pi: نسبت فراواني هر يك از گونهها در نمونه؛ ni: تعداد افراد گونه i؛ N: تعداد كل افراد تشكيل دهنده تمام گونهها در نمونه، ميباشد. جهت تجزيه و تحليل دادهها از نرمافزار Spss16 استفاده گرديد.

نتايج
در بررسي كنوني در مجموع 1469 نمونه ماهي از گونههاي مختلف صيد و مورد بررسي قرار گرفت. خانواده كپورماهيان با 13 گونه بيشترين تنوع را به خود اختصاص داد و خانوادههاي كفال ماهيان و گربه ماهيان هر كدام با يك گونه در رتبههاي بعدي قرار دارند (جدول 2). در بين ماهيان شناسايي شده ماهي حمري بيشترين فراواني (در حدود 7/28 درصد) را داشت. ماهي بني با 6/24 درصد، ماهي شلج با
7/15 درصد، ماهي بياح با 8/10 درصد و ماهي كاراس با 9/9 درصد در رتبههاي بعدي قرار داشته و ديگر گونهها فراواني اندكي داشتند.
بيشترين فراواني در ايستگاه 1 (طبر) مربوط به گونه بني با فراواني 40 درصد و كمترين فراواني مربوط به گونه خياطه با 22/0 درصد ميباشد. در ايستگاه دو (رفيع) بيشترين فراواني به ماهي حمري با 22/41 درصد و كمترين فراواني را گونههاي خياطه و برزم معمولي با 39/0 درصد دارا بودند. در ايستگاه سوم (شطعلي) بيشترين فراواني مربوط به گونه بني با 02/32 درصد و كمترين فراواني به گونه اسبله با 16/2 درصد بود. همانگونه كه در جدول (3) مشاهده مي شود ايستگاه 2 (رفيع) بيشترين تنوع گونه و ايستگاههاي 1 و 3 كمترين تنوع را دارند. بيشترين فراواني صيد مربوط به فصل پاييز با 549 نمونه و نسبت 4/37 درصد و كمترين فراواني صيد مربوط به فصل بهار با 246 نمونه و نسبت 7/16 درصد از كل ماهيان صيد شده بدست آمد. ميانگين دما در سراسر دوره تحقيق در مناطق سه گانه تالاب به ميزان 72/20 درجه سانتي گراد بوده است كه اين درجه حرارت، گرمسيري بودن منطقه را نشان ميدهد. بيشترين دما در ماههاي تير و مرداد به ترتيب 9/28 و 6/32 درجه سانتيگراد و كمترين دما در ماههاي دي و بهمن 1/11 و 10 درجه سانتيگراد ثبت گرديده است (شكل 2). ميانگين شوري در مناطق سه گانه 07/2 قسمت در هزار بوده و بيشترين شوري در ماههاي ارديبهشت، خرداد و مهر به ترتيب 3/3، 7/4 و 7/5 قسمت در هزار در ايستگاههاي طبر و شطعلي و كمترين شوري در ايستگاه رفيع در ماههاي دي و بهمن به ترتيب 73/0 و 96/0 قسمت در هزار مشاهده شدهاست (شكل 3). ميانگين pH آب در مناطق سه گانه 82/7 و حداكثر 2/9 و حداقل 16/6 ثبت گرديده است. در تحقيق حاضر شاخص هايتنوع در مناطق سه گانه محاسبه گرديد. شاخص شانون در كل تالاب در تمام دوره 74/1 و در ايستگاه رفيع بيشترين مقدار و در ايستگاه طبر كمترين مقدار مشاهده گرديد. شاخص غالبيت سيمپسون در طول دوره تحقيق 216/0 ثبت گرديد و در ايستگاه طبر بيشترين مقدار و در ايستگاه رفيع كمترين مقدار مشاهده گرديد (شكل 4).

شكل 3: تغييرات ماهيانه فاكتور دما در تالاب هورالعظيم (1391-1390).

جدول 2: درصد فراواني خانوادهها و گونههاي شناسايي شده ماهيان تالاب هورالعظيم.
رديف نام محلي خانواده درصد گونه درصد
1 24/6 Mesopotamichthys sharpeyi بن
2 5/4 Cyprinus carpio كپور معمول
3 28/7 Carasobarbus luteus حمر 9/9 carassius auratus كاراس 4
8
9
Alburnoides idignensis
Cyprinion macrostomum
Cyprinion kais
Luciobarbus barbulus
Luciobarbus pectoralis
Capoeta trutta

شكل 3: تغييرات شاخص هاي تنوع زيستي در ايستگاههاي تالاب هورالعظيم (1391-1390).

بحث و نتيجه گيري
تاكنون مطالعات متعددي در ارتباط با شناسايي ماهيان آب شيرين ايران و همچنين خوزستان صورت پذيرفته است. اسدي و همكاران (1389)، 19 گونه از 5 خانواده و 11 جنس در تالاب هويزه، اسكندري و همكاران (1386)، 12 گونه از 3 خانواده در درياچه سد دز، هاشمي و همكاران (1389)، 15 گونه ماهي را در تالاب شادگان، عباسي و همكاران (1388)، 23 گونه از 4 خانواده را در تالابهاي آق گل، پيرسلمان و مناطق تالابي رودخانههاي گاماسياب و حرم آباد استان همدان و عباسي و همكاران (1386)، تعداد 30 گونه و زيرگونه ماهي از 11 خانواده در رودخانه سياه درويشان (تالاب انزلي) گزارش كردهاند. Hussein و همكاران (2006) در بخش عراقي تالاب هويزه گزارش نمودند كه بيشترين تعداد به گونههاي ماهي بياح (Liza abu) با 69/28 درصد و بعد از آن، كاراس (Carassius auratus) با 75/11 درصد و حمري (Carasobarbus luteus) با 36/27 درصد و شلج (Aspius varax) با 81/8 درصد تعلق داشتند. Mohamed (2008) در بخش عراقي تالاب هويزه، گونههاي بياح با 1/31 درصد و حمري 4/29 درصد و كاراس با 3/15 درصد و شلج با 16/6 درصد را به عنوان گونههاي غالب معرفي نمود، همچنين اسدي و همكاران (1389)، در بخش ايراني تالاب هويزه، گونههاي بياح 95/23 درصد، شلج 03/15 درصد، حمري 41/10 درصد، كاراس 14/8 درصد و گربهماهي (Silurus triostegus) با 40/6 درصد به عنوان گونههاي غالب گزارش نمودند. در تحقيق حاضر 5 گونه ماهي شامل؛ بني، حمري، شلج، بياح و كاراس در مجموع 3/89 درصد از كل صيد را تشكيل دادهاند. بيشترين فراواني متعلق به گونه حمري به ميزان 7/28 و سپس گونه بني 2/24 درصد بود. نسبت فراواني گونههاي نامبرده ممكن است به شرايط تغذيهاي و محيطي بستگي داشته باشد. البته با توجه به مطالعات انجام شده در سالهاي اخير، تالاب هورالعظيم چه در كشور ايران (طرح جامع مديريت تالاب هورالعظيم دانشگاه شهيد چمران اهواز،1387؛ مطالعات جامع هورالعظيم دانشگاه علوم و فنون خرمشهر، 1388؛ شركت مهندسي ساز آب پردازان، 1383؛ مختاري و همكاران، 1388) و چه در كشور عراق (6002 ,.Mohamed et al., 2008; Hussain et al) نشان از وجود شرايط سخت زيستمحيطي ناشي از خشكساليهاي سالهاي اخير و افزايش آلودگي ناشي از ورود پسابهاي صنعتي، كشاورزي و شهري به رودخانههاي منتهي به تالاب بوده است، به علاوه احداث جادهها و خاكريز علاوه بر قطع ارتباط آبي بخشهايي از تالاب سبب تبديل آنها به شور زار و خشكي شده است. اين روند در چرخه طبيعي منابع غذايي نيز تأثيرگذار بوده است. به گونهاي كه موجب محدود شدن توزيع منابع غذايي در دسترس در منطقه و به عبارتي ديگر مانع پراكندگي منطقي اين منابع در حاشيه هور شده است. تداوم اين روند در نهايت باعث ناامني محيط زيست جانوران مختلف در زنجيره غذايي و برهم خوردن نظم اكولوژيكي منطقه خواهد شد (مختاري و همكاران، 1388) و غالبيت ماهيان مقاوم همچون بياح، شلج و كاراس را به همراه داشته است (Al-Daham, 1982; Al-Hilli, 1977).
ميزان تراكم و پراكنش گونههاي ماهي در منابع آبي بستگي به شرايط خود گونه و در مجموع روابط حاكم بر زيستگاه گونهها نظير عوامل فيزيكوشيميايي (شوري، دما و PH و بيش از 30 عامل ديگر) و ميزان سازش گونههاي ماهي با محيط زيست شان دارد كه منابع مختلفي به اين مسئله اشاره نمودهاند. براي مثال افزايش عمق آب از قسمتهاي فوقاني رودخانه به قسمتهاي پايين دست يكي از عوامل مهم در افزايش تنوع گونهاي و تراكم آنها ميباشد (Adebisi, 1988; Foltz, 1982; Sheldon, 1968). روند تغييرات دما در آب با ميانگين 72/20 درجه سانتيگراد، حداكثر 6/32 درجه سانتيگراد و حداقل 10 درج سانتيگراد نشان ميدهد كه تالاب هورالعظيم داراي شرايط مناطق گرمسيري (حارهاي) است (دادههاي تحقيق حاضر و مطالعات جامع هورالعظيم دانشگاه علوم و فنون خرمشهر، 1388). آناليز آماري دادههاي دما در ماههاي مختلف در ايستگاههاي سهگانه تفاوت معنيداري نشان ميدهد (05/0 < P). روند تغييرات شوري با ميانگين 07/2 قسمت در هزار، حداكثر 7/5 قسمت در هزار و حداقل 72/0 قسمت در هزار تابع الگوي مشابه الگوي تغييرات دماي آب دارد. بدين شكل كه در زمستان حداقل و در بهار و تابستان حداكثر شوري قابل مشاهده است؛ كه به احتمال زياد در آبهاي كم عمق مانند تالاب هورالعظيم و شرايط گرمسيري ميزان تبخير نقش كليدي در تغييرات شوري دارد. نتايج فاكتورهاي فيزيكوشيميايي نشان ميدهد كه شوري در بخشهاي ورودي آب پايين بود ولي هرچه از اين قسمتها به سمت دو ايستگاه ديگر پيش مي رود يا به عبارت ديگر دور ميشود، شوري نيز افزايش يافته است و رابطه شوري بين فاصله و ورودي آب معكوس ميباشد. آناليز آماري بين دادههاي مربوط به شوري در ماههاي مختلف در ايستگاههاي سه گانه تفاوت معنيداري را نشان ميدهد (05/0 < P). شرايط محيطي مانند شوري بالا و دماي نامناسب يعني تغييرات چشمگير، تعداد گونه و همچنين تعداد افراد را كاهش داده كه كاهش شاخصهاي تنوع و افزايش غالبيت را به همراه داشته است. اسدي و همكاران (1389) شرايط زيستي ايستگاه رفيع را مناسب تر از ايستگاه بستان و شطعلي گزارش داد و نامناسبترين شرايط زيستي را در ايستگاه شطعلي بيان نمود كه مهمترين دليل نامناسب بودن را در ميزان دبي آب ورودي از شاخه نيسان در نظر گرفت كه دبي آب در ايستگاه رفيع حداكثر بوده و ايستگاه شطعلي تابع آب ورودي در ايستگاه ديگر بهويژه رفيع است، بررسي نهايي اين تحقيق نيز نتايج بدست آمده فوق را تأييد ميكند. مقايسه شاخص شانون و سيمپسون نشان داد كه نتايج حاصل از اين آزمون كاملاً عكس يكديگرند به عبارت ديگر، يكديگر را تائيد ميكنند. بدين معني كه هر جا كه داراي تنوع زيستگاهي بالاتري باشد پذيراي گونههاي مختلفي از ماهيان بوده، لذا غالبيت يك گونه خاص كه همان غالبيت سيمپسون ميباشد كاهش مييابد و در عوض تنوع گونهاي افزايش مييابد و بالعكس (اجتهادي و همكاران، 1387). در نهايت بايستي بيان نمود كه همه تالابها، مناطق حساس بوده و همه مسئولين بهويژه سازمان محيط زيست بايستي توجه كافي و وافي به شناخت گونههاي مختلف منجمله آبزيان تالاب هاي ايران داشته باشد و گونههاي بومي، حساس، در معرض خطر و اقتصادي را شناسايي و راهكارهاي مناسبي براي حفظ ذخاير گونههاي مهم و بومي و در معرض خطر اتخاذ و عملي نمايند. سپاسگزاري نويسندگان اين مقاله، مراتب تقدير و تشكر خود را از،كليه كارمندان پژوهشكده آبزي پروري جنوب كشور بخصوص آقاي مهندس يوسف مياحي و خانم مهندس شفا حويزاوي و آقاي مهندس انصاري و آقاي مهندس عماد كوچك نژاد اعلام مي دارند. منابع اسدي، ا.، فاطمي، س، م.، اسكندري، غ، و محمدي، غ.، 1389. مطالعه اي بر جمعيت ماهيان در تالاب هويزه در ايران. مجله تالاب. دانشگاه آزاد اسلامي واحد اهواز، سال دوم. شماره هشتم. صفحات 11-3. اسكندري، غ. سبزعليزاده، س، دهقان مديسه.، س، و مياحي، ي.،1386 . ساختار جمعيتي ماهيان در درياچه سد دز. مجله پژوهش و سازندگي، امور دام و آبزيان شماره 74. صفحات 129-124. اجتهادي، ح.، سپهري، ع و عكافي، ح، ر.، 1387. روش هاي اندازه گيري تنوع زيستي. دانشگاه فردوسي مشهد. 227 ص. پاپهن شوشتري، ف.، 1387. طرح جامع مديريت تالاب هورالعظيم. دانشگاه شهيد چمران اهواز. اداره كل حفاظت محيط زيست استان خوزستان. 389 ص. دانشگاه علوم و فنون دريايي خرمشهر.، 1388. مطالعات جامع هورالعظيم. اداره كل شيلات خوزستان. شركت مهندسي مشاور سازآب پردازان.، 1383 . بازنگري مطالعات مرحله اول ساماندهي هورالعظيم، شركت سهامي سازمان آب و برق خوزستان. عبدلي، ا.، 1378 . ماهيان آب هاي داخلي ايران . انتشارات موزه طبيعت و حيات وحش ايران . 3تا4 ، 7 ص. عباسي، ك.، نيك سرشت، ك. و نوروزي، ه.، 1387. شناسايي و بررسي جمعيت ماهيان تالاب هاي آق گل، پير سلمان، مناطق تالابي رودخانه هاي گاماسياب و حرم آباد استان همدان. جهاد دانشگاهي. 90-71 ص. عباسي، ك.، سرپناه، ع، ن. و مرادخواه، س.، 1386 . شناسايي و بررسي پرراكنش ماهيان رودخانه سياه درويشان ( حوزه انزلي ) مجله پژوهش و سازندگي . امور دام و آبزيان . ش 74 . بهار . 39-26 ص. مختاري، س.، سلطاني فرد، ه. و ياوري، ا، ر.، 1388. خودسازماندهي در تالاب هورالعظيم / هورالهويزه با تاكيد بر اكولوژي سيماي سرزمين. پژوهش هاي جغرافياي طبيعي. ش70. زمستان. صفحات 93-105. هاشمي، س.ا. ر.، اسكندري، غ. ر. و انصاري، ه.، 1389. بررسي صيد و توده زنده ماهي در تالاب شادگان. مجله تالاب. دانشگاه آزاد اسلامي واحد اهواز. سال اول. شماره چهارم، تابستان 1389. صفحات 9-3. نجات خواه معنوي، پ. و مهدوي، م.، 1386. بررسي جوامع پلانكتوني و كيفيت آب در تالاب بند علي خان. مجله علوم و تكنولوژي محيط زيست. دوره دوازدهم. شماره يك. بهار 89. صفحات 162-146. ووتن، ر .1992. بوم شناسي ماهيان .ترجمه ع .استكي .1383 . انتشارات موسسه تحقيقات شيلات ايران .244 ص. وثوقي، غ. و مستجير، ب.، 1373. ماهيان آب شيرين. انتشارات دانشگاه تهران. 317ص. Adebisi, A. A., 1988. Change in the structural and functional Components of the fish Community of a Seasonal river. Arch. Hydrobiol. Al-Daham, N. K., 1982. The ichthyofauna of Iraq and the Persian Gulf. Basrah Nat. Hist. Mus. Publ, 1(4),102p (Arabic). Al-Hilli, M. R., 1977. Studies on the plant ecology of Ahwar region in southern Iraq. PhD thesis, Universityof Cairo, Egypt. Bagenal, T., 1978. Methods for the Assessment of Fish Production in Fresh Waters. Third edition. Blackwell scientific publication Oxford. London Edinburgh Melbourne. pp. XV+365. Coad, B. C., 2010. Fresh Water Fish of Iraq. Canadian museum of Nature, P.O.Box 3443. Station D, attuwa, Onatorio, Canada. K1P6 P4. Foltz, J. W., 1982. Fish species diversity and abundance in relation to stream habitat characteristics. Proceeding of Annual Conference of the Southeastern Association of Fish and Wildlife. Agencies 36: 305-311. Ludwing, J. A. and Raynolds, J. F, 1988. Statistical ecology, a primer on methods and computing. 85-103. Lagler, K. F., Bardach, J. E and Miller, R. R., 1962. Ichthyology. Library of congress catalog cord number: 62-17463 printed in U.S.A. 545 P. Hussain, A. S and Alshami. E J. 2006. Marshlands Monitoring Activities. ARDI (Agriculture Reconstruction and Development program for Iraq). Mohamed, A.-R. M., Hussain, N. A. Al-Noor, S. S. Mutlak, F. M. Al-Sudani, I. M. Mojer, A. M. Toman A. J. and Abdad. M. A. 2008. Fish assemblage of restored Al-Hawizeh marsh, Southern Iraq. Ecohydrology & Hydrobiology, 8:375-384. Sheldon, A. L., 1968. Species Diversity and Longitudinal Succession in Stream Fishes. Ecology, 49:193-198.

Author: 92