گروه درمانی و تحليل رفتار متقابل در گروه

 

ارزيابي از تحليل رفتار متقابل در گروه

تحليل رفتار متقابل يك شناخت اسـاسي از فرايند­هاي گروهي ارائـه مي­دهد كه در تجـارب گروه­هاي جهت يافته شده­ي ديگر گم و مفقود است. پافشاري و اسرار اين رويكرد بر اينست كه اعضا از موقعيت­هاي قرباني شونده خارج شوند و مصمم شوند كه با آن تصميمات اشتباه و قرباني شونده­اي كه در اوايل كودكي گرفته­اند، زندگي را ادامه ندهند، و اين را باور كنند كه درمان در آنها تاثير زيادي دارد. و قاطعانه بپذيرند. به خصوص در درمان مبتني بر بازتصميمي كه مفاهيم مهمي از تصميمات اوليه را بيان مي­كند و چگونگي مرتبط شدن، آنها را با خود شكست دهي امروز فرد نشان مي­دهد (كوري، 2013)

  1. يكي از انتقادات وارد بر درمان تحليل تبادلي آن است كه اين رويكرد تاكيد زيادي بر عوامل شناختي دارد، به گونه­اي كه به درماني به شدت تحريك كننده ذهن و از نظر عاطفي خشك و بي­روح شناخته شده است. بر عكس رويكرد گشتالتي كه به اندازه كافي بر عوامل شناختي تأكيد ندارد و مراجعان با تجارب اندكي كه دارند گروه را ترك مي­كنند. (نوابي نژاد، 1383)
  2. تعداد زيادي از مردم همان تصميمات اوليه اشتباه كه در آغاز كودكي گرفته­اند محدود شده­اند. آنها محكم به پيام­هاي والديني خود چسبيده­اند و توسط بازدارنده­هايي كه ارزيابي نشده­اند زندگي مي­كنند اين افراد غالباً به اين مسئله واقف نيستند كه با يك فشار رواني زندگي مي­كنند. خوشبختانه درمان بازتصميمي روش­هايي را ارائه مي­دهد كه افراد بتوانند خودشان را از يك پيش­نويس كهنه و منسوخ رها سازند و به موفقيت برسند و با تغيير آن بتوانند زندگي پرمعنايي داشته باشند.
  3. نكته قابل ذكر اينست كه رهبر گروه تبادلي بر تشويق كار فردي در گروه، و نه تعامل آزاد ميان اعضا تاكيد دارد. در نتيجه به نظر مي­رسد با اين شيوه رهبري، از كيفيت و پويايي­هاي تعامل گروهي بهره مطلوب حاصل نمي­شود. (نوابي نژاد، 1383)

يكي ديگر از نكات برجسته در درمان گروهي تحليل رفتار متقابل بستن قرارداد مي­باشد قراردادها بر تساوي قدرت بين رهبر و اعضا گروه قرار دارد.گروه­هاي تحليل رفتار امكاناتي براي پيشگيري و درمان نيز ارائه مي­دهند مهمترين كار گروه دادن اطلاعات به گروه مي­باشد. به نظر كوري تركيب مفاهيم TA تمرين­هاي گشتالت و سايكودراما در روند درمان حائز اهميت است. تكنيك­هاي سايكودراما شامل واژگون سازي نقش نمايش خود، صحبت با خود، طرح­ريزي براي آينده و… مي­باشد اين تمرين­ها باعث كشف ابعاد عاطفي بازدارنده­ها و تصميمات اوليه است. البته گولدينگ­ها كار درمان را با ارائه­ي تركيبي از روش­هاي مختلف درماني انجام مي­دهند اين روش­ها شامل سايـكودراما، خيـال­پردازي، تكنيـك­هاي گشتالت، رفتار درماني، حسـاسيت­زدايي،‌ و فراينـدهاي خانواده درماني مي­باشد. (كوري، 2013)

چارچوب­ها و سابقه تحقيق

  • پرسشنامه سنجش تحليل روابط متقابل توسط هير[1] در سال 1977 تهيه شد و در ضمن چندين بار مورد ويرايش و تجديدنظر قرار گرفته است و معين نمود اين مقياس براي مقايسه و سنجش گروه­ها و افراد مناسب مي­باشد و يك الگوي عملي در نظريه تحليل رفتار است (هير، 1979) اين پرسشنامه داراي 61 سوال بوده و سه بعد کودک، والد و بالغ را اندازه­گيري مي­نمايد. پاسخ به سوالات به صورت بله و خير مي­باشد. هير يك نسخه از ساختار تحليل روابط متقابل با عنوان «پروفايل تحليل روابط متقابل» بر بخش عظيمي از جمعيت 1044 نفري بزرگسال شهر كاليفرنياي در سپتامبر 1976 تهيه نمود. او يافته­هاي خويش را براي ارائه اين گونه تفسير نمود كه در ميان جمعيت عمومي، حالت والد منتقدگر به مراتب در ميان مردان بيش از زنان يافت مي­شود. او همچنين دريافت كه آفريقا- آمريكايي­ها شاخص والد كنترل­گر را بيش از قفقازي­ها دارا مي­باشند و اينكه حالت والد مستبد در جمعيت بزرگسال اساساً در ميان زنان بيش از مـردان نمود دارد. نتايج هير همچنين نشان مي­دهد كه حالت بالغ عموماً و به طور ويژه بيشتر در ميان مردان در قياس با زنان به چشم مي­خورد و اينكه قفقازي­ها در برخورداري از ويژگي­هاي حالت بالغ جايگاه بالاتري نسبت به آفريقـا-آمريـكايي­ها دارند. او اشاره مي­كند كه حالت كودك طبيعي در مردان و افراد جوان بيش از زنان و يا افراد مسن قرار دارد. و نهايتاً يافته­هاي وي حاكي از آن است كه آفريقا- امريكايي­هاي كه كـودك طبيعي بيش از قفقـازي­ها دارا مي­باشند.

 

 

  • در جمع­آوري داده هير (1979) از ساختار استفاده نمود كه بر اساس آن هيچ اطلاعاتي روايي و پايايي آن نشان داده نشده بود. نتايج مطالعه هير تنها شامل اطلاعات خاصي بود كه بر اساس هيچ تحليل آماري توصيف نشده بودند. يافته­هاي ارائه شده هير ساختاري كه بر اساس آن حالت والد مستبد در جمعيت بزرگسال زنان بيس از مردان بود با نظريه تحليل متقابل سازگار بود.

 

  • واي­كف[2] (1974) نظريه نقش جنسيت در زنان و مردان را توسعه داد كه به داده­هاي وجود قوي­تر حالت والد مستبد در زنان نسبت به مردان را شامل مي­شد. بر اساس يافته­هاي واي­كف، حالت والد مستبد فطري نمي­باشد بلكه محصول فعل و انفعالات اجتماعي است. استينر[3] (1974) هم معتقد بود كه زنان و مردان اجتماعي شده­اند تا بخش­هاي معيني از شخصيت خود را توسعه دهند در حالي كه از توسعه بخش­هاي ديگر شخصيت خود ممانعت مي­نمايند.

 

  • در يافته­هاي 1980 ويليامز و ويليامز[4] رويه­اي براي اندازه­گيري روابط متقابل در رويكرد تحليل متقابل عملكردي[5] (TAF) گسترش يافت كه بر مبناي چك ليست صفات[6] مي­باشد. موضوع روايي در اين مقاله به وضوح بررسي نشده بود و سيستم محـاسبه بر مبنـاي اعتبـار محتوا[7] مي­باشد. نويسندگان بيان داشتن كه مقياس فوق براي هر روابط متقابل آزمون و بازآزمون مقدار يكسان داشته است و هيچ ضريب پايايي ذكر نشده است. با استفاده از مقياس مذكور آنها هيچ ضريب تفاوتي از روابط متقابل بين زنان و مردان در يك جمعيت بزرگسال جوان پيدا نكردند.

 

  • در سال 1988 تورنر[8] بوسيله تصوير وظايف والد- بالغ-كودك[9] را توسعه داد. اين ابزار تصويري طراحي شده بود. تا اطلاعات روابط متقابل از مراجعان استخراج و قابل دسترسي شود. يك تكنيك تصويري ديگر توسط خود تورنر در سال 1988 ارائه شد كه جهت استفاده از PAC-D، فرم تكميل جملات تحليل رفتار متقابل[10] (TASC) به كار رود. هدف فرم تكميل جملات تحليل رفتار متقابل استخراج اطلاعات درون است.

 

  • لوفردو[11] و اوميزو[12] (1997) تفاوت مهم آماري ميان دانشجويان زن ومرد دوره ليسانس را بر اساس حالت والد مستبد ارائه دادند. ابزار مورد استفاده پرسشنامه سنجش روابط متقابل بود كه توسط پژوهشگران توسعه يافته بود و بر مبناي روايي محتوايي بود. پايايي آزمون- بازآزمون در فاصله دو هفته­اي 900/0 بوده است.

 

  • لوفردو و اوميزو (1997) در مطالعه­اي مشابه همچنين از ESQ به منظور بازگشايي تفاوت­ها ميان دانشجويان دوره ليسانس آفريقا- امريكايي استفاده نمودند. يك راه اندازه­گيري مستقل تحليل چندگانه كوواريانس (MANCVA) با تاثيرات سن، جنس و وضعيت اجتماعي- اقتصادي، كه البته هيچ تفاوت مهم آماري در بين دانشجويان دوره ليسانس آفريقا- آمريكايي و انگليسي-آمريكايي بر اساس هر يك از حالات روابط متقابل نظريه تحليل متقابل و يا بر مبناي دو اندازه­گيري ديگر كه شامل منبع كنترل و تعصب مذهبي نشان نمي­دهد.

 

  • هدف از پژوهش لوفردو[13]، هارينگتون[14]، مونوز[15] و لونز[16] (2004) اين مطلب است آيا روايي و پايايي پرسشنامه تحليل روابط متقابل- تجديده نظر شده[17] (ESQ-R)با استفاده از تحليل عاملي و پايايي دونيم شده قابل بررسي و پذيرش است.

 

  • پرسشنامه تحليل روابط متقابل- تجديده نظر شده يك ابزار آزموده شده و ساخته شده 40 آيتمي است كه قابليت اطمينان پنج حالت روابط متقابل را اندازه­گيري مي­نمايد. و شامل 40 آيتم بدست آمده از 61 آيتمي است به بوسيله تحليل عاملي استخراج شده است. ضريب پايايي و دو نيم شده آلفاي كرونباخ را براي هر پنج مقياس حالات روابط متقابل از 40 آيتم بدست آمده از ESQ-R كه طبقه آن از  63/0 تا 83/0 است مورد استفاده مي­نمايد. پايايي دو نيم شده براي كل ESQ-R 80/0 بود. يك تحليل عاملي دوم هم براي 40 آيتم مذكور محاسبه شده كه واريانس 66/43% را نشان مي­دهد. ESQ-R به طور كلي مي­تواند براي اندازه­گيري روابط متقابل و يا تغييرات در آن در زمان درمان و يا در آموزش و يادگيري استفاده شود.

 

  • در پژوهش اثربخشي آموزش تحليل رفتار متقابل بر افزايش عملکرد زوج­هاي ناسازگار جامعه­ي آماري اين تحقيق شامل کليه­ي زوج­هاي ناسازگار مراجعه­کننده به اداره­ي بهزيستي بروجن مي­باشد. نمونه آماري شامل 20 زوج بود که از بين تعداد 31 زوج، از زوج­هاي ناسازگار که به فراخوان محقق براي بهبود عملکرد خانواده پاسخ مثبت دادند، به صورت تصادفي ساده انتخاب شدند. آزمودني­ها به طور تصادفي به دو گروه مساوي (10 زوج گروه آزمايش و 10 زوج گروه کنترل) تقسيم شدند. ابتدا افراد هر دو گروه مورد پيش آزمون قرارگرفتند و سپس آزمودني­هاي گروه آزمايش در 8 جلسه آموزش تحليل رفتار متقابل شرکت کردند. پس از پايان مداخله بر روي گروه آزمايش، آزمـودني­هاي هر دو گروه به ابزار سنجش خانواده پاسـخ دادند. با توجه به نتـايج پژوهـش حاضر مي­توان نتيجه گرفت که آموزش تحليل رفتار متقابل باعث افزايش حل مشکل، ارتباط، نقش­ها، همراهي عاطفي، آميزش عاطفي، کنترل رفتار و کارايي عمومي و در کل افزايش عملکـرد زوج­ها مي­شود و از مشکلاتي که ممکن است براي زوج­ها به وجود آيد پيشگيري کند. يعني آموزش تحليل رفتار متقابل و تعميم آن به ديگر سطوح زندگي زناشويي و اجتماعي موجب مي­شود زوج­ها، نسبت به ديگر مسائل زندگي و تعارضات ديد بازتري پيدا کنند. (سوداني و همكاران، 1391)

 

  • اين پژوهش تعيين اثربخشي زوج درمانگري شناختي- رفتاري، اسلامي و تحليل رفتار متقابل بر خود شناسي زوج­هاي ناسـازگار بود. آزمودني­هاي اين پژوهـش شامل 90 زوج (180نفر) به­عنوان گروه آزمايشي و 30 زوج (60 نفر) به عنوان گروه كنترل بودند كه به صورت تصادفي از ميان زوج­هاي ناسازگار مراجعه­كننده به دادگاه خانواده يا مراكز و كلينيك­هاي مشاوره شهر تبريز انتخاب شدند. گروه آزمايش به مدت 12-10 جلسه تحت زوج درماني شناختي– رفتاري، اسلامي و تحليل رفتار متقابل قرار گرفتند. نتايج نشان داد كه آموزش رويكردهاي زوج درماني شناختي- رفتاري و تحليل رفتار متقابل خودشناسي زوج­هاي ناسازگار را افزايش مي­دهند و در راستا زوج درمانگري شناختي- رفتاري و تحليل رفتار متقابل اثربخش­تر است (فتوحي بناب و همكاران، 1390)

[1] Heyer

[2] Wyckoff

[3] Steiner

[4] Williams and Williams

[5] transactional analysis functional

[6] adjective checklist

[7] c‍ntent validity

[8] Turner

[9] parent-adult-child drawing  (PAC-D)

[10] transactional analysis sentence completion (TASC)

[11] Loffredo

[12] Omizo

[13] Loffredo

[14] Harrington

[15] Munoz

[16] Knowles

[17] ego state questionnaire-revised (ESQ-R)

Author: 92