b (1061)

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشكده: كشاورزي
گروه آموزشي: علوم دامي
پايان‌نامه تحصيلي جهت اخذ درجه كارشناسي ارشد
رشته : مهندسي کشاورزي – علوم دامي گرايش: تغذيه دام
عنوان:
مقايسه اثرات پري‌بيوتيك اولئوبيوتيک و پروبيوتيک باکتوسل بر عملکرد رشد و سيستم ايمني جوجه‌هاي گوشتي
استاد راهنما :
سرکار خانم دکتر مليحه راحتي نوير
دانشجو :
محمدرضا رمضانعلي پور
تابستان 1393
تقدير و تشکر
سپاس بي کران پروردگار يکتا را که هستي مان بخشيد و به طريق علم و دانش رهنمونمان شد و به همنشيني رهروان علم و دانش مفتخرمان نمود و خوشه چيني از علم و معرفت را روزيمان ساخت. بعد از سپاس بي کران از پروردگار يکتا، بر خود لازم مي دانم از تمام کساني که در انجام اين تحقيق بر من ياري رساندند تشکر نمايم.
از جناب آقاي دكتر عليرضا صيداوي مدير گروه محترم علوم دامي دانشكده كشاورزي تشكر وقدرداني مي گردد.
از سرکار خانم دکتر مليحه راحتي ، استاد راهنماي محترم، به سبب راهنمايي ها يشان در طول انجام اين تحقيق و هموار نمودن مشکلات مسير تشکر و قدرداني مي گردد.
از جناب آقاي مهندس عباس ابراهيمي دوست گرامي به سبب مشاوره و تجربيات علمي و عملي شان در طول دوره پرورش تشکر و قدرداني مي گردد.
از جناب آقاي مهندس مهران نصرتي به سبب راهنمايي و آناليز آماري داده ها تشکر و قدرداني مي‌گردد.
از جناب آقاي شجاع حاتمي و مهندس محمد زاده به‌جهت در اختيار گذاشتن سالن پرورش مرغداري وتمامي امکانات موجود ،و کليه همکاران آن واحد که با گشاده‌دستي همواره کمک رسان اينجانب بودند، صميمانه تشکر و قدرداني مي‌گردد.
از مديريت و کارکنان آزمايشگاه دامپزشکي جناب آقاي دکتر ميراعلمي به سبب همکاري لازم در طول انجام اين تحقيق تشکر و قدرداني مي‌گردد.
و
تقدير و تشکر از کليه عزيزاني که امکان ذکر نام آنها ميسر نبود…
تقديم به :
پدر مادر بزرگوار
و خانواده‌ عزيزم
که بزرگترين مشوق در تمام موفقيت‌هايم بوده‌اند
اينجانب محمد رضا رمضانعلي پور دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد/ناپيوسته/ دکتراي حرفه اي/
دکتري تخصصي در رشته علوم دامي- تغذيه دام که در تاريخ 30/6/1393 از پايان نامه/رساله خود تحت عنوان: مقايسه اثرات پري بيوتيك اولئوبيوتيك و پروبيوتيك باكتوسل بر عملكرد رشد و سيستم ايمني جوجه هاي گوشتي با کسب نمره 18 و درجه عالي دفاع نموده ام، بدينوسيله متعهد مي شوم:
1)اين پايان نامه/ رساله حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و …) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رويه موجود ، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
2) اين پايان نامه/ رساله قبلا براي دريافت هيج مدرک تحصيلي (هم سطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3)چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4)چنانچه در هر مقطعي زماني خلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشي از آن را مي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت./1
نام و نام خانوادگي
تاريخ و امضا
فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکيده1
فصل اول: کليات تحقيق
1-1 – اهميت پرورش طيور3
1-2- نقش تغذيه در پرورش طيور3
1-3 – اهميت مکمل ها و افزودني ها در تغذيه و سلامت طيور4
1-4- بيان مسئله4
1-5 – اهداف تحقيق8
فصل دوم: بررسي منابع
2-1- ميکروارگانيزم ها10
2-1-1- فلور ميکروبي دستگاه گوارش طيور12
2-1-2- مديريت فلور ميكروبي13
2-2- ترکيبات آنتي بيوتيکي14
2-3- آنتي‌بيوتيک‌هاي محرک رشد14
2-4- معرفي جايگزين براي آنتي‌بيوتيک محرک رشد16
2-4-1- پروبيوتيك‌ها16
2-4-1-1 – ويژگي يک پروبيوتيک17
2-4-1-2 – مکانيسم عمل پروبيوتيک ها18
2-4-1-3 – باکتري هاي اسيد لاکتيکي به عنوان پروبيوتيک19
2-4-1-4 – نقش پروبيوتيک ها در تحريک سيستم ايمني19
2-4-1-5 – عوامل موثر بر قدرت بقاء ميکروارگانيزم هاي پروبيوتيک20
2-4-1-6- انتخاب سويه هاي مناسب براي فراورده هاي پروبيوتيکي21
2-4-2- پري بيوتيك‌ها24
2-4-2-1- اليگوساکاريدها25
2-4-2-1-1- اثرات اليگو ساکاريدها25
2-4-2-1-2- مکانيسم عمل اليگو ساکاريدها :25
2-4-3 – اسيد هاي آلي26
2-4-4- مواد معدني و نمکهاي آنها27
2-4-5- گياهان آروماتيک (دارويي)، عصاره هاي گياهان دارويي و اسانس هاي روغني27
2-4-5-1- تاريخچه استفاده از اسانس هاي روغني29
2-4-5- 2- نحوه عمل گياهان آروماتيک و عصاره هاي آنها31
2-5- بررسي اثرات ترکيبات گياهي بر سيستم ايمني طيور32
2-6 – بررسي اثرات ترکيبات گياهي بر عملکرد طيور33
2-7- بررسي منابع گياهان موجود در اولئوبيوتک37
2-7-1- گياه زنجبيل37
2-7-1-1- ترکيب شيميايي37
2-7-1-2- خواص دارويي38
2-7-2- فلفل38
2-7-2-1- فلفل سبز، قرمز38
2-7-2-1-1-ترکيبات شيميايي39
2-7-2-1-2- خواص دارويي39
2-7-2- 2- فلفل سياه39
2-7-2- 2- 1- ترکيبات شيميايي40
2-7-2- 2- 2- خواص دارويي40
2-7-3- زرد چوبه(زعفران هندي)41
2-7-3- 1- ترکيب شيميايي41
2-7-3- 2- خواص درماني42
2-8- عملکرد سيستم ايمني42
2-8-1- سيستم ايمني42
2-8-1-1- ايمني ذاتي43
2-8-1-1-1- ژنتيک43
2-8-1-1-2- جمعيت ميکروبي43
2-8-1-1-3- مژه‌هاي سيستم تنفسي43
2-8-1-2- ايمني اکتسابي44
2-8-1-2- 1- ايمني هومورال44
2-8-1-2- 2- ايمني سلولي45
2-8-2- ويژگي هاي سيستم ايمني پرندگان45
2-8-3- بورس فابريسيوس46
2-8-4- تيموس46
2-8-5- مکانيسم پاسخ ايمني46
2-8-6- آنتي‌بادي47
2-8-7- انواع ايمونوگلوبولين47
2-8-7-1- ايمونوگلوبولين Y47
2-8-7-2- ايمونوگلوبولين M48
2-8-7- 3- ايمونوگلوبولين A48
2-8-8- ساختمان ايمونوگلوبولينها48
فصل سوم: مواد و روشها
3-1 – محل انجام آزمايش51
3-2 – آماده سازي سالن51
3-2-1- برنامه نوري و دما51
3-2-2- تهويه سالن و رطوبت52
3-2-3- دانخوري و آبخوري52
3-2-4- برنامه واکسيناسيون52
3-3- توزيع جوجه ها در واحدهاي آزمايشي53
3-4- تزريق محلول SRBC53
3-5- نمونه‌گيري54
3-6- مديريت دوره پرورش54
3-7- پرندگان و تيمارهاي آزمايشي55
3-8- آماده سازي مواد مورد آزمايش56
3-8-1- اولئوبيوتک56
3-8-2- باکتوسل56
3-9- فرموله کردن جيره ها56
3-10- طرح آماري آزمايش59
3-11- فراسنجه هاي مورد مطالعه و روش اندازه گيري آنها59
3-11-1- صفات اندازه گيري شده براي عملکرد و نحوه محاسبات آنها59
3-11-1 -1- خوراك مصرفي59
3-11-1 -2- ميانگين افزايش وزن هفتگي60
3-11-1-3- ضريب تبديل خوراک:61
3-11-2- اندازه‌گيري سيستم ايمني61
3-11-2-1 – روش انجام آزمايش HI61
3-11-2-2- روش انجام آزمايش HA61
3-11-2-3- روش انجام آزمايش HI62
3-11-2-4- روش انجام آزمايش الايزا62
3-11-2-5- روش انجام آزمايش SRBC63
فصل چهار: نتايج
4-1- عملكرد65
4-1-1- خوراک مصرفي65
4-1-2- افزايش وزن67
4-1-3- ضريب تبديل غذايي69
4-1-4- تلفات کل71
4-2- سيستم ايمني73
4-2-1- تيتر آنتي SRBC کل و ايمونوگلوبولينهاي M و G در 28 روزگي73
4-2-2- تيتر آنتي SRBC کل و ايمونوگلوبولينهاي M و G در 42 روزگي75
4-2-3- تيتر نيوکاسل و برونشيت78
4-3- بررسي هزينه غذا جهت يک کيلوگرم افزايش وزن در کل دوره80
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادها
5-1- عملكرد84
5-1-1- خوراک مصرفي84
5-1-2- افزايش وزن85
5-1-3- ضريب تبديل غذايي86
5-2- سيستم ايمني87
5-2-1- تيتر آنتي SRBC کل و ايمونوگلوبولينهاي G و M در 28 و 42 روزگي87
5-2-3- تيتر نيوکاسل و برونشيت88
5-3- نتيجه گيري کلي88
5-4- پيشنهادها89
منابع90
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول 2-1- خط سير برخي از رويداد هاي مهم درتاريخ اسانس‌هاي روغني (بر پايه اردانگ، 1948)29
‌جدول 2-2- اثر برخي روغن هاي ضروري، عصاره هاي گياهي و گياه بر عملکرد انواع طيور (وينديچ و همکاران، 2008)34
جدول3-1 برنامه واکسيناسيون53
جدول 3-2 برنامه تزريق و نمونه‌گيري محلول SRBC در جوجه‌هاي گوشتي54
جدول 3-3- تيمارهاي مورد مطالعه55
جدول 3-4- اجزاي تشکيل دهنده جيره هاي غذايي پايه در مراحل آغازين و رشد و پاياني(درصد از جيره)57
جدول 3-5- ترکيب مواد مغذي جيره هاي غذايي پايه آغازين ، رشد و پاياني58
جدول 4-1- اثر سطوح مختلف اولئوبيوتيک بر ميانگين خوراک مصرفي(گرم براي هر جوجه) در دوره‌هاي مختلف پرورش65
جدول 4-2- اثر سطوح مختلف باکتوسل بر ميانگين خوراک مصرفي(گرم براي هر جوجه) در دوره‌هاي مختلف پرورش66
جدول 4-3- اثر متقابل اولئوبيوتيک و باکتوسل بر ميانگين خوراک مصرفي(گرم براي هر جوجه) در دوره‌هاي مختلف پرورش67
جدول 4-4- اثر سطوح مختلف اولئوبيوتيک بر ميانگين افزايش وزن (گرم براي هر جوجه) در دوره‌هاي مختلف پرورش68
جدول 4-5- اثر سطوح مختلف باکتوسل بر ميانگين افزايش وزن (گرم براي هر جوجه) در دوره‌هاي مختلف پرورش68
جدول 4-6- اثر متقابل اولئوبيوتيک و باکتوسل بر ميانگين افزايش وزن (گرم براي هر جوجه) در دوره‌هاي مختلف پرورش69
جدول 4-7- اثر سطوح مختلف اولئوبيوتيک بر ميانگين ضريب تبديل غذايي (گرم براي هر جوجه) در دوره‌هاي مختلف پرورش70
جدول 4-8- اثر سطوح مختلف باکتوسل بر ميانگين ضريب تبديل غذايي (گرم براي هر جوجه) در دوره‌هاي مختلف پرورش70
جدول 4-9- اثر متقابل اولئوبيوتيک و باکتوسل بر ميانگين ضريب تبديل غذايي(گرم براي هر جوجه) در دوره‌هاي مختلف پرورش71
جدول 4-10- اثر سطوح مختلف اولئوبيوتيک بر ميانگين تلفات کل72
جدول 4-11- اثر سطوح مختلف باکتوسل بر تلفات کل72
جدول 4-12- اثر متقابل اولئوبيوتيک و باکتوسل بر ميانگين تلفات کل73
جدول 4-13- اثر سطوح مختلف اولئوبيوتيک بر آنتيSRBC و ايمونوگلوبولينهاي M و G در 28 روزگي (بر مبناي لگاريتم 2)74
جدول 4-14- اثرسطوح مختلف باکتوسل برآنتيSRBC و ايمونوگلوبولينهاي M و G در 28 روزگي(بر مبناي لگاريتم 2)74
جدول 4-15- اثر متقابل اولئوبيوتيک و باکتوسل بر آنتيSRBC و ايمونوگلوبولينهاي M و G در 28 روزگي (بر مبناي لگاريتم 2)75
جدول 4-16- اثر سطوح مختلف اولئوبيوتيک بر آنتيSRBC و ايمونوگلوبولينهاي M و G در 42 روزگي (بر مبناي لگاريتم 2)76
جدول 4-17- اثرسطوح مختلف باکتوسل برآنتيSRBC وايمونوگلوبولينهاي M و G در 42 روزگي (بر مبناي لگاريتم 2)76
جدول 4-18- اثر متقابل اولئوبيوتيک و باکتوسل بر آنتيSRBC و ايمونوگلوبولينهاي M و G در 42 روزگي (بر مبناي لگاريتم 2)77
جدول 4-19- اثر سطوح مختلف اولئوبيوتيک بر تيتر نيوکاسل (بر مبناي لگاريتم 2) و برونشيت (بر مبناي لگاريتم 10)78
جدول 4-20- اثر سطوح مختلف باکتوسل بر تيتر نيوکاسل (بر مبناي لگاريتم 2) و برونشيت (بر مبناي لگاريتم 10)79
جدول 4-21- اثر متقابل اولئوبيوتيک و باکتوسل بر تيتر نيوکاسل (بر مبناي لگاريتم 2) و برونشيت (بر مبناي لگاريتم 10)80
جدول 4-22- اثر سطوح مختلف اولئوبيوتيک بر بررسي هزينه خوراک در کل دوره پرورش81
جدول 4-23- اثر سطوح مختلف باکتوسل بر بررسي هزينه خوراک در کل دوره پرورش81
جدول 4-24- اثر متقابل اولئوبيوتيک و باکتوسل بر بررسي هزينه خوراک در کل دوره پرورش82
چکيده
اين مطالعه به منظور مقايسه تأثير پري‌بيوتيك اولئوبيوتيک و پروبيوتيک باکتوسل بر عملکرد و سيستم ايمني جوجههايگوشتي 360 قطعه جوجه يک روزه از سويه راس 308 در قالب يک طرح کاملاً تصادفي و به صورت فاکتوريل (3×3 ) شامل 9 تيمار، 4 تكرار و 10 پرنده در هر تکرار انجام شد. تيمارهاي آزمايشي شامل تيمار اول: شاهد، تيمار دوم: 150 ميليگرم در کيلوگرم الئوبيوتيک، تيمار سوم: 300 ميليگرم در کيلوگرم الئوبيوتيک، تيمار چهارم: 150 ميليگرم در کيلوگرم باکتوسل، تيمار پنجم: 300 ميليگرم در کيلوگرم باکتوسل، تيمار ششم: 150 ميليگرم در کيلوگرم اولئوبيوتيک + 300 ميليگرم در کيلوگرم باکتوسل، تيمار هفتم: 300 ميليگرم در کيلوگرم اولئوبيوتيک + 150 ميليگرم در کيلوگرم باکتوسل، تيمار هشتم: 150 ميليگرم در کيلوگرم اولئوبيوتيک + 150 ميليگرم در کيلوگرم باکتوسل، تيمار نهم: 300 ميليگرم در کيلوگرم اولئوبيوتيک + 300 ميليگرم در کيلوگرم باکتوسل در جيره مصرفي جوجههاي گوشتي بود. تجزيه و تحليل دادهها با استفاده از نرم افزار SAS و آناليز واريانس دادهها با استفاده از رويه ANOVA و مقايسه ميانگينها با استفاده از آزمون دانکن و در سطح 05/0 انجام شد. نتايج نشان داد که مصرف خوراک، افزايش وزن و ضريب تبديل خوراک در دورههاي مختلف پرورش تحت تأثير تيمارهاي آزمايشي قرار گرفت (05/0P<). همچنين در طي دو دوره (28 و42 روزگي) ميانگين تيتر آنتيبادي عليه گلبول قرمز گوسفند (SRBC) و ايمونوگلوبولينG وM در تيمارهاي آزمايشي اختلاف معنيداري ايجاد کرد (05/0P<). ميانگين تيتر آنتيبادي عليه ويروس واکسن نيوکاسل در مرحله اول داراي اختلاف معني داري بود (05/0P<) اما در مرحله دوم اختلاف معنيداري مشاهده نگرديد (05/0<P). ميانگين تيتر آنتيبادي عليه ويروس واکسن برونشيت در روز 42 داراي اختلاف معنيداري نبود (05/0<P).
واژههاي کليدي: الئوبيوتيک، باکتوسل، جوجه‌هاي گوشتي، سيستم ايمني، عملکرد

فصل اول
مقدمه
1-1 – اهميت پرورش طيور
امروزه يكي از بزرگترين دغدغه ها و نگراني ها از لحاظ سياست گذاران و برنامه ريزان، تأمين نياز هاي غذايي جامعه مي باشد بطوريکه در تأمين مواد غذايي نه تنها به كميت بلكه به كيفيت آن نيز بايد توجه گردد (پوررضا و همکاران، 1386).
مواد غذايي پروتئين دار در تغذيه انسان از اهميت زيادي برخوردار مي باشد و در اين ميان صنعت مرغداري از شرايط و جايگاه ممتازي برخوردار است. زيرا از يك سو به لحاظ اقتصادي توليد آن بسيار مقرون به صرفه است و از سوي ديگر به سرمايه قابل توجهي نياز نداشته و در فضايي محدود امکان پذير است. گوشت مرغ از نظر تناسب اسيدآمينه نسبت به گوشت بسياري از حيوانات برتري داشته و سالم تر مي باشد، از لحاظ محتواي پروتئين و چربي گوشت مرغ بترتيب بيشترين و کمترين مقدار را پس از گوشت ماهي در بين انواع گوشت هاي مورد مصرف دارا مي باشد. ميزان كلسترول گوشت مرغ بسيار پايين بوده و بيماري هاي مشترك بين انسان و طيور در مقايسه با نشخوار كنندگان كم مي باشد . ميزان مصرف گوشت مرغ در كشور هاي مختلف متفاوت بوده و كشورهاي پرو، آرژانتين و ژاپن با مصرف سرانه بيش از بيست كيلوگرم به ترتيب در رتبه هاي اول تا سوم قرار دارند. در اين ميان ايران با مصرف سرانه 12 كيلوگرم در رتبه هفتاد و هشتم جهان است (پوررضا و همکاران، 1386).
1-2- نقش تغذيه در پرورش طيور
حدود 70 درصد هزينه توليد جوجه گوشتي مربوط به بخش تغذيه مي باشد، تحقيقات زيادي در جهت بكارگيري هر چه بهتر خوراك توسط حيوان و كم كردن هزينه هاي مربوط به اين بخش انجام شده است. جيره در تغذيه جوجه ها ي گوشتي به دو بخش مواد مغذي و مواد افزودني تقسيم مي شود. در کشور هاي در حال توسعه، نگراني عمده در مورد کمبود مواد غذايي از جمله گوشت و تخم مرغ نمي باشد بلکه امنيت غذايي و سلامت آن مهم مي باشد. نگراني در مورد گياهان و حيوانات دستکاري شده از نقطه نظر ژنتيکي در اروپا به سرعت در حال افزايش است به طوريکه استفاده آنها در سبد غذايي افراد مجاز نمي باشد. بهر حال، بسياري از گونه هاي گياهي اصلاح نژاد شده از قبيل ذرت و کنجاله سويا به عنوان خوراک در جيره هاي ماکيان و ديگر حيوانات در بسياري از کشور ها استفاده مي گردد ( ليسون و سامرز، 2008)1.

1-3 – اهميت مکمل ها و افزودني ها در تغذيه و سلامت طيور
با در نظر گرفتن رشد جمعيت جهان و كاهش سطح زمينهاي زير كشت محصولات مورد استفاده خوراك طيور، استفاده از مكمل هاي غذايي در تغذيه طيور به عنوان يك راه حل در بكارگيري هر چه بهتر خوراك مد نظر قرار گرفته است. مكمل ها، موادي هستند كه به ميزان خيلي كم در جيره بكار مي روند. از اين تركيب ها مي توان ازطريق تأمين مواد مغذي كم نياز به منظور افزايش بازده استفاده از خوراك و همچنين سلامت طيور بهره جست. آنتي بيوتيكهاي محرك رشد يكي از اين مكمل ها مي باشند (آيدين و همکاران، 2008).
1-4- بيان مسئله
در مراکز پرورشي بزرگ طيور ، پرندگان با شرايط استرس زا ، مشکلات مربوط به بيماري و وخيم بودن شرايط زيست محيطي رو به رو هستند که اين امر سبب زيان هاي اقتصادي زيادي به صاحبان مراکز پرورشي طيور گرديده است (لوفول کبير،2009)2. با توجه به حجم وسيع سرمايه گذاري ها در اين بخش و صنايعي كه در اين بخش فعاليت مي كنند و همچنين با اذعان به نقش و اهميتي كه اين صنعت در تغذيه بشر داشته ، طيور و پرورش آن از اهميت ويژه اي برخوردار شده است ( ليسون و سامرز ، 2008 )3.
در شرايط طبيعي پرورش ، فلور ميکروبي دستگاه گوارش ، که در ايجاد مقاومت به عوامل بيماريزا نقش مهمي دارد از والدين و محيط به جوجه منتقل مي شود . اما در سيستم صنعتي پرورش طيور ، محيط تميز جوجه کشي و جدا سازي جوجه ها از والدين که امري اجتناب ناپذير نيز مي باشد ، تشکيل فلور ميکروبي دستگاه گوارش را در جوجه ها به تاَخير مي اندازد و به همين علت جوجه ها نسبت به باکتري هاي بيماريزا بسيار حساس هستند (افشارمازندران و کيايي ، 1380) .
در سيستم‌هاي پرورشي جديد، جوجه‌هاي تازه از تخم درآمده تماسي با فضولات مادري نداشته و بنابراين آنتي‌ژن‌هاي مادري را جهت توسعه سيستم ايمني دريافت نمي‌كنند (فولر،1989)4. از سويي ديگر در صنعت پرورش طيور به منظور دستيابي به ميزان بالاي بازده اقتصادي ، پرندگان در سيستم هاي پرورشي متراکم و در گله هاي با جمعيت بالا پرورش مي يابند و در معرض عوامل استرس زاي مختلفي قرار مي گيرند که از جمله اين عوامل مي توان به حمل و نقل از کارخانه جوجه کشي به واحدهاي پرورشي ، تراکم بالاي جمعيت گله ، واکسيناسيون ، تغييرات درجه حرارت ، تولک بردن و عوامل ديگر اشاره نمود . اين عوامل نيز موجب برهم زدن تعادل فلور روده و در نتيجه تضعيف سيستم ايمني بدن پرنده و کاهش عملکرد رشد حيوان مي گردند (فرخوي و نيک نفس،1375). در چنين شرايطي براي غلبه بر اين عوامل، از مواد ضد ميکروبي مانند آنتي بيوتيک ها استفاده مي شود (معافي و يزدي،1378).
آنتي‌بيوتيك‌ها گروهي از محرک‌هاي رشد مي‌باشند که براي يك بازه زماني بخصوص تجويز مي‌شوند. استفاده از اين مواد به منظور کنترل بيماري‌ها و محرك رشد باعث بهبود رشد و بازدهي خوراك مي‌شوند (والدروپ و همکاران،2003)5. مكانيسم عمل آنتي‌بيوتيك‌ها، ممانعت از استقرار و رشد برخي گونه‌هاي باكتريايي مضر است، چرا كه اين گونه‌ها يا توكسين‌ توليد مي‌كنند و يا براي مواد مغذي قابل دسترس با ميزبان رقابت مي‌كنند. با توجه به گسترش مصرف اين مواد توسط پرورش دهندگان و متأسفانه ايجاد مقاومت‌هاي باكتريايي و وجود باقيمانده‌هاي آنتي‌بيوتيكي در محصولات طيور از جمله گوشت، استفاده از آن‌ها در صنعت مرغداري و دامداري بسيار محدود گرديده و يا حتي‌المقدور تحت شرايط و ضوابط خاصي مصرف مي‌گردند. بنابراين پرورش دهندگان به دنبال شناسايي و جايگزيني افزودني‌هاي خوراكي جديدي مي‌باشند تا بتوانند مشكلات ناشي از آنتي‌بيوتيك‌ها را كاهش دهند (فريتز و والدروپ، 2003 6، آيد و همکاران، 20047).
امروزه تحقيقات زيادي در رابطه با اثرات افزودني هاي جايگزين شونده با منشاء طبيعي به جاي آنتي بيوتيک ها در جيره جوجه هاي گوشتي صورت مي گيرد (البيتاوي و همکاران، 2010)8. تركيبات متعددي مانند آنزيمها، اسيد هاي آلي، پروبيوتيك ها، پري بيوتيك ها و گياهان دارويي به منظور بهبود سرعت رشد و يا سلامتي پرندگان مورد استفاده قرار گرفته اند (پاترسون و بورخلدر، 2003)9.
دستکاري ميکروب هاي روده از طريق استفاده از پري بيوتيک ها و پروبيوتيک ها سبب افزايش قابليت هضم مواد مغذي ،مقاومت به بيماري و سلامتي دام و طيور مي شود. ترکيب جميت ميکروبي مطلوب روده و دفع عوامل بيماري زا به عنوان عوامل مهم بر عملکرد، سلامتي و رشد تشخيص داده شده اند(زارع شحنه و همکاران، 1386).
پري‌بيوتيک‌ها از جمله ترکيبات غير زنده افزودني اند و در دسته مواد مغذي قرار نمي گيرند. از اين ترکيبات براي تغيير و تعادل جمعيت ميکروبي، افزايش رشد باکتري هاي مفيد و ايجاد محيط روده اي سالم جهت جذب بهتر و بيشتر مواد مغذي استفاده مي شود (زارع شحنه و همکاران، 1386).
پري‌بيوتيک‌ها شامل موادي هستند که پروبيوتيک ها مي توانند از آنها استفاده کنند و اثر مکملي و همپوشاني در صورت مساعد بودن تمام شرايط ايفا کنند (فولر ،1989). بوسيله آنزيم‌هاي دستگاه گوارش هضم نمي‌شوند و بنابراين در روده کوچک جذب نمي‌شوند، به طور انتخابي باعث افزايش يک يا تعداد محدودي از باکتري‌هاي مفيد مي‌شوند، ميکروفلورهاي روده‌ و فعاليت آن ها را به سود ميزبان تغيير مي‌دهند (جيبسون و رابرفرويد، 1995 )10 و همچنين سبب تقويت سيستم ايمني مخاطي روده‌اي و سيستم ايمني عمومي مي‌شوند. اما اغلب تاُثير پري بيوتيک ها بر سلامتي ميزبان ، غيرمستقيم و از طريق متابوليت هايي است که به وسيله ميکروفلور روده که پري بيوتيک ها را براي متابوليسم خود استفاده مي کنند ، توليد مي شود که برخي از اين متابوليت ها شامل اسيدهاي چرب کوتاه زنجير لاکتات ، پلي آمين ها و باکتريوسين ها مي باشد(پترسون و بورخولدر، 2003)11.
رايج‌ترين پري‌بيوتيک‌ها فرآورده‌هاي فروکتو اليگوساکاريدي مانند اليگوفروکتوز و اينولين هستند و از ديگر پري‌بيوتيک‌ها مي‌توان به مانان اليگوساکاريدها، ترانس- گالاکتواليگوساکاريدها، گلوکواليگوساکاريدها، گليکواليگوساکاريدها، لاکتولوز، لاستيتول، مالتواليگوساکاريدها، زايلواليگوساکاريدها، استاکيوز و رافينوز اشاره نمود(جيبسون و رابرفرويد، 1995 ).
پروبيوتيك‌ها ميکروارگانيزم‌هاي زنده‌اي هستند كه به تثبيت فلور ميكروبي روده به نفع حيوان ميزبان كمك كرده و بر ضد ميكروارگانيسم‌هاي بيماري‌زا عمل مي كنند (گرين و ساينسبرگ، 200112، شين، 2001)13. مكمل‌هاي پروبيوتيكي به خصوص گونه‌هاي لاكتوباسيلوس14 اثر مفيدي به لحاظ ايجاد مقاومت در برابر عوامل بيماري‌زا نظير اشريشياكلي15 (جين و همکارن، 1998)16، سالمونلا17 (پاسکال و همکاران، 1999)18، كامپيلوباكتر19 و ايمريا آسرولينا (دالول و همکاران، 2003)20 دارند.
مكانيسم پروبيوتيك‌ها در ممانعت از استقرار پاتوژن‌ها شامل رقابت براي مواد مغذي، توليد تركيبات و شرايط ضد ميكروبي (اسيد چرب فرار)، باكتريوسين و كاهش PH ، رقابت براي جايگاه‌هاي جذب اپيتليوم روده و تحريك سيستم ايمني است (رولف، 2000)21. شايد بتوان مهم ترين ويژگي پروپيوتيک ها را در اين دانست که ضمن کاهش بيماري و بهبود ضريب تبديل غذايي در دام و طيور ، هيچ گونه باقيمانده بافتي نداشته و بر خلاف پادزيست ها (آنتي بيوتيک ها ) مقاومت ميکروبي ايجاد نمي کنند (مياحي و لوايي منفرد،1387).
معمولاُ فراورده هاي مختلف پروپيوتيکي نتايج يکنواختي نشان نمي دهند و پژوهش درباره کاربرد اين فراورده ها و تعيين سطح مطلوب آنها در تغذيه دام و طيور ادامه دارد (زارع شحنه و همکاران،1386).
تجربه چند دهه اخير نشان داده که داروهاي شيميايي با تمام کارآيي، اثرات نامطلوب فراواني به همراه دارند و کمتر ماده خالصي وجود دارد که داراي اثرات سوء نباشد. در مقابل مواد موثر موجود در گياهان دارويي به دليل همراه بودن با مواد ديگر پيوسته از يک حالت تعادل بيولوژيک برخوردارند. بنابراين در بدن انباشته نشده و اثرات جانبي به بار نمي‌آورند و از اين رو امتياز و برتري قابل توجهي نسبت به داروهاي شيميايي دارند. هم چنين ثابت شده است كه برخي از اسانس‌هاي گياهي داراي اثرات آنتي‌سپتيك و ضدميكروبي (کووان، 1999)22 و اثرات بيولوژيكي و فارماكولوژيكي متعددي هستند. گزارش شده است استفاده از گياهان دارويي و اسانس هاي آنها بر ترکيب و فلور دستگاه گوارش جوجه هاي گوشتي اثر دارد، سيستم ايمني را تقويت نموده و کلسترول خون را کاهش ميدهد و درنتيجه عملکرد جوجه هاي گوشتي را بهبود مي بخشد(ريتز و همکاران، 1995)23.
ادويه ها از گياهان معطر توليد و از زمان هاي باستان نه تنها به عنوان طعم دهنده و نگهدارنده در مواد غذايي بلکه به عنوان دارو براي درمان بيماران استفاده مي شده اند. اين مواد مدت ذخيره و نگهداري مواد غذايي را با به تاخير انداختن اکسيداسيون چربي ها، از طريق فعاليت آنتي اکسيداني يا با کنترل رشد ميکروارگانيسم ها از طريق خواص باکتريواستاتيکي24 و باکتريوسيدي افزايش مي دهند (پرويزآبرومند و همکاران، 1389). ادويه ها و اسانس هاي روغني حاصل از آن ها، به دليل استفاده در درمان بسياري از بيماري ها براي قرن هاي متمادي، همچنين سميت کم و عوارض جانبي نادر به عنوان يک ماده سالم و کم خطر تلقي مي شوند (شان و همکاران، 2007). امکان سمي بودن و اثرات جانبي منفي افزودني هاي سنتتيک، افزايش مقاومت ميکروبي ميکروب هاي پاتوژنيک در برابر آنتي بيوتيک ها، همچنين افزايش تقاضاي مصرف کنندگان براي غذا هاي طبيعي تر، موجب شده است که مردم تمايل کمتري نسبت به استفاده از مواد سنتزي پيدا کنند و در نتيجه زمينه تحقيقات گسترده اي براي جايگزين کردن آن ها با مواد طبيعي فراهم شود. در اين ميان مواد طبيعي بدست آمده از گياهان به عنوان منابع اميد بخشي در جهت جايگزيني با مواد سنتزي به شمار مي آيند که در اين رابطه گياهان معطر(آروماتيک) داراي ترکيبات بسيار موثري هستند (سينگ و همکاران، 2004)25.
1-5 – اهداف تحقيق
1- بررسي سطوح متفاوت پري‌بيوتيك اولئوبيوتيک و پروبيوتيك باکتوسل و يا استفاده توام از آنها بر عملكرد رشد و سيستم ايمني جوجه‌هاي گوشتي
2- يافتن بهترين سطح از اولئوبيوتيک و باکتوسل و يا ترکيبي از اين دو در تغذيه جوجه هاي گوشتي جهت بهبود عملکرد رشد و سيستم ايمني
فصل دوم

بررسي منابع
2-1- ميکروارگانيزم ها
در اکثر موارد ميکروارگانيزم ها موجودات مضر و زيانباري تصور مي شوند. دليل اين امر يکسان در نظر گرفتن دو اصطلاح باکتري26 و جرم27 است. چنين تصوري نمي تواند صحيح باشد چرا که تعداد باکتري هاي غير بيماري زا به مراتب بيشتر از بيماري زا هستند. بسياري از گونه ها ي غير بيماري زا نه تنها مفيد هستند ، بلکه براي ادامه حيات بر روي کره زمين لازم و ضروري اند. از جمله مثال هاي بارز چنين باکتري هاي سودمند و ضروري مي توان به باکتري هاي موجود در دستگاه گوارش حيوانات اشاره نمود (پوررضا،1378).
به طور کلي ميکروارگانيزم هاي دستگاه گوارش طيور نقش مهمي در توليدات آنها داشته و علاوه بر آن تاثيرات مثبت و مستقيمي بر تشکيل و جذب ويتامين ها دارند. همچنين اين ميکروارگانيزم ها عمل حمايت از بدن در مقابل عفونت ها را به عهده دارند. در حال حاضر توجه متخصصين علم تغذيه به دستگاه گوارش ، فيزيولوژي هضم و جذب مواد و ايجاد تغييرات تغذيه اي در لوله گوارش به منظور بهبود عملکرد طيور معطوف گرديده است. به همين جهت سعي شده است که با شناخت بيشتر دستگاه گوارش به خصوص روده و اجزاي تشکيل دهنده آن از جمله ميکروارگانيزم ها که رابطه مستقيم و متقابل با پرنده دارند به بهبود رشد و سلامتي حيوان کمک شود. به عبارت ديگر هدف دانشمندان از به کار گيري محصولات زنده ميکروبي تاثير آن بر روي فعاليت ميکروب هاي دستگاه گوارشي از طريق تثبيت ميکروب هاي مطلوب و جلوگيري از تجمع باکتري هاي مضر و به دنبال آن کمک به حفظ سلامت مي باشد. اين ميکروارگانيزم ها تحت تاثير عوامل مختلفي از جمله : تنش هاي محيطي ، نوع جيره ، داروها ، سموم شيميايي و هم چنين شرايط آب و هوايي بر رشد ميکروفلوراي روده تاثير مي گذارند (فولر،1992) .اما بايد توجه داشت که عامل اصلي براي حفظ تعادل فلور ميکروبي دستگاه گوارش تاثيرات متقابل باکتريايي است. اين فلور ، اکوسيستمي را در ميزبان خود پديد مي آورد که از اجزاي زير تشکيل شده است:
الف- اجزاي زنده: مانند ميکروب هاي بومي ، ميکروب هاي موقت و سلول هاي پوششي دستگاه گوارشي.
ب- اجزاي غير زنده: که از جيره غذايي نشات گرفته و يا موادي هستند که در طول روده کوچک هضم نشده اند.
ج- اجزاي موجود در بزاق و ترشحات معده ، لوزالمعده ، ترشحات کبدي و روده اي از جمله : آنزيم ها، هورمونها، موکوسها28، نمک هاي صفراوي، اوره، ايمونوگلوبولين ها29، پپتيدها30 و احتمالاً بسياري از اجزاي ناشناخته ديگر. تمامي اين اجزاء بر هم تاثير متقابل داشته ، که نتايج حاصل از آنها با بقاي حيوان و حفظ کامل سلامتي دام سازگاري دارد(گودينگ،1997)31.
ميکروفلوراي موجود در دستگاه گوارش حيوانات را مي توان به چند دسته تقسيم نمود:
دسته اول، ميکروب هاي مفيد که در سطح روده تجمع کرده و با حيوان ميزبان ارتباط هم زيستي دارند.
دسته دوم، ميکروبهاي نامطلوب که بالقوه خاصيت بيماري زايي دارند (گودينگ،1997وفولر،1992).
در شرايط معمولي ارگانيزم هاي مفيد از نطر جمعيتي غالب هستند، که وجود آنها براي اعمال فيزيولوژيک حيوان از جمله کمک به هضم مواد غذايي و رقابت با عوامل بيماري زا ضروري مي باشد. به همين دليل حيواناتي که در محيطي عاري از ميکروب پرورش يافته اند، به دليل عدم توسعه کامل اعضاي مرتبط با سيستم ايمني (از جمله روده) داراي سيستم ايمني ضعيف تري بوده و در نتيجه استعداد ابتلا به عفونت هاي باکتريايي بيشتري دارند (پوررضا،1378).
اجزاي خوراک مصرفي نيز در وضعيت فلور ميکروبي روده اثر گذاشته و در نتيجه هضم غذا را تحت تاثير قرار مي دهند. از آنجا که جمعيت ميکروبي روده کوچک و بزرگ به ترتيب به 109و1011 ميکروارگانيزم در هر گرم محتويات آن برآورد شده است و بي ترديد چنين تراکم شگفتانگيزي که از لحاظ متابوليسمي نيز فعالند، نه تنها در قابليت هضم و جذب دستگاه گوارش موثرند ، بلکه بر سلامتي نسبي ميزبان و توانايي او در جهت تسريع رشد نيز تاثير گذار خواهند بود.
با توجه به مطالب ذکر شده، نقش اجزاي سازنده جيره و غلظت مواد مغذي آن بر ميکروفلور دستگاه گوارش حائز اهميت بوده و بنابراين تهيه کنندگان خوراک طيور در آينده براي ميزبان تاثيري که اجزاي جيره ها يا غلظت آنها بر توزيع و تراکم گونه هاي ميکروبي دارند اهميت ويژه اي خواهند شد (فولر،1992).
2-1-1- فلور ميکروبي دستگاه گوارش طيور
دستگاه گوارش جوجه تازه تفريخ شده سالم ، معمولاُ استريل و عاري از هرگونه باکتري است. اندکي پس از خروج از تخم در پرنده هاي جوان به طور طبيعي يک ميکروفلوراي روده اي بالغ از طريق تماس با مواد دفعي پرنده هاي بالغ ايجاد مي گردد. در پرنده هاي مدفوع خوار مثل مرغ خانگي ، انتقال باکتري ها از مادر به جوجه به طور خيلي موثري صورت گرفته که به حيوان اجازه تشکيل يک فلور محافظت کننده در دو روز نخست پس از خروج از تخم را مي دهد. اما در حيوانات ديگر مثل موش صحرايي و توله سگ ، تکثير ميکروارگانيزم ها در دستگاه گوارش به مدت زمان بيشتري نياز دارد ، زيرا آنها در زمان تولد فعاليت کمي براي تماس با مادرانشان داشته و در لانه هاي تميز نگهداري مي شوند. در پرورش طيور به روش مدرن جوجه هاي تفريخ شده با مادرانشان تماس ندارند، لذا تشکيل جمعيت ميکروبي دستگاه گوارش و روده آنها به کندي انجام مي پذيرد. اين پرنده ها معمولاُ فلور ميکروبي را از طريق خوراک يا آب به دست مي آورند(يومش چاندر،1990)32.
جوجه ها در معرض باکتري هاي محيط ، تراکم ميکروبي بسيار مشابهي با تراکم پرندگان بالغ در 3 روز اول زندگي در دستگاه گوارش را به دست مي آورند. با اين وجود فلور اوليه بسيار ساده بوده و تغيير در پيچيدگي آن به خصوص تکثير باکتري هاي غير هوازي اختياري چندين هفته طول مي کشد، زيرا اين ميکروارگانيزم ها در محيطي که جوجه ها بلافاصله بعد از تولد در آن قرار مي گيرند، نادر هستند.
به دليل اختلاف در ميزان اسيديته، شرايط بي هوازي و نيز سرعت عبور مواد غذايي در قسمت هاي مختلف دستگاه گوارشي، جمعيت ميکروبي آنها با يکديگر متفاوت است. باکتري هاي اشرشيا کلي و انتروکوکوس ها33، ميکروارگانيزم هايي هستند که در روده جوجه هاي تازه از تخم تفريخ شده بر ديگر ميکروارگانيزم ها برتري دارند. بعد از گذشت 5 روز از تفريخ جوجه ها، لاکتوباسيلوس ها جمعيت غالب ميکروبي چينه دان هستند. در حالي که براي غالب شدن لاکتوباسيلوس ها در روده کوچک بيش از 2 هفته زمان نياز است(سالانيترو،1974)34.
همانند بخش هاي فوفاني دستگاه گوارش، جمعيت ميکروبي غالب در روده کور جوجه هاي يکروزه، انتروکوکوس ها و باکتري هاي کلي فرم هستند. اين باکتري هاي بي هوازي مطلق، به سرعت به دستگاه گوارش هجوم برده و پس از دو هفته از لحاظ تعداد بر ساير ميکروارگانيزم ها برتري يافته و اين برتري تا سن 4 هفتگي ادامه مي يابد. از اين زمان به بعد خانواده هاي بيفيدوباکتريومها35، باکتروئيدها36، پيتواسترپتوکوکوسها37 و کلستريديومها38 بر ديگر ميکروارگانيزم هاي دستگاه گوارش غلبه پيدا مي کنند (سالانيترو،1974 و جين،1998).
اما به طور کلي لاکتوباسيلوس ها به دليل مقاومت به اسيديته پايين، ليزوزوم هاي دستگاه گوارش، نمک هاي صفراوي و درجه حرارت هاي بالا(50-40 درجه سانتيگراد) به همراه بيفيدوباکتريوم ها39 و گونه هاي باکتروئيدها بيش از 90 درصد از فلور ميکروبي دستگاه گوارش طيور را تشکيل مي دهند(گودينگ، 1997)40.
2-1-2- مديريت فلور ميكروبي
جمعيت ميکروبي دستگاه گوارش مي‌تواند توسط عوامل متعددي نظير آنتي‌بيوتيك‌هاي محرک رشد، پروبيوتيك‌ها،پريبيوتيک‌ها،آنزيم‌ها، اسيدهاي آلي، مواد ريزمغذي، روغن‌هاي ضروري، اوليگوساکاريدها41، باکتريوفاژها، واکسن‌ها و افزودني‌هاي گياهي كنترل شود. استفاده از آنتي‌بيوتيک‌ها در تغذيه طيور ممکن است به دليل ايجاد گونه‌هاي مقاوم باکتري‌ها براي حفظ سلامت انسان مضر باشد. ابقاي بيش از حد مجاز عوامل ضدميکروبي در فرآورده‌هاي حيواني که نشانه مصرف نامناسب آنها توسط توليدکنندگان مي‌باشد، به افزايش جمعيت گونه‌هاي مقاوم باکتري‌ها در انسان منجر مي‌گردد. بنابراين مي‌توان بر حسب شرايط موجود از ساير ترکيبات محرک رشد به عنوان جايگزين‌هاي مناسبي براي آنتي‌بيوتيک‌ها استفاده نمود. مهمترين مزيت چنين افزودني‌هايي اين است که ابقاي ناخواسته آنتي‌بيوتيک‌ها را در محصولات حيواني حذف مي‌نمايند. با اين حال تفاوت‌هايي در نحوه فعاليت آنتي‌بيوتيک‌ها و جايگزين‌هاي آنها وجود دارد. براي مثال آنتي‌بيوتيك‌ها بار‌ ميكروبي دستگاه گوارش را كاهش مي‌دهند در حاليكه پروبيوتيك‌ها آن را افزايش مي‌دهند(تايلور، 2001)42.
به هر حال بدون در نظر گرفتن جانشين مناسبي براي آنتي‌بيوتيک‌ها، انديشيدن به حذف کامل آنتي‌بيوتيک‌ها در صنعت پرورش طيور مشکل است، چرا که تأثير شديدي بر تأمين خوراک کشورهاي فقير خواهد داشت. FAO43 پيش بيني کرده است که عدم استفاده از آنتي‌بيوتيک‌هاي محرک رشد در تغذيه حيوانات سبب مي‌گردد تا دسترسي به پروتئين حيواني در سرتا سر جهان به ميزان 30 درصد کاهش يابد. اين امر مطمئناً به ايجاد سوء ‌تغذيه در کشورهاي ضعيف و حتي پيشرفته منتهي مي‌شود (تايلور، 2001).
2-2- ترکيبات آنتي بيوتيکي
آنتي بيوتيک ها از طريق تاثير بر ميکروفلوراي روده منجر به بهبود عملکرد حيوان مي گردند. در اين رابطه، اغلب افزودني هاي جايگزين ترکيبات آنتي بيوتيکي در مشابهت با آنتي بيوتيک ها داراي اثرات مستقيم و يا غير مستقيم بر روي ميکروفلوراي روده مي باشند (تايلور، 2001). بر خلاف نشخوارکنندگان و گياه خواران بدون شکمبه، طيور کمتر مي توانند از مزاياي وجود مواد مغذي حاصل از ميکروفلور استفاده کنند (يوکوياما، 1982)44. بنابراين، اگر ميکروفلور روده اي در جوجه هاي گوشتي و مرغان تخمگذار ، تحت کنترل قرار نگيرند، مي توانند اثر مخربي روي سلامت و عملکرد ميزبان بگذارد. اين موضوع کاملا آشکار است که کنترل ميکروفلور مي تواند به طور مثبتي عملکرد پرنده را تحت تاثير قرار دهد (لي و همکاران، 2004)45.
2-3- آنتي‌بيوتيک‌هاي محرک رشد
آغاز استفاده از آنتي‌بيوتيک محرک رشد به سال 1946 وقتي که استرپتومايسين در خوراک جوجه‌ها مورد استفاده قرار گرفت، برمي‌گردد (مور و همکاران، 1946)46. مور و همکاران در همان سال پيشنهاد کردند که استرپتومايسين، باکتري‌هاي روده‌اي که توليد مواد سمي مي‌کنند را مهار مي‌کند. همه مطالعات انجام شده در مورد بهبود رشد حيوان به وسيله مواد ضد باکتريايي، نشان داده که اين اثر به سبب جلوگيري از اثرات ميکروارگانيسم‌هاي مضر مي‌باشد. به دنبال آزمايشاتي که بر روي جوجه‌هاي عاري از ميکروب با آنتي‌بيوتيک انجام شد و اين نکته که آنتي‌بيوتيک تاثير افزايندگي بر رشد اين جوجه‌ها نداشت، اين نتيجه گرفته شد که اثر محرکي رشد آنتي‌بيوتيک‌ها محدود به ميکروفلوراي دستگاه گوارش ‌باشد .آنتي‌بيوتيک‌ها به طور معمول در طيور براي اهداف درماني و پيشگيرانه مورد استفاده قرار مي‌گيرند. حدود 32 آنتي‌بيوتيک در توليد طيور استفاده مي‌شود (جونز و ريکي، 2003)47. لازم به ذكر است كه در حال حاضر فقط 4 نوع تركيب موننسين48، آويلامايسين49، سالينومايسين50 و فلاوومايسين51 به عنوان تركيبات آنتي‌بيوتيكي محرك رشد در اروپا اجازه مصرف دارند كه هيچكدام ارتباطي با آنتي‌بيوتيك‌هاي مصرفي در درمان انسان ندارند (تايلور، 2001).
مکانيسم عمل آنتي‌بيوتيک‌هاي محرک رشد شامل موارد ذيل است:
– افزايش سنتز باکتريايي فاکتورهاي ضروري محرک رشد.
– مهار باکتري‌هايي که با ميزبان براي مواد مغذي ضروري، رقابت مي‌کنند.
– مهار ميکروارگانيسم‌هاي مضر توليد کننده ترکيبات سمي و آسيب رسان به بافت روده‌اي.
آنتي‌بيوتيك‌هاي محرك رشد در مقادير كم در طول دوره رشد در تغذيه طيور سالم بكار مي‌روند و در بيشتر كارخانه‌ها و مراكز تهيه خوراك دام در دسترس مي‌باشند. اگرچه ممكن است دانش ما در مورد نحوه فعاليت آنتي‌بيوتيك‌هاي محرك رشد ناقص باشد، اما بديهي است كه آنها عمدتاً عليه باكتري‌هاي گرم مثبت مؤثر هستند (روزن، 1995)52.
اثر آنتي‌بيوتيک‌هاي محرک رشد در پرندگان تجاري نمايان مي‌گردد که اغلب به دليل فعاليت‌هاي مضر باکتري‌ها و پروتوزوآها نتوانسته‌اند به حداکثر توان ژنتيکي خود دست يابند. اين ميکروارگانيسم‌ها به طور معمول ايجاد بيماري نمي‌کنند و جزئي از فلور ميکروبي دستگاه گوارش به حساب مي‌آيند. بنابراين در تمام قسمت‌هاي دستگاه گوارش و متصل به غشاء مخاطي چينه‌دان، پيش‌معده و سنگدان، روده کوچک، روده کور و کلوآک يافت مي‌شوند (تايلور، 2001).
اغلب آنتي‌بيوتيك‌هاي محرك رشد شمار باكتري‌هاي فلورميكروبي را 10 تا 100 برابر كاهش مي‌دهند اين محرك‌هاي رشد از طريق كاهش بار ميكروبي، نسبت وزن دستگاه گوارش را كاهش داده و سبب افزايش بازدهي لاشه مي‌شوند . اثر آنتي‌بيوتيك‌هاي محرك رشد تا حدودي به سن حيوان نيز بستگي دارد. زيرا حيوانات جوان نسبت به حيوانات مسن به افزودن آنتي‌بيوتيك‌ها در جيره بيشتر پاسخ مي‌دهند (روزن، 1995). اين ترکيبات سرعت رشد حيوانات جوان را 10 تا 15 درصد افزايش مي‌دهند اما اين افزايش نمي‌تواند از توان ژنتيکي حيوان تجاوز نمايد (تايلور، 2001؛ شعباني، 1390).
2-4- معرفي جايگزين براي آنتي‌بيوتيک محرک رشد
با توجه به مشکل مطرح شده براي استفاده آنتي‌بيوتيک محرک رشد، تحقيقات و آزمايشات زيادي در زمينه يافتن جايگزين مناسبي براي آنتي‌بيوتيک محرک رشد صورت گرفته و ترکيبات زيادي براي اين موضوع مورد آزمايش قرار گرفته است. اکثر جايگزين‌هاي معرفي شده براي آنتي‌بيوتيک محرک رشد، عمل خود را در ارتباط با بهبود عملکرد طيور از طريق تاثير بر فلورميکروبي دستگاه گوارش اعمال مي‌کنند.
يک جايگزين موفق براي آنتي‌بيوتيک محرک رشد، بايد اثر ضد باکتريايي داشته باشد و بنابراين منجر به بهبود هضم، جذب و متابوليسم مواد مغذي شوند. علاوه بر اين‌ يک جايگزين آنتي‌بيوتيک بايد از نظر هزينه مقرون به صرفه باشد.
استفاده از جايگزين‌ها براي آنتي‌بيوتيک محرک رشد تنها راه حل براي حذف آنتي‌بيوتيک از خوراک جوجه‌هاي گوشتي نمي‌باشد، بلکه بهبود مديريت سالن، بهداشت و وضعيت سلامت حيوان براي به حداقل رساندن اثر منفي حذف آنتي‌بيوتيک هاي محرک رشد در خوراک ضروري است (شعباني و همکاران، 1390).
2-4-1- پروبيوتيك‌ها
واژه پروبيوتيك ‌از دو كلمه يوناني “پرو” و “بيوتيك” به معناي “براي زندگي” گرفته شده است و در تضاد با واژه آنتي‌بيوتيك به معناي “ضدحيات” مي‌باشد (گيبسون و فولر، 2000)53. پيشينيان مي‌دانستند كه مصرف برخي خوراك‌هاي تخميري براي سلامت انسان مفيد است. همچنين كتيبه‌هاي تاريخي روميان نشان مي‌دهد كه در 76 سال قبل از ميلاد مسيح، از فرآورده‌هاي تخميري شير براي درمان بيماريهاي دستگاه گوارش استفاده مي‌كردند (بوتازي، 1983)54. با پيدايش علم ميكروب‌شناسي، برخي محققان (کر، 1887 55؛ تيزر، 1984 56؛ مچنيکف، 571907) تأثير مثبت پروبيوتيك‌ها را به تغيير تعادل جمعيت ميكروبي دستگاه گوارش نسبت دادند. مچينكف (1907) بيان كرد كه مصرف ماست حاوي لاكتوباسيلوس، با كاهش ترشح سم باكتريها در دستگاه گوارش، عمر ميزبان را افزايش مي‌دهد. تيزر (1984) پيشنهاد كرد كه بيفيدوباكترياها مي‌توانند در دستگاه گوارش، جايگزين باكتريهاي بيماريزا شوند. رايج‌ترين تعريف پروبيوتيك، توسط فولر ‌در سال 1989 ارائه شد. بر اين اساس، “پروبيوتيك‌ها عبارتند از مكمل ميكروبي زنده كه از طريق بهبود تعادل ميكروبي روده، اثرات مفيدي را بر ميزبان اعمال مي‌كنند” (فولر، 1989). در اين تعريف بر اهميت زنده بودن ارگانيسم‌هاي پروبيوتيك‌تأكيد شده است. در سال 1992، اين تعريف، به صورت ذيل بسط داده شد: “كشت يك يا مخلوطي از ميكروارگانيسم‌ها كه از طريق بهبود ويژگي‌هاي ميكرو فلور بومي، اثرات سودمندي را بر انسان و حيوان اعمال مي‌كنند” ‌(هاونار و هوئيس، 1992)58.
مزاياي اين تعريف عبارتند از: فعاليت پروبيوتيكي را محدود به ميكرو فلور روده‌اي نمي‌كند، بلكه ساير نقاط بدن را نيز در بر مي‌گيرد، پروبيوتيك‌ ممكن است از بيش از يك گونه باكتري تشكيل شده باشد و از طرفي، اين تعريف هم براي انسان و هم براي حيوان قابل كاربرد است. پژوهشگران در سال 2001، پروبيوتيك ‌را به صورت “فرآورده‌ها يا محصولات حاوي تعداد كافي ميكروارگانيسم‌هاي زنده مشخص، جهت تغيير فلورميكروبي روده ميزبان و قادر به ايجاد تأثير سودمند بر سلامت ميزبان” تعريف كردند (اسچرزنمير و دورس، 2001)59. فرآورده‌هاي پروبيوتيكي در دو گروه عمده يافت مي‌شوند: اول آنهايي كه محل اثرشان عمدتاً چينه‌دان و مناطق پيشين دستگاه گوارش است و دوم آنهايي كه تأثير خود را اساساً در روده كور اعمال مي‌كنند. با اين وجود محتمل است كه هر دوي آنها تا حدودي بر تمام قسمت‌هاي دستگاه گوارش تأثيرگذار باشند. اگر چه برخي از مشاهدات تجربي نشان مي‌دهد كه تعدادي از فرآورده‌هاي حاوي باكتري هاي مرده، پروبيوتيك‌هاي كارآمدي هستند اما بكارگيري ارگانيسم‌هاي



قیمت: تومان

Author: 92

دیدگاهتان را بنویسید