b (1064)

گروه جمعيت شناسي
عنوان:بررسي عوامل مهاجرت از شهرستان بيجار
دانشجو: محمد باقر بالادستيان
استاد راهنما :دکتر شالچي
استاد مشاور دکتر قاسمي
استاد داور دکتر مشفق
زمستان :93
چکيده
مهاجرت پديده اي است که همواره در ميان انسانها وجود داشته است. امروزه مهاجرت هاي داخلي در کشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه به شدت جريان دارد ودر سالهاي اخير مهاجرت هاي داخلي و از جمله مهاجرت به شهر هاي بزرگ از جمله مباحثي بوده که توجه کارشناسان مختلف را به خود جلب کرده است.اين امر در کشورهاي جهان سوم بيشتر به چشم مي خورد؛ به نحوي که بسياري از نابساماني هاي اقتصادي اجتماعي در اين جوامع متاثر از مهاجرت هاي داخلي است.
شهرستان بيجار در استان کردستان از جمله شهرهاي مهاجرفرست در کشوراست.ميزان رشد جمعيت دراين شهرستان منفي است و علت آن مهاجرت ساکنين اين شهرستان به استان هاي ديگر است.
در اين پژوهش با عنوان بررسي عوامل مهاجرت از شهرستان بيجار هدف ما يافتن عواملي است که باعث شده ساکنين شهرستان بيجار از زادگاه خود مهاجرت کنند.
براي انجام کار از دو روش تحقيق، کمي و کيفي استفاده شده. در بخش کمي با استفاده از پيمايش عوامل مهاجرت از ديدگاه ساکنين شهرستان بيجار بررسي شده که جامعه ي آماري ما سرپرستان خانوارهاي ساکن در شهرستان بيجار است که با روش نمونه گيري تصادفي و با استفاده ازفرمول کوکران حجم نمونه 389نفر به دست آمد.در بخش کيفي علل مهاجرت را از ديدگاه مسئولين و کارشناسان بيجاري جويا شديم واز تکنيک مصاحبه ي نيمه ساختمند بهره برديم.آزمون هاي مورد استفاده در اين پژوهش شامل تي دو،همبستگس اسپيرمن،همبستگي پيرسون و رگرسيون چند متغيره مي باشد
تحليل داده ها نشان مي دهد که وضعيت اشتغال ارتباط معنا داري با مهاجرت دارد و افراد شاغل کمتر اقدام به مهاجرت مي کنند همچنين بين امکانات بهداشتتي، رفاهي و مهاجرت رابطه معنادار و معکوسي وجود دارد، ميان پايگاه اقتصادي،اجتماعي و مهاجرت هم رابطه ي معناداري وجود دارد.يافته ها نشان مي دهد هرچه سن افراد افزايش يابد اقدام به مهاجرت کاهش مي يابد تحصيلات هم ارتباط مستقيمي با مهاجرت دارد و افراد با تحصيلات بالاتر بيشتر اقدام به مهاجرت مي کنند.
واژگان کليدي:مهاجرت-قوميت- مذهب-رگرسيون چند متغيره
فهرست مطالب
فصل اول: کليات تحقيق
1-1- مقدمه2
1-2- طرح مسئله3
1-3- سوالات تحقيق7
1-4- ضرورت و اهميت تحقيق7
1-5- اهداف تحقيق…..10
فصل دوم: مباني نظري وتجربي تحقيق
2-1- مقدمه 12
2-2- پيشينهي نظري12
2-3- نظريه ها14
2-3-1- نظريه اقتصادي مهاجرت14
2-3-2- نظريه محروميت نسبي استارک ….16
2-3-3- نظريه رفتاري توماس وزنانسکي17
2-3-4- نظريه ي شبکه هاي مهاجرتي20
2-3-5- نظريه سرمايه ي انساني ساستاد21
2-3-6- نظريه استافر23
2-3-7- نظريه جاذبه ودافعه ي اورت.س.لي 24
2-3-8- مدل سيستمي25
2-3-9- مدل وابستگي27
2-3-10- نظريه لانسينگ ومولر29
2-4- پيشينه ي تجربي31
2-5-1- مطالعات داخلي 31
2-5-2- مطالعات خارجي36
2-6- چارچوب نظري 40
2-7- فرضيه هاي تحقيق 52
2-8- مدل نظري تحقيق53
فصل سوم: روش تحقيق
3-1- مقدمه 56
3-2- روش تحقيق56
3-3- روش نمونه گيري وحجم نمونه57
3-4- حجم نمونه افرادي که پرسشنامه پرمي کنند58
3-5- روش جمع آوري اطلاعات……………………………………………………………………………………………….59
3-6- اجزاي پرسشنامه59
3-7- مقياس ليکرت59
3-8- اعتبار پرسشنامه60
3-9- پايايي پرسشنامه 61
3-10- روش تجزيه وتحليل 64
3-10-1-آمارتوصيفي 64
3-10-2-آماراستنباطي ….64
3-11- روش هاي آماري مورد استفاده64
3-11-1- ضريب همبستگي پيرسون…………………………………………………………………………………………..64
3-11-2-آزمون معني دار بودن r…………………………………………………………………………………………….65
3-11-3-آزمون مقايسه ميانگين تي دو گروه مستقل……………………………………………………………………..65
3-12-تعريف نظري وعملياتي مفاهيم…………………………………………………………………………………………65
3-12-1- متغيروابسته………………………………………………………………………………………………………………65
3-12-2- متغيرمستقل………………………………………………………………………………………………………………66
3-12-3- متغيرمستقل (اشتغال)…………………………………………………………………………………………………..67
3-12-4- متغيرمستقل(طبقه اجتماعي) ………………………………………………………………………………………..68
3-13- ويژگي هاي کلي تحقيق…………………………………………………………………………………………………69
3-14- روش تحليل داده ها………………………………………………………………………………………………………71
فصل چهارم: تجزيه وتحليل داده ها
4-1- مقدمه 73
4-2- تحليل هاي توصيفي74
4-2-1- جنس 74
4-2-2-سن74
4-2-3- وضيعت تاهل76
4-2-4- تعدادفرزندان درافرادمتاهل 77
4-2-5- ميزان تحصيلات 78
4-2-6- وضيعت مسکن…………………………………………………………………………………………………………..79
4-2-7- محل تولدومحل سکونت فعلي………………………………………………………………………………………80
4-2-8- محل سکونت…………………………………………………………………………………………………………….80
4-2-9- قوميت………………………………………………………………………………………………………………………81
4-2-10- مذهب81
4-2-11- ميزان درآمد82
4-2-12 اشتغال83
4-2-13- محل کار………………………………………………………………………………………………………………….84
4-2-14- مالکيت زمين……………………………………………………………………………………………………………84
4-2-15- مالکيت دام………………………………………………………………………………………………………………85
4-2-16- مالکيت وسيله نقليه…………………………………………………………………………………………………….86
4-2-17- عنوان وپايگاه شغلي……………………………………………………………………………………………………87
4-2-18- پايگاه اجتماعي-اقتصادي……………………………………………………………………………………………89
4-2-19-تمايل به مهاجرت……………………………………………………………………………………………………….90
4-2-20- رضايت از امکانات رفاهي-بهداشتي……………………………………………………….92
4-3- تحليل استنباطي…………………………………………………………………………………..94
4-3-1- فرضيه اول……………………………………………………………………………………94
4-3-2- فرضيه دوم……………………………………………………………………………………97
4-3-3- فرضيه سوم…………………………………………………………………………………..99
4-3-4- فرضيه چهارم………………………………………………………………………………102
4-3-5- فرضيه پنجم…………………………………………………………………………………105
4-4- بررسي سايرمتغيرهاي تحقيق…………………………………………………………………107
4-4-1- محل سکونت………………………………………………………………………………..107
4-4-2- محل تولد…………………………………………………………………………………….108
4-4-3- سن…………………………………………………………………………………………..110
4-4-4- تحصيلات…………………………………………………………………………………..111
4-5- تحليل رگرسيون عوامل موثربرتحقيق……………………………………………………….112
4-6- تحليل کيفي داده ها…………………………………………………………………………….114
4-7- مهاجرت واهمييت آن………………………………………………………………………….114
4-8- مضامين اصلي…………………………………………………………………………………117
4-8-1- مضمون اول بيکاري……………………………………………………………………….117
4-8-2- مضمون دوم نبودامکانات رفاهي………………………………………………………….120
4-8-3- مضمون سوم بحث بسته بودن وکوچکي شهر…………………………………………….121
4-8-4- مضمون چهارم نقش مسئولان شهرستان………………………………………………….121
4-8-5- مضمون پنجم تفاوت مذهبي………………………………………………………………..123
فصل پنجم: نتيجه گيري وپيشنهادات
5-1- مقدمه 126
5-2- نتيجهگيري 126
5-3- پيشنهادات 132
5-3-1- پيشنهادات کاربردي 132
5-3-2- پيشنهادات پژوهشي 133
فهرست منابع
منابع فارسي 135
منابع لاتين 139
پيوستها (ضمائم)
پرسشنامه 140
فهرست جداول ونمودارها
جدول شماره 4-1. جنسيت و درصد فراواني پاسخگويان ……74
جدول شماره 4-2. شاخصهاي مرکزي سن پاسخگويان ….74
جدول شماره 4-3. سن طبقهبندي شده افراد .75
نمودار شماره 4-1. نمودار سن طبقه بندي شده افراد .75
جدول شماره 4-4. جدول وضيعت تاهل افرادپاسخگو .76
نمودار شماره 4-2. نموداروضيعت تاهل پاسخگويان .76
جدول شماره 4-5. تعدادفرزندان پاسخگويان .77
نمودار4-3. توزيع نسبي تعداد فرزندان.77
جدول4-6. تحصيلات پاسخگويان.78
نمودار4-5. توزيع نسبي تحصيلات پاسخگويان .79
جدول شماره 4-7. نوع منزل مسکوني پاسخگويان .79
جدول شماره 4-8 . محل تولدساکنان بيجار.80
جدول شماره 4-9. محل سکونت پاسخگويان .80
جدول شماره 4-10. قوميت پاسگويان.81
جدول شماره 4-11. توزيع افراد برحسب مذهب .81
جدول شماره4-12. درآمدپاسخگويان به صورت طبقه بندي شده…………………………………………………….82
نمودارشماره4- 6. توزيع افراد برحسب ميزان درآمد……………………………………………………………………………….82
جدول شماره4-13. وضيعت اشتغال پاسخگويان…………………………………………………………………………………….83
جدول شماره4-14.محل کارپاسخگويان………………………………………………………………………………………………84
جدول شماره4-15.مالکيت زمين کشاورزي………………………………………………………………………………………….84
جدول شماره4-16.مالکيت دام…………………………………………………………………………………………………………..85
جدول شماره4-17. مالکيت وسيله نقليه………………………………………………………………………………………………..86
جدول شماره4-18.عنوان شغلي پاسخگويان………………………………………………………………………………………….87
جدول شماره4-19.پايگاه شغلي پاسخگويان………………………………………………………………………………………….87
نمودارشماره4-7.توزيع نسبي پايگاه شغلي پاسخگويان…………………………………………………………………………….88
جدول شماره4-20.پايگاه اجتماعي-اقتصادي افراد…………………………………………………………………………………89
نمودارشماره4-8.توزيع نسبي افرادبرحسب پايگاه اجتماعي-اقتصادي…………………………………………………………89
جدول شماره4-21.شاخص هاي توصيفي تمايل به مهاجرت…………………………………………………………………….90
جدول شماره4-22.تمايل به مهاجرت دربين شهروندان……………………………………………………………………………90
نمودار شماره4-9.ميزان تمايل افرادبه مهاجرت دربين شهروندان……………………………………………………………….91
جدول شماره4-23.شاخص هاي توصيفي رضايت از امکانات بهداشتي………………………………………………………92
جدول شماره4-24.ميزان رضايت ازامکانات بهداشتي-رفاهي…………………………………………………………………..92
نمودار شماره4-10.ميزان رضايت از امکانات بهداشتي-رفاهي……………………………………………………………… 92
جدول شماره4-10.ميانگين تمايل به مهاجرت بين شاغلين وبيکاران……………………………………………………………94
جدول شماره4-26.آزمون مقايسه ميانگين تمايل به مهاجرت بين شاغلين وبيکاران………………………………………..94
جدول شماره4-27. بررسي رابطه تمايل افرادبه مهاجرت ووضيعت اشتغال…………………………………………………..95
جدول شماره4-28.ميانگين تمايل به مهاجرت برحسب قوميت…………………………………………………………………97
جدول شماره 4-29.آزمون ميانگين تمايل به مهاجرت برحسب قوميت……………………………………………………….97
جدول شماره4-30.بررسي رابطه رابطه تمايل افرادبه مهاجرت وقوميت……………………………………………………….98
جدول شماره4-31.ميانگين تمايل به مهاجرت برحسب مذهب………………………………………………………………….99
جدول شماره4-32. آزمون تفاوت ميانگين تمايل به مهاجرت بين شهروندان شيعه وسني………………………………..99
جدول شماره4-33.بررسي رابطه تمايل افرادبه مهاجرت ومذهب……………………………………………………………..100
جدول شماره 4-34.بررسي رابطه رضايت از امکانات بهداشتي وتمايل به مهاجرت …………………………………….102
جدول شماره4-35.همبستگي بين رضايت از امکانات بهداشتي-رفاهي……………………………………………………..102
جدول شماره4-36 .بررسي رابطه پايگاه اجتماعي وتمايل به مهاجرت………………………………………………………104
جدول شماره4-37. رابطه پايگاه اجتماعي وتمايل به مهاجرت…………………………………………………………………105
جدول شماره4-38. ميانگين تمايل به مهاجرت برحسب محل سکونت……………………………………………………..107
جدول شماره 4-39. آزمون تفاوت ميانگين تمايل به مهاجرت بين ساکنين شهروروستا………………………………..107
جدول شماره 4-40. بررسي رابطه تمايل افرادبه مهاجرت ومحل سکونت………………………………………………….108
جدول شماره4-41. ميانگين تمايل به مهاجرت برحسب محل تولد…………………………………………………………..108
جدول شماره4-42. آزمون تفاوت ميانگين تمايل به مهاجرت بين متولدين بيجاروسايرشهرها………………………..109
جدول 4-43. بررسي رابطه تمايل افرادبه مهاجرت ومحل تولد………………………………………………………………..109
جدول شماره4-44. آزمون رابطه بين سن وگرايش به مهاجرت……………………………………………………………….110
جدول شماره 4-45. آزمون رابطه بين تحصيلات وگرايش به مهاجرت…………………………………………………….111
جدول شماره4-46. خلاصه مدل رگرسيون عوامل موثربرتمايل به مهاجرت………………………………………………112
جدول شماره 4-47. تاثيرگذاري تک تک عوامل برتمايل به مهاجرت……………………………………………………..112
نمودارشماره4-8 . تحليل مسيرمتغيرهاي تحقيق…………………………………………………………………………………….113
فصل اول
کليات تحقيق
1-1مقدمه
مهاجرت در کنار مرگ و مير و باروري يک از سه مولفه ي اثرگذار بر رشد جمعيت هاي انساني است و مهم ترين عامل خارجي تغيير تعداد و ساخت جمعيت است.مهاجرت يکي از پديده هاي مهم اجتماعي در جوامع انساني از زمان پيدايش انسان بر روي زمين است. به نحوي که بسياري از دستاوردهاي بشري در زمينه ي فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي متأثر از مهاجرت انسان ها است. انسان از بدو پيدايش همواره در جستجوي شرايط زيستي، آب، غذا و پناهنگاه بهتر از جايي به جاي ديگر در حال مهاجرت بود. اگر سير تحولات تاريخي ايران را بررسي کنيم مشاهده خواهيم کرد که تغيير حکومت ها و شکل گيري تمدن هاي ايراني بيش از همه ناشي از مهاجرت افراد به مناطق مختلف اين سرزمين بوده است. مهاجرت پديده ايست که همواره در ميان انسان ها وجود داشته و به جرات مي توان گفت که در طول تاريخ تمام ملل، قبايل و گروه هاي عظيم انساني به خاطر داشتن روياي يک زندگي بهتر، يا فرار از فقر، يا محدوديت ها و فشارهاي سياسي و خانوادگي يا ترکيبي از اين عوامل مهاجرت از سرزمين مادري خود رابه منطقه ديگر تجربه کرده اند(جولي2005:1).
مهاجرت از عوامل مهم در توسعه ي منطقه اي و مورد توجه در برنامه ريزي هاي اجتماعي و جمعيتي يک کشور است .در ايران اين پديده ي جمعيتي اقتصادي توزيع مناسبي را در بين استان هاي کشور ندارد (محموديان وقاسمي، 109:1391).در داخل استان ها هم شاهد توزيع نامناسب جمعيت ميان شهرستان ها هر استان مي باشيم.
شهرستان بيجار هم در استان کردستان در چند دهه ي اخير شاهد مهاجرت فزاينده از اين شهرستان به سوي استان هاي ديگر است و اين امر موجب شده تا اين شهرستان تنها شهرستان استان کردستان باشد که رشد جمعيت منفي داشته و هر ساله سهم اين شهرستان از جمعيت کل استان کاهش يابد.اين رساله تلاش دارد تا به بررسي عوامل مهاجر فرستي شهرستان بيجار بپردازد و علل مهاجرت ساکنين اين شهرستان مورد بررسي قرار دهد .
1-2طرح مسئله:
مهاجرت پديده اي عمومي در جهان معاصر است که در اشکال مختلف با شدت وضعف هاي متفاوت با آثار و پيامدهاي گوناگون در کشورهاي مختلف جهان به وقوع مي پيوندد.جريان هاي مهاجرتي بعد از انقلاب صنعتي بود که توجه همه گان را به خود جلب کرد. اين پديده تا چند دهه ي اخيرحداقل از نظر اقتصادي پديده اي مطلوب تلقي مي شد،چرا که اقتصاد دانان آن را وسيله اي براي تخصيص بهينه ي منابع يعني انتقال نيروي انساني از نواحي کم بازده به نواحي داراي بازدهي بيشتر مي پنداشته اند(ميرزايي، 1382). ولي امروزه با مشاهده ي نرخ هاي بالاي مهاجرت و تداوم تفاوت هاي قابل ملاحضه در نرخ هاي بيکاري و سطح درآمد بين مناطق مهاجر پذير ومهاجر فرست و بروز مشکلات اقتصادي اجتماعي مختلف،مطلوب بودن اين پديده زير سوال رفته وبه عنوان يک پديده ي مخرب که عامل اصلي بحرانهاي اجتماعي ست در نظر گرفته مي شود.
از سوي ديگر برخي معتقدند جا به جا شدن انسان ها براي ارتقاي کمي و کيفي زندگي که ابعاد تازه اي به خود گرفته و اين تحرکات به عنوان يک موضوع مهم اجتماعي مطرح گرديده است. از اين رو بررسي مهاجرت ها به عنوان يک پژوهش جدي بين رشته اي ميان جمعيت شناسي و ديگر حيطه هاي علمي نظير جامعه شناسي، روان شناسي و اقتصاد مطرح است. امروزه مهاجرت ها با انگيزه ي زيستي و بيولوژيک انجام نمي شود. بلکه مهاجرت ها در جهان امروز پديده اي اقتصادي سياسي اجتماعي و فرهنگي است (ميرزايي، 1382). در واقع مهاجرتي که خود بر اثر بسياري از عوامل به وجود آمده علتي مي شود تا به عدم تعادل بيشتر در سطح مسائل اجتماعي اقتصادي و سياسي يک کشور کمک کند (مشهديزاده و دهاقاني، 1374).
امروزه مهاجرت داخلي يک فرايند مهم در بسياري از کشورهاست و منعکس کننده ي عکس العمل مردم به عواملي نظير نابرابري هاي اقتصادي منطقه اي وناکامي اجتماعي است که عدم رضايت در بسياري از جنبه هاي زندگي را منعکس مي کند. مهاجرت داخلي مشکلات فراواني را هم در مناطق مهاجرفرست و هم در مناطق مهاجر پذير اجمله:رکود در مناطق غير شهري،شلوغي بيش از حد شهرها و بسياري از بيماري هاي اقتصادي واجتماعي مختلف که بخش هاي مختلف جامعه را تحت تاثير قرار مي دهند به وجود مي آورد(لوکاس و مير1381:157).
در کشورهاي در حال توسعه به دليل ساختارهاي اقتصادي، اجتماعي و سياسي ناکار آمد مهاجرت امري اجتناب ناپذير بوده و اکثر شهرهاي جهان سوم تحت تأثير جريان هاي مهاجرتي هستند. بر اساس سرشماري مرکز آمار ايران در سال 1385 کل جمعيت جا به جا شده در کشور بالغ در 12148148 نفر بوده که از اين تعداد 899709 نفر مهاجران بين شهري بوده اند (مرکز آمار ايران، 1385، 95).از آنجايي که در گذشته رشد جمعيت و در نتيجه جا به جايي انسان ها در مقياس بسيار کوچکي صورت مي گرفت، تأثير اين جا به جايي ها بر ساختار اقتصادي اجتماعي و جمعيتي مناطق مهاجر فرست و مناطق مهاجر پذير چندان قابل ملاحظه نبوده و حتي امري کاملاً طبيعي و گاهي هم مفيد تلقي مي شد. از اوايل قرن 19 مهاجرت به خصوص مهاجرت از روستا يا شهر به عنوان يک پديده ي اجتماعي مهم نمايان شد. لذا به طرز جديدي مورد توجه صاحبنظران و انديشمندان قرار گرفت (جمشيدي ها و علي بابايي، 1381).
البته مهاجرت و جا به جايي انسان ها در جوامع پيشرفته و صنعتي با کشورهاي در حال توسعه تمايز آشکاري دارد و به اين دليل که علت و ماهيت اين مهاجرت ها متفاوت بوده و در نتيجه پيامدها و اثرات متفاوتي بر جاي گذاشته. مهاجرت در معناي جديد در ايران از سال 1340 بعد از اصلاحات ارضي و در نتيجه ي اثرات آن تشديد شد. موضوع مهاجرت به دنبال انقلاب صنعتي در اروپا به دليل تحولات شگرف اقتصادي اجتماعي،به عنوان يک مشکل نمود پيدا کرد.اما به دليل رشد پايين جمعيت در اروپااز يک سو و جذب مهاجران در صنايع نو پا و رو به رشد شهري از سوي ديگر جابه جايي جمعيت مشکل اساسي براي جوامع آن ايجاد نکرد اما در کشورهاي جهان سوم به دليل رشد سريع جمعيت وتوزيع نابرابر امکانات ورشد اقتصادي کند و نامتوازن امواج مهاجرت انسان ها چه از روستاها به شهرها چه از شهرهاي کوچک به شهرهاي بزرگ به عنوان يک مشکل اساسي بروز نمود(جعفري؛ 2:1389).
مسئله انگيز ترين جنبه ي مهاجرت نيروي انساني ماهر و با تحصيلات ،محروم شدن مناطق فرستنده از اين نيروهاي ارزشمند است نيروي انساني متخصص و ماهر در توسعه ي اقتصادي اجتماعي هر جامعه اي نقش اساسي دارد . سرمايه ي مادي در هر جامعه به کمک نيروي انساني متخصص و کار امد است که به جريان مي افتد وبه توسعه ي اقتصادي و اجتماعي جامعه مي انجامد . همچنين مهاجرت جوانان موجب کاهش رشد جمعيت و کاهش نيروي جوان ،افزايش نسبت سالخوردگي و در نتيجه افزايش نسبت وابستگي در مبداء مي شود . طبق بررسي هاي وزارت اقتصاد ودارايي(1375:25به نقل از کاظمي و اردهائي)در روستا ها وشهر هاي کوچک نرخ رشد جمعيت پايين تر از نرخ طبيعي است (اردهائي و کاظمي پور، 1386: (133. بنابراين اين الگوي مهاجرت، براي مبداء چيزي جز فقر ،عقب مانده گي و وابستگي نمي تواند به همراه داشته باشد. از سوي ديگر مناطق مهاجر پذير مانند تهران و کلان شهر هاي ديگر با ورود اين مهاجرين دچار مشکلات و مسائل زيادي مي شوند. مبداء مهاجرت که غالبا نقاط کوچک ومحروم هستند ، سرمايه گذاري عظيمي صرف نيروي انساني خود مي کنند ولي به دليل نبود سيستم هاي جذب افراد تحصيل کرده (مانند دانشگاه ها ،ادارات و صنايع بزرگ و…)بسياري از نيروي انساني ماهر خود را از دست مي دهند .
در جامعه ي کنوني ما که حدود يک ششم آن جريان مهاجرت را تجربه کرده اند و نيز به نوعي اکثريت خويشان ،دوستان و آشنايان اين افراد مهاجر نيز درگير جريان هاي مهاجرت بوده اند ،ميتوان گفت جريان مهاجرت به عنوان يک واقعه ي مهم اجتماعي مطرح است. واقعه ي اجتماعي که به دليل عموميت داشتنش با ساير وقايع اجتماعي در ارتباط بوده وحالت تاثير گذار و تاثير پذير با آنها دارد (اردهايي،حسيني راد ،1387 : 1).
بر اساس محاسبات انجام شده بر روي دادههاي سرشماري سال 1375 از 26 استان کشور تنها 6 استان مهاجر پذير و بودهاند و بقيه استانها در زمرهي مهاجر فرست قرار داشتهاند (زنجاني، 1380: 105).از جمله استانهاي مهاجر فرست کردستان است که موازنهي مهاجرتي منفي دارد. مهاجرت از شهرهاي کوچک به شهرهاي بزرگ در سال 1385 حدود 40 درصد مهاجرتهاي کشور را در بر مي گيرد.. که اين بحث کاملاً براي شهرستان بيجار که مورد مطالعهي ما قرار گرفته صادق است. مهاجر فرستي شهرهاي کوچک علاوه بر اين که اين گونه شهرها را از بعد اقتصادي دگرگون ميسازد و بر ساختار جمعيتي و اجتماعي و فرهنگي منطقه اثر ميگذارد . با توجه به نقش عوامل مختلف در مهاجر فرستي و تأثير متفاوت اين عوامل در شرايط و مناطق مختلف، به نظر ميرسد براي توضيح کامل ساز و کار مهاجرت، به جاي نگرش انتزاعي و جداگانه بايد مجموعهي اين عوامل را در ارتباط با همديگر در نظر گرفت (جمعه پور، 1384، 93). لذا شکلگيري مهاجرت به عنوان يکي از پديدههاي اجتماعي کلان ذهن و انديشهي بسياري از صاحبنظران را به خود معطوف کرده.
با توجه به نکات فوق و شرايط مهاجرتي نمونهي مورد مطالعاتي ما يعني شهرستان بيجار، شاهد مهاجرت فزاينده از اين شهرستان تاريخي و فرهنگي هستيم. سالانه تعداد زيادي از جمعيت اين شهرستان به شهرهاي ديگر مهاجرت ميکنند. براي اثبات اين مدعا نگاهي به وضعيت رشد جمعيت اين شهرستان در سه سرشماري 1375، 1385، 1390 کافي است چرا که در فاصلهي ده سالهي بين دو سرشماري 1375 و 1385 اين شهرستان حدود 17 هزار نفر از جمعيت خود را از دست داده و از رقم 114 هزار نفر در سال 1375 به حدود 97 هزار نفر در سال 1385 رسيده است و در سال 1390 هم شاهد کاهش حدوداً 4 هزار نفري جمعيت اين شهرستان در طول 5 سال ميباشيم نرخ رشد جمعيت بين دو سرشماري 1375 و 1385 براي اين شهرستان 6/1- درصد ميباشد که رقمي بسيار قابل توجه و نگران کننده است.
در بررسي عوامل باروري و مرگ و مير اين شهرستان مشاهده ميشود که مثل ساير نقاط کشور در حال گذار مي باشد و مرگ مير آن گذار خود راطي کرده و باروري هم در مراحل پاياني گذار قرار دارد و در اين زمينه تفاوت چشمگيري با ساير نقاط کشور ندارد. لذا عاملي که باقي ميماند بحث مهاجرت است . به لحاظ تقسيمات کشوري هم دچار تغييرات محسوس و تأثيرگذاري در مدت چند سال اخير نشده است. اين اتفاق در حالي رخ مي دهد که اين شهرستان داراي پتانسيلهاي بالا در زمينهي کشاورزي و معادن ميباشد.
مهاجران بيجاري غالبا به شهرهاي زنجان همدان ،اسلامشهر ،مشکين اباد وشهرقدس مهاجرت مي کنند. لذا مهاجرت ها در اين شهرستان بيشتر به صورت شهر به شهر وبه خارج از استان کردستان صورت مي گيرد.ما سعي داريم تا علل و عوامل مهاجرت را در اين شهرستان بيابيم و تمايلات و انگيزه هاي مهاجرت را در بين ساکنين آن بررسي کنيم.اما تاکنون در اين خصوص هيچ کار پژوهشي براي بررسي علل مهاجرت از اين شهرستان استراتژيک صورت نگرفته است
بنابراين، شدت مهاجرفرستي و درنتيجه کاهش جمعيت شهرستان بيجار موضوع جمعيتشناختي بسيار مهم و نگران کننده است که به دنبال خود پيامدهاي منفي جمعيتي (به ويژه ازلحاظ ترکيب سني وجنسي) و توسعهاي را براي شهرستان بيجار به همراه داشته است.نرخ رشد جمعيت کل کشور و استان کردستان و حتي ساير شهرستان هاي استان کردستان مثبت است اما شهرستان بيجار چند دهه است که نرخ رشد منفي را تجربه مي کند.باتوجه به اين امر مهم جمعيتشناختي،محقق که خود بومي و ساکن شهرستان بيجار است را بر آن داشت تا موضوع مهاجرت از شهرستان بيجار با تأکيد خاص بر علل و عوامل مهاجرت مهاجران از اين شهرستان و نيز انگيزههاي مهاجرتي بوميان اين شهرستان را مورد تحقيق و بررسي قرار دهد.
1-3سئولات تحقيق:
1-علل مهاجرت ساکنين شهرستان بيجار چيست؟
2-ساکنين شهرستان بيجار چه انگيزه هايي براي مهاجرت دارند؟
1-4ضرورت و اهميت تحقيق:
مهاجرت به عنوان مولفه ي سوم تغيرات جمعيتي بعد از باروري و مرگ ومير از اهميت بالايي برخوردار است با توجه به رويکرد رسمي جمعيت شناسي،هر گونه تغيري در وضعيت يک جامعه ناشي از سه عامل فوق مي باشد باروري که اثر جمعي يا فزاينده و مرگ وميرکه اثر تفريقي يا کاهنده بر جمعيت دارند در حالي که مهاجرت هر دو اثر را باهم دارد. بنابراين حرکات مهاجرتي يا جابجايي جغرافيايي خود دستاورد شرايط اجتماعي و اقتصادي، فرهنگي، سياسي و محيطي است. د(کارولين1، 2000: 43).
مهاجرت نقش اساسي در فعل وانفعالات مختلف اجتماعي و جمعيتي دارد ،علاوه بر اين مهاجرت با تاثير پذيري مهاجرين از جنبه هاي مختلف اجتماعي،فرهنگي و اقتصادي از محيط جديد تاثير مهمي بر سيماي ظاهري و همچنين زندگي روزمره افراد دارد که در قالب تغيرات و دگرگوني هاي فرهنگي،اجتماعي و اقتصادي نمود مي يابد(زنجاني، 1380 :12)
در واقع مهاجرت هاي داخلي در کشورهاي جهان سوم از جمله ايران به معني حرکت جمعيت از مناطق محروم به سمت مناطق توسعه يافته تر مي باشد. بنابراين مهاجرت يک رفتار تصادفي نيست بلکه پاسخي براي رفع محروميت در شرايط مساوي است. محروميت ازهدف هايي که با اررزش ترند بيش از محروميت از هدف هايي که کم ارزش ترند در تصميم گيري به مهاجرت موثرند. مهاجرت پاسخ نهايي به محروميت نسبي و آخرين راه چاره ي آن است (همان ،ص129 – 128).
شناخت علل مهاجرت از شهرهاي کوچک به درک فرايند مکانيسم حاکم بر چگونگي رشد و توسعه ي شهرها کمک مي کند و به اين واقعيت تأکيد دارد که توزيع نامتوازن امکانات در سطح نظام شهري و منطقه اي چه تأثيرات متفاوتي بر جذب و نگهداشت جمعيت خواهد داشت.
اگر چه شهرهاي متوسط ايران عموماًًً با پديده ي مهاجرفرستي و موازنه منفي مهاجرتي مواجه هستند، ليکن در کل اين شهرها داراي رشد مثبت هستند وجمعيت آنها رو به افزايش است. اما وضعيت در شهرستان بيجار واقع در استان کردستان کاملا متفاوت است . ، شهرستان بيجار داراي ميزان رشد جمعيت منفي بوده و اين درحالي است که کل استان و ساير شهرستانهاي آن داراي ميزان رشد جمعيت مثبت هستند.شهرستان بيجار از بالاترين ميزان هاي رشد جمعيت منفي را در سرشماري سال1385در سطح کشور داشته ودر سرشماري سال 1390 هم اين روند ادامه داشته است .اين در حالي است که شاخص هاي مربوط به باروري ومرگ ومير آن در سطح کشوري است و در اين شاخص ها با ساير شهرهاي استان همگرايي دارد.
شهرستان بيجار با داشتن شرايط مساعد طبيعي که مي تواند به عنوان يک قطب کشاورزي موجب رونق اقتصادي و رشد صنايع وابسته ي کشاورزي شود مي تواند مهاجراني را به خود جذب کند اما با توجه به نتايج بدست آمده در سرشماري ها اين شهرستان به شدت مهاجر فرصت مي باشد. که شناخت و بررسي علل اين مهاجر فرستي مسئله اي ضروري مي باشد ،تا بتوان هر چه سريع تر با رفع عوامل دافعه مانع از مهاجرت هاي بي رويه در اين شهرستان شد و رشد منفي اين شهرستان را متوقف و به سوي رشد مثبت حرکت کند. مهاجران اين شهرستان را غالباً جوانان و مردان که اکثراً از تحصيلات بالا برخوردارند تشکيل مي دهند. اين مسئله پيامدهايي همچون بر هم خوردن ساختار سني و جنسي جمعيت را در بر دارد. با مهاجرت جوانان از منطقه و خالي از سکنه شدن تعداد زيادي از روستاها شاهد کمبود نيروي کار فعال در بخش کشاورزي هستيم.
بنابراين، مهاجرت تنها علت اصلي کاهش جمعيت اين شهرستان درچند دهه ي اخير است. طي سال هاي اخير چندين روستاي اين شهرستان خالي از سکنه شده وساکنان آن غالبا به شهرهاي ساير استان ها مهاجرت کرده اند.
از لحاظ سطح توسعه نيز تفاوت عمده اي بين شهرستانهاي استان وجود ندارد.همچنين، اين تفاوت شديد شهرستان بيجار از نظر کاهش جمعيت و شدت مهاجرفرستي نسبت به ساير شهر هاي استان در حالي رخ مي دهد که به لحاظ موقعيت جغرافيايي و وسعت،اين شهرستان برتري محسوسي نسبت به ساير شهرستان هاي استاندارد و بيجار بزرگترين شهرستان استان کردستان است. شهرستان بيجار در سال1345 ،46/15درصد از جمعيت استان کردستان را به خود اختصاص داده بود،اما در سال 1390تنها 3/6 درصد از کل جمعيت استان در اين شهرستان زندگي مي کنند.لذا موضوع ما بررسي علل و عوامل مهاجر فرستي شديد اين شهرستان مي باشد
بنابراين با توجه به پيامدهاي سوء مهاجر فرستي، شناخت دقيق و هر چه بيشتر آن و مسائل ناشي از آن در شهرستان بيجار از اهميت ويژه اي برخوردار است. و با توجه به اين که تاکنون مطالعه و بررسي علمي و کاملي در زمينه ي علل مهاجر فرستي اين شهرستان صورت نگرفته نگارنده در صدد است تا با مطالعه در اين زمينه از يک سو موجب بنيان نهادن نگرش هر چه دقيق تر و علمي تر به اين مسئله شود و از سوي ديگر ابزار کار مفيدي براي برنامه ريزان جهت آگاهي از روند مهاجرت ،علل و عوامل مهاجرت وتعداد مهاجران در بيجار را فراهم کند. که نتيجه ي آن منجر به توسعه ي همه جانبه ي اين منطقه ي محروم شود. شدت مهاجرت در اين شهرستان به حدي بالاست که مقام معظم رهبري در سفرشان به شهرستان بيجار در سال 1388به اين موضوع در سخنراني خويش اشاره فرمودند وخواهان کاهش مهاجرت بي رويه در اين شهرستان شدند وفرمودند” بعضا شنيده مي شود که مردم از اين شهرستان به نقاط دور دست مهاجرت مي کنند ، اين برخلاف حضور است ، باشيد ، بمانيد و اينجا را آباد کنيد”. خواستار توجه به علل مهاجرت ساکنين اين شهرستان شدند.
1-5 اهداف تحقيق:
به منظور دستيابي به اين تحقيق علمي و يافتن پاسخي مناسب براي شناسايي معضل و حل آن مهمترين اهداف پژوهش حاضر را به صورت زير يادآور ميشويم:
بررسي عوامل مهاجرت از شهرستان بيجار
بررسي علل و انگيزه هاي ساکنين شهرستان بيجار براي مهاجرت
فصل دوم
مباني نظري و تجربي تحقيق
2-1مقدمه
يکي از ملزومات هر تحقيق مطالعه و مراجعه به متون توليد شده در زمينه آن موضوع است. حال اين متون چه در بعد نظري و چه در بعد عملياتي باشند ميتوانند راهگشاي محقق در پردازش به موضوع باشند. ابعاد نظري تحقيق چهارچوب تحقيق را شکل ميدهد و ابعاد عملياتي محقق را به روند کار آشنا کرده و مانع از دوباره کاري ميشود.
لذا در اين فصل پيشينه ي نظري و پيشينه ي تجربي مربوط به موضوع تحقيق خود را که علل و عوامل مهاجرت است را خواهيم آورد و چارچوب نظري را ترسيم مي کنيم و در پايان فرضيات تحقيق را خواهيم آورد.
2-2پيشينه ي نظري
مهاجرت پديده ي جديدي نيست. حال اين حرکت انسان ها از چه ساز و کارهايي تبعيت مي کند يا اين که انگيزه هاي افراد مهاجر چه هستند واين که آيا مي توان براي حرکت مهاجران قانون مندي خاصي را در نظر گرفت موضوعي است که در حوضه ي علوم اجتماعي منجر به ارائه ديد گاه ها و نظريه هاي مختلف و گاه متضاد و منتقد نسبت به يکديگر شده است.
ناپايداري پديده ي مهاجرت و وابستگي آن به مجموعه اي از عوامل اقتصادي ،اجتماعي فرهنگي و سياسي که در رابطه با اوضاع و احوال کلي شکل مي گيرد ارائه ي يک نظريه ي جامع و مانع را براي تحليل مهاجرت مشکل ساخته است.به بيان ديگر ماهيت بين رشته اي مهاجرت ،انواع نظريه هاي اقتصادي ،اجتماعي و فرهنگي و…. را در جهت تبيين مهاجرت پديد آورده اند(حاج حسيني1385). به عبارت ديگر الگو ها و روند ها در مهاجرت اظهار مي دارند که تنها با تاکيد بر يک رشته يا يک سطح تحليل نمي توان جريان هاي مداوم مهاجرتي را تبيين کرد بلکه ماهيت چندوجهي آن نيازمند نظريه ي پيچيده ايست که دور نماها ،فرضيه ها و سطوح گوناگون را در بر مي گيرد(مسي و ديگران،1993به نقل از تاج ،1390)
بيان دو نکته مهم در مورد نظريه هاي مهاجرت ضرورت دارد .نخست غالب اين نظريه پردازي ها ،به عنوان نظريه هاي مهاجرت روستا-شهري مطرح شده اند. دليل اين امر آن است که در انديشه بسياري از نظريه پردازان مهاجرت روستا شهري به لحاظ اهميت وپيامد هاي تاثير گذار آن در سطح جامعه انواع ديگر مهاجرت را تحت شعاع قرار مي دهد به همين دليل عمده نظريه پردازي ها در جهت تبيين اين نوع از مهاجرت هاي داخلي بوده و با همين عنوان در متون فارسي و لاتين مطرح شده اند.دوم آن که بسياري از اين نظريه ها گاه با عنوان نظريه مهاجرتي بيان شده اند و گاه مدل مهاجرتي.بايد توجه داشت که ميان نظريه مهاجرتي و مدل مهاجرتي تفاوت وجود دارد نظريه هاي مهاجرتي عموما در پي کشف و بيان علل مهاجرت ها،ايجاد رابطه ميان جابه جاي هاي افراد با عوامل اقتصادي اجتماعي سياسي فرهنگي ودر نهايت ترسيم پيامد هاي ناشي از اين جابه جايي هستند در صورتي که مدل هاي مهاجرتي به دنبال ترسيم چگونه گي انجام حرکات مکاني جمعيت و مسائل وموانع مبدا مقصد و بين راه هستند به بيان ديگر نظريه هاي مهاجرتي به چرايي پديده جابه جاي جمعيت نظر دارند و مدل هاي مهاجرتي به دنبال چگونه گي انجام آنها(تقوي1374:82).در اين پژوهش با استناد به اين برداشت از تفاوت ميان مدل و نظريه و اين که مدل از درون نظريه استخراج مي شود به جاي کاربرد عنوان مدل نظريه استفاده مي شود.
2-3نظريه ها
2-3-1نظريه اقتصادي مهاجرت
از ديدگاه اقتصادي مهاجرت ها اعم از داخلي و بين المللي ،سازوکاري براي براي باز توزيع نيروي کار هستند .اين ديدگاه از نظرات ادام اسميت متاثر است اسميت مهاجرت را نيز متاثر از تابع قانون عرضه و تقاضا مي داند و آن را نه تنها باعث رشد اقتصادي دو منطقه مهاجر پذير ومهاجر فرست،بلکه حتي وسيله اي براي بهبود وضع کار و اشتغال به شمار مي آورد (زنجاني 1380،:120).
نظريه اقتصادي مهاجرت را در دو سطح خرد وکلان مورد بررسي قرار مي دهد .رويکرد کلان به تاثير ساخت هاي کلان در فرايند مهاجرت توجه دارد و مهاجرت را حاصل نيروهايي مي داند که برتر از فرد بوده ودر تضاد با خواست وتمايل وي قرار دارد “ديدگاه هاي ساختي مارکسيستي”و”نظريه ي بازار کار دو وجهي از نظريه هاي اقتصادي سطح کلان هستند.
ديدگاه ساختي مارکسيستي که با انديشه هاي کارل مارکس شکل گرفت پديده مهاجرت را بر اساس طبقه بندي وي از جوامع طبقات و عملکرد نظم سرمايه داري تبيين مي کند (لوکاس و مير،1387) .
بر اساس اين رويکرد مهاجرت بيشتر به خاطر الزامات توزيع فضايي نيروي کار در بخش هاي مختلف اقتصاد ملي و بين المللي صورت مي پذيرد .در مدل تضاد مارکسيستي ،مهاجرت نيروي کار از پيرامون به مرکز ، به عنوان پديده ي استعمار و بهره کشي مورد توجه قرار مي گيرد در جامعه ي مقصد تبعيض در کار و بازار مسکن ،مهاجران را از غير مهاجران بيگانه مي کند (زارع ، 1386).روند انتقال نيروي کار از پيرامون به مرکز و اشتغال آنها در در فعاليت هاي غير متشکل اقتصادي،باعث نفوذ سرمايه از پيرامون به مرکز و نابرابري هر چه بيشتر مناطق مي شود (زنجاني ،1380).
در نظريه بازار کار دو وجهي مهاجرت ، ناشي از ساختارهاي اقتصادي جوامع در حال توسعه است .به بيان ديگر دو گانه گي منطقه اي موجود در ساختارهاي اقتصادي اين جوامع، منجر به مهاجرت مي شود مفهوم رشد نامتعادل بيانگر اين وضعيت است که يکي از بخشها يا زير بخش هاي اقتصادي به عنوان بخش پيشتاز يا پيشرو در جلوي ساير بخشه قرار گرفته وساير بخشها را به جلو مي کشاند در واقع اين بخش مرکز رشد است که شعاع آن ساير بخش ها را هم در بر مي گيرد بر اساس اين ديد گاه افراد براي دستيابي به منابع و امکانات تصميم به مهاجرت به بخش مرکز رشد مي گيرند و پس از ارزيابي شرايط اقدام به مهاجرت مي کنند.
نظريه اقتصادي سطع خرد با لحاظ کردن سطوح خرد و عوامل انساني ،مهاجرت را جرياني مي داند که توسط افراد بر اساس ارزيابي آنهااز شرايط صورت مي گيرد “نظريه ي اقتصاد جديد مهاجرت “از نظريه هاي سطح خرد است.
بر اساس نظريه ي اقتصاد جديد خانوار،مهاجرت افراد به طور وسيعي در رابطه با عملکردي است که در جامعه دارند . اين امر نه تنها با هدف به حداکثر رساندن درآمد خانوار هاست، بلکه در جهت به حداقل رساند ن مخاطرات ناشي از بازار کار مهاجر فرست نيز هست . مخاطراتي مانند فقدان امنيت ،بيمه،کاستي هاي بازار کار و… که يا در مبداء وجود ندارند ويا از دسترسي اکثريت جامعه به دور است .بر پايه اين نظريه خانوار ها تلاش مي کنند با تنوع بخشيدن به منابع درآمدي خود ،وضع اقتصادي خود را بهبود بخشند .بر همين اساس مهاجرت افراد از خانواربه مکاني ديگر که در آن ،دستمزد ها و شرايط اشتغال مستقل از نوسانات اقتصادي محلي است ،نوعي امنيت اقتصادي (در مقايسه با مبداء)براي آنها تلقي مي شود (زنجاني،1380 به نقل از تاج،1390 :58)
تايلور و استارک معتقدند پول ارسالي مهاجران به خانوار ، نه تنها منجر به بهبود وضع اقتصادي خانوار مي شود درآمد خانوار هاي داراي مهاجر را نسبت به خانوار هاي همتراز فاقد مهاجر افزايش داده و نوعي منزلت اجتماعي بالاتري براي آنها به دنبال دارد (زنجاني، 1380).
اين نظريه فقط به عامل اقتصادي توجه کرده و از ساير عوامل به راحتي عبور کرده در حالي که عوامل اجتماعي و فرهنگي تاثير به سزايي در مهاجرت دارند.در شهرستان بيجار عامل اقتصاد يکي از دلايل مهاجرت است و به نظر مي رسد نقش عامل فرهنگي و مذهب در مهاجرت از اين شهرستان پر رنگ تر است.
2-3-2نظريه محروميت نسبي استارک:
بر طبق اين نظريه مهاجرت يک رفتار تصادفي نيست بلکه پاسخي است در جهت رفع محروميت ها در واقع نارضايتي از سطح پايين دستمزدهاست که احساس محروميت از اهداف را در فرد مهاجر به وجود مي آورد .لذا شناخت ملاک محروميت هاي موجود در جامعه و فرايند هاي تاثير گذار محروميت بر تصميم گيري به مهاجرت ضروري است.
بر اساس اين نظريه زماني که فرد يا جمع نتواند در داخل سازمان اجتماعي خود (جامعه ي مبداء)،به اهداف با ارزش دست پيدا کند و احساس کند که منابع لازم برا ي رفع محروميت هايش در خارج از سازمان اجتماعي وجود دارد به مهاجرت اقدام مي کند. در اين فرايند فرد با دو سازمان اجتماعي روبروست نخست سازماني که در آن پرورش يافته امااحساس مي کند که در آن از فرصت هاي لازم براي رسيدن به اهداف با ارزش خود محروم است ودوم سازماني که شايد به گونه اي مبهم آن را مي شناسد اما احساس مي کند که در آن مي تواند به منابع لازم براي رفع محروميت هاي خود دست يابد .در اين حالت مهاجرت در عين اين که نتيجه ي برخي نارسايي هايي است که در کارکرد يک سازمان اجتماعي وجود دارد سلسله اي از تغيرات را در کل سازمان اجتماعي نيز بر مي انگيزاند .در صورت برابر بودن شرايط ،محروميت از دستيابي به اهدافي که ارزش بيشتري دارند نسبت به محروميت از از دستيابي به اهدافي که ارزش کمتري دارند در تصميم به مهاجرت موثر ترند در واقع در اين رويکرد،مهاجرت پاسخ نهايي به محروميت هاي نسبي است(حاج حسيني،1385).
به بيان ديگر فرد مهاجر يا فردي که تصمييم به مهاجرت مي گيرد دو موقعيت را ارزيابي مي کند. از يک سو وضعيت اقتصادي و اجتماعي خود را با ديگران و از سويي وضعيت محل مبدا را با مقصد مقايسه مي کند . در صورتي که افراد در جامعه مبداء از شرايط يکساني در دستيابي به اهداف برخوردار باشند عامل موثر در ترغيب افراد به مهاجرت ،مقايسه وضع خود نسبت با ديگر است .اگر درآمد فرد يا جمع ،پايين باشد و يا در مقايسه ي وضع خود با ديگران ،درامد پايين تري داشته باشد اقدام به مهاجرت مي کند اما اگر سطح درآمد همه ي افراد در مبداء پايين باشد به دليل همساني وضع درآمد ، انگيزه ي مهاجرت کاهش مي يابد(مسي1990به نقل از تاج ، 1390).
ساکنين شهرستان بيجار نيز به دليل تفاوت مذهبي و قوميتي با ساير شهرستان هاي استان احساس مي کنند که با زندگي در استان هايي هم مذهب يا هم زبان آنها هستند(قوميت ترک)بهتر مي توانند رابطه بر قرار کرده و در بحث اشتغال راحت تر جذب مشاغل مختلف شوند. در واقع حس مي کنند در شهرهايي که هم زبان يا هم مذهب خود هستند زمينه هاي پيشرفت براي آنها فراهم تر است.واز سويي هم اين حس در ساکنين بيجار ايجاد شده که مهاجرت از بيجار خود نشان از نوعي حرکت در جهت ارتقاي پايگاه اجتماعي اقتصادي ساکنين تلقي مي شود .
2-3-3نظريه رفتاري توماس و زنانسکي
تمرکز اين نظريه بر رفتار فردي و جمعي مهاجران است توماس وزنانسکي در پژوهش خود ، بر نگرش مهاجران که متاثر از ارزشهاي اجتماعي ونيزنقش سازمان هاي اجتماعي در رفتار هاي مهاجرتي است تاکيد دارند .اين نظريه پس از توماس و زنانسکي توسط ايزونشتات،اسپير گلدشتاين وفري گسترش يافت و متغير هايي مانند بررسي تمايل به مهاجرت (توسط مهاجران )انتخاب مکان و تصميم به رفتن(مهاجرت)با ماندن که رفتار مهاجران معطوف به آنهاست به عنوان مراحل اصلي مهاجرت در نظر مي گيرد.در ادامه پريرر باير لي تامي فاتو چارچوب هايي را براي تحليل تصميم گيري به مهاجرت در قالب اين نظريه ارائه دادند.اين چارچوب ها شامل سه مرحله است:
1- قبل از تصميم گيري به مهاجرت
2-تصميم ضمني مبني بر مهاجرت کلي ،جزئي و يا ماندن
3-تصميم قطعي به مهاجرت و انتخاب مقصد.
در اين متغير هايي نظير درآمد ،خانواده ،مقياس منطقه مبدا مهاجرت، سهولت ارتباط ،گروه هاي قومي و سازگاري مورد استفاده قرار گرفته اند .اين نظريه بيشتر براي تحليل مهاجرت هاي داخلي کاربرد دارد (حاج حسيني:1385،43).
اگر فرايند مهاجرت را به مثابه نظام رفتاري خانواده در نظر بگيريم بايد به گونه اي مفهوم پردازي کنيم که در بر گيرنده ي انگيزه هايي جهت يافتن مکاني جديد براي زندگي باشد. بايد توجه داشت که خانوار را نبايد به عنوان يک هستي مجزا در نظر گرفت بلکه بايد مجموعه خانوار ها را در يک منطقه ي خاص،به عنوان يک نظام کلي در نظر گرفته شود که در جستجوي محيطي رضايت بخش براي زندگي هستند.
.در ادامه پريرر باير لي تامي فاتو چارچوب هايي را براي تحليل تصميم گيري به مهاجرت در قالب اين نظريه ارائه دادند.اين چارچوب ها شامل سه مرحله است:
1- قبل از تصميم گيري به مهاجرت
2-تصميم ضمني مبني بر مهاجرت کلي ،جزئي و يا ماندن
3-تصميم قطعي به مهاجرت و انتخاب مقصد.
در اين متغير هايي نظير درآمد ،خانواده ،مقياس منطقه مبدا مهاجرت، سهولت ارتباط ،گروه هاي قومي و سازگاري مورد استفاده قرار گرفته اند .اين نظريه بيشتر براي تحليل مهاجرت هاي داخلي کاربرد دارد
اين محيط بهتر طبعا داراي شاخصه هايي است از جمله دسترسي به منابع تسهيلات ،کيفيت محله ي زندگي وحتي مسائلي مانند آلودگي هوا . در اين معنا خانواده به مثابه يک نظام رفتاري ديده مي شود که با محيط خود در تعامل است.و به طور مداوم محرکهايي براي ارزيابي محيط ،به خانواده تحميل مي کند .اين مسئله باعث مي شود که نظام رفتاري خانواده ،دست به ارزيابي مداوم محيط خود بزند و در اين ارزيابي در پي يافتن محيط ديگري براي زندگي باشد.هرگاه شکاف بين امکاناتي که محيط فعلي ارائه مي کند و ارزيابي ذهني خانوار از نياز هايي که دارد از يک سطح مشخص عبور کند خانوار وارد موقعيتي مي شود که “براون و مور “(1970)از آن با عنوان (تبديل فشار آورها) نام مي برند.بدين معنا که خانوار در نتيجه ي مقايسه ي وضع موجود با وضع ايده آل ،خود را تحت فشار احساس مي کند .در اين شرايط ،خانواده در گير سطحي از فشار مي شود که حاصل ارزيابي نياز هاي فعلي و پتانسيل محيط براي ارضاي اين نيازهاست.”کان”(1964) با استفاده از اين مفهوم بيان مي دارد که خانواده ها به طرق مختلفي به اين موقعيت فشار آور واکنش نشان مي دهند . نخست کاهش يا حذف مؤلفه هاي فشار با کمک ساخت دهي مجدد به محيط نسبت به شرايط خانواده به طوري که نياز هاي خانواده به وجه بهتري ارضاء شود دوم در گير شدن در تنش و احساسات منفي با ساخت دهي مجدد به نياز ها (بالا بردن سطح نياز ها )و سوم تغيير محل زند گي خانواده از يک جابه جايي جزئي يا کلي . شق سوم واکنش ،همان مهاجرت است(بايبل1997: 7-9 به نقل از تاج،1390 :84)
در شهرستان بيجار هم مهاجران زماني که تصميم به مهاجرت مي گيرند ابتدا در پي يافتن بهترين مقصد مهاجرتي براي خود مي گردند قوميت ترک غالبا زنجان را به دليل هم زباني و فاصله ي نزديک بر مي گزينند. عده اي با توجه به وضع اشتغال و سهولت دسترسي استان تهران را براي مهاجرت انتخاب مي کنند.وعده اي از ساکنين بيجار همدان را به دليل نزديکي و امکانات بهداشتي و پزشکي و شباهت هاي فرهنگي انتخاب مي کنند.البته قبل از مهاجرت دائم از شهرستان بيجار ابتدا داخل شهر به



قیمت: تومان

دیدگاهتان را بنویسید