b (1083)

وزارت علوم، تحقيقات وفناوري
دانشگاه علوم فنون مارندران
پايان نامه
مقطع کارشناسي ارشد
رشته
مهندسي صنايع – صنايع
عنوان
ارايه يک مدل برنامه ريزي دو هدفه براي طراحي شبکه زنجيره تامين پايا در صورت امکان اختلال در تسهيلات
استاد راهنما
دکتر ايرج مهدوي
استاد مشاور
دکتر مرتضي هاتفي

تحقيق و نگارش
سيد محتشم مشعشعي
بهار9313
تقديم به
پدر بزرگوارم به خاطر تحمل سختي هايي که براي پيشرفت من متحمل شده است
برادران و خواهران عزيزم
و
مادرم که هرچند نيست اما بودنم در اين جايگاه را مديون او هستم.
تقدير و تشکر
شايسته است از استاد گرانقدر آقاي دکتر ايرج مهدوي به خاطر زحمات بي دريغشان که همکاري با ايشان يکي از افتخارات زندگيم خواهد بود و آقاي دکتر مرتضي هاتفي به خاطر مشاوره ها ي ارزشمندشان در تکميل اين پايان نامه کمال تشکر را داشته باشم و با تشکر فراوان از محمد طاها ي عزيز که بدون او پيمودن اين راه امکان پذير نبود.
چکيده
رقابت شديد و تغييرات سريع در بازارها ، اولويت ها و انتظارات مشتريان و همچنين توسعه سريع تکنولوژي و جهاني سازي ،سازمان ها را مجبور ميکند که بجاي فعاليت کردن به صورت انفرادي ،به صورت اعضاي يک زنجيره تامين فعاليت کنند. يک زنجيره تامين شامل چهار نهاده اصلي شامل تامين کننده ها ، توليدکننده ها ، مراکز توزيع ونقاط تقاضا است ، که شامل مسايلي مانند انتقال مواد خام جهت توليد محصول نهايي به توليد کنندگان و تحويل آن به مشتري نهايي است. مسايل در زنجيره تامين در سه سطح مورد بررسي قرار ميگرد.سطح اول مسايل استراتژيک که جز برنامه ريزي بلند مدت محسوب ميشود،که ميتوان به جايابي تسهيلات، انتخاب تامين کننده گان وتوليد کنندگان اشاره کرد، در سطح دوم که سطح تاکتيکي نام دارد و جز مسايل ميان مدت است، مسايلي مانند لجستيک، توليد و موجودي مورد بررسي قرار ميگيرد و سطح سوم مربوط به مسايل عملياتي است و جز مسايل کوتاه مدت است که به مسايلي چون زمانبندي ، مسير يابي و غيره ميپردازد. مساله تعريف شده در اين پايان نامه زنجيره تامين را در سطح استراتژيک و تاکتيکي مورد بررسي قرار مي دهد. مهم ترين هدف اين زنجيره بر طرف کردن نيازهاي مشتري، با کمينه کردن هزينه هايي است که در اين راستا بوجود مي آيد . امروزه زنجيره هاي تامين پيچيده ترشده و اين باعث آسيب پذيرتر شدن و در معرض ريسکهاي مختلف قرار گرفتن آن گرديده است. يکي از مهمترين ريسک هايي که در اين پايان نامه مورد بررسي قرار گرفته است، اختلال در تسهيلاتي است که درون زنجيره تامين قرار دارند. اين اختلال ميتواند دلايلي چون عوامل بيروني و حوادث طبيعي( سيل ،زلزله و…) وعوامل دروني زنجيره مثل ازکارافتادگي ماشين آلات و اعتصاب کارگران و… باشد.
امروزه مديريت اختلال بسيار مورد توجه محققين زنجيره تامين قرار دارد و مهمترين هدف مديريت اختلال انتخاب و اجراي مناسب ترين استراتژي جهت بازگرداندن زنجيره تامين به وضعيت نرمال با کمينه سازي هزينه هاي مرتبط است. زمان لازم براي ترميم تسهيل مختل شده و برگرداندن آن به وضعيت نرمال عامل مهمي است که ارتباط مستقيم با هزينه هاي زنجيره تامين دارد که نياز به ايجاد تعادل بين اين دو است. در اين پايان نامه يک مدل دو هدفه براي طراحي شبکه زنجيره پايا طراحي شد که هدف اول آن مينيمم سازي هزينه هاي زنجيره تامين و هدف دوم آن حداکثر کردن کاهش زمان ترميم تسهيلات مختل شده است تا زود تر به وضعيت نرمال برگردند. اين مدل با روش دقيق محدوديت اپسيلون و الگوريتم فراابتکاري NSGA II حل و مورد بررسي قرار گرفت .
کلمات کليدي : برنامه ريزي دو هدفه، طراحي شبکه زنجيره تامين، پايايي، ريسک اختلال، زمان ترميم، الگوريتم فرا ابتکاري
فهرست مطالب
فصل اول : مقدمه و کليات تحقيق
1-1. مقدمه …………………………………………………………………………………………………..2
1-2. مديريت زنجيره تامين ……………………………………………………………………………….3
1-3. طراحي شبکه زنجيره تامين ……………………………………………………………………….7
1 -4. ريسک و عدم قطعيت در زنجيره تامين ………………………………………………………10
1-5. انواع ريسک در زنجيره تامين …………………………………………………………………….10
1-6. منابع ريسک در زنجيره تامين …………………………………………………………………….13
1-7. مديريت ريسک در زنجيره تامين ………………………………………………………………..14
1-8. ريسک اختلال در زنجيره تامين …………………………………………………………………15
1-9. مثال هاي از اختلالات موردي اتفاق افتاده در دنياي واقعي …………………………..17
1-10. تاثير اختلال بر عملکرد زنجيره تامين ………………………………………………………..18
1-11. ضرورت مطالعه اختلال هاي زنجيره تامين ………………………………………………19
1-21. آسيب پذيري زنجيره تامين ………………………………………………………………………20
1-13. عوامل تشديد کننده آسيب پذيري زنجيره تامين در برابر اختلال ……………………21
1-14. راهکارهاي مديريت اختلال در زنجيره تأمين ………………………………………………24
1-15. قابليت هشدار و ترميم در زنجيره تامين ……………………………………………………….27
1-16. تقسيم بندي راهکارهاي مقابله با اختلال ……………………………………………………….27
1-17. راهکارهايي براي کاهش احتمال رخداد اختلال در زنجيره تأمين …………………….32
فصل دوم: ادبيات و پيشينه تحقيق
2-1. مرور ادبيات و پيشينه مديرت زنجيره تامين ………………………………………………….38
2-2. مرور ادبيات و پيشينه طراحي شبکه زنجيره تامين ……………………………………………46
فصل سوم: بيان مساله و روش تحقيق
3-1. مقدمه ………………………………………………………………………………………………………55
3-2. فرضيات مساله …………………………………………………………………………………………..56
3-3. متغييرها و پارامترها …………………………………………………………………………………..58
3-4. مدل رياضي …………………………………………………………………………………………….60
3-5. شرح مدل …………………………………………………………………………………………….62
3-6. روش هاي حل ارايه شده براي مساله ………………………………………………………….64
3-6-1. مقدمه ………………………………………………………………………………………….64
3-6-2. روش اپسيلون محدوديت ………………………………………………………….65
3-6-3. الگوريتم ژنتيك مرتب سازي نامغلوب NSGA-II ………………………..66
3-6-3-1. نحوه کد کردن مساله …………………………………………………………….67
3-6-3-2. نحوه دکدينگ کردن مساله ……………………………………………………68
3-6-3-3. مقدار دهي اوليه ………………………………………………………………72
3-6-3-4. اندازه جمعيت اوليه ………………………………………………………..72
3-6-3-5. توليد نسل …………………………………………………………………..73
3-6-3-6. روش مرتب سازي سريع نامغلوب ……………………………………….73
3-6-3-7. فاصله ازدحام ………………………………………………………………….74
3-6-3-8. ارزيابي كروموزوم ……………………………………………………………76
3-6-3-9. استراتژي انتخاب ……………………………………………………………..76
3-6-3-10. عملگر تقاطع ……………………………………………………………….77
3-6-3-11. عملگر جهش ……………………………………………………………….78
3-6-3-12. نخبه گرايي ……………………………………………………………………..78
3-6-3-13. پيدا کردن همسايگي جواب ها …………………………………………..80
3-6-3-311-. الگوريتم شبيه سازي تبريد ……………………………………………80
3-6-3-14. معيار توقف …………………………………………………………………84
3-6-3-15. عمليات بايگاني ……………………………………………………………..84
3-7 . روش هاي اندازه گيري عملکرد الگوريتم هاي چند هدفه …………………………..85
فصل چهارم: محاسبات و يافته هاي تحقيق
4-1 . مقدمه ……………………………………………………………………………………………….89
4-2 . نتايج مسايل طراحي شده …………………………………………………………………………90
فصل پنجم : نتيجه گيري و پيشنهاداتي جهت تحقيقات آتي
5-1 . جمع بندي و نتيجه گيري ………………………………………………………………..103
5-2 . پيشنهاداتي جهت تحقيقات آتي …………………………………………………………..104
پيوست ………………………………………………………………………………………………………..107
منابع …………………………………………………………………………………………………………117
فهرست جداول
جدول 1-1 تصميمات در زنجيره تامين و سطوح مربوط به آنها ……………………………………………………..5
جدول 1-2 انواع ريسک و منبع آن از نظر چوپرا و ميندل 2007 …………………………………………………14
جدول 2-1 تحقيقات صورت گرفته در زمينه مديريت زنجيره تامين ……………………………………………43
جدول 2-2 اصطلاحات و علايم اختصاري در طراحي شبکه زنجيره تامين …………………………………..50
جدول 2-3 تحقيقات انجام شده در طراحي شبکه زنجيره تامين، مجيد رمضاني و همکاران 2013 ……………….51
جدول 4-1 مقادير پارامترهاي الگوريتم NSGA II …………………………………………………………………90
جدول 4-2 نتايج مسايل کوچک طراحي شده و مقايسه روش دقيق و فرا ابتکاري ……………………….. 91
جدول 4-3 اطلاعات مربوط نقاط کانديد توليد کننده براي مثال 8 ……………………………………….. 92
جدول 4-4 اطلاعات مربوط به نقاط کانديد مراکز توزيع براي مثال شماره 8 ………………………….. 93
جدول 4-5 اطلاعات مربوط به تقاضاي مشتريان براي مثال شماره 8 …………………………………….. 93
جدول 4-6 اطلاعات مربوط به هزينه انتقال از توليدکننده گان به مراکز توزيع براي مثال8 …………. 93
جدول 4-7 اطلاعات مربوط به هزينه انتقال از مراکز توزيع به مشتريان براي مثال شماره 8 ………. 94
جدول 4-8 حدود بالا و پايين توابع هدف براي مثال 8 ……………………………………………………….. 94
جدول 4-9 مقادير بهينه پارتو براي مثال 8 ……………………………………………………………………………… 95
جدول 4-10 اطلاعات مربوط به احداث يا عدم احداث نقاط کانديد توليد ………………………………….. 95
جدول 4-11 اطلاعات مربوط به احداث يا عدم احداث نقاط کانديد توزيع ………………………………….95
جدول 4-12 اطلاعات مربوط به نحوه انتقال از تقاط توليد به مراکز توزيع ………………………………. 96
جدول 4-13 اطلاعات مربوط به نحوه انتقال مراکز توزيع به مشتريان …………………………………….. 96
جدول 4-14 اطلاعات مربوط به بودجه پشتيبان نقاط توليد ……………………………………………………… 97
جدول 4-15 اطلاعات مربوط به بودجه پشتيبان نقاط توليد …………………………………………………….. 97
جدول 4-16 اطلاعات مربوط به زمان ترميم نقاط توليد ……………………………………………………………..97
جدول 4-17 اطلاعات مربوط به زمان ترميم مراکز توزيع ……………………………………………………………..97
جدول 4-18 اطلاعات مربوط به بودجه برون سپاري نقاط توليد …………………………………………………..97
جدول 4-19 اطلاعات مربوط به بودجه برون سپاري نقاط توليد ………………………………………………… 98
جدول 4-20 نتايج حل مساله در ابعاد بزرگ با الگوريتم NSGA II …………………………………………………….92
فهرست شکل ها و نمودارها
شکل 1-1 رويکرد تانگ براي مديريت ريسک در زنجيره تامين ……………………………………………………15
شکل 3-1 نمايي از مدل مورد بررسي …………………………………………………………………………………….57
شکل 2-3 نحوه نمايش بخش اول کروموزوم ………………………………………………………………………….67
شکل 3-3 نحوه نمايش بخش دوم کروموزوم …………………………………………………………………………….68
شکل 4-3 مرحله اول دکدينگ کردن توزيع کننده – مشتري ………………………………………………………68
شکل 5-3 مرحله دوم دکدينگ کردن توزيع کننده – مشتري ………………………………………………………..69
شکل 6-3 مرحله سوم دکدينگ کردن توزيع کننده – مشتري …………………………………………………….69
شکل 7-3 مرحله چهارم دکدينگ کردن توزيع کننده – مشتري …………………………………………………..70
شکل 8-3 مرحله پنجم دکدينگ کردن توزيع کننده – مشتري …………………………………………………….70
شکل 9-3 شکل نهايي دکدينگ کردن توزيع کننده – مشتري ……………………………………………….70
شکل 10-3 مرحله اول دکدينگ کردن توليد کننده- توزيع …………………………………………………………71
شکل 11-3 مرحله دوم دکدينگ کردن توليد کننده- توزيع ………………………………………………………71
شکل 12-3 مرحله نهايي دکدينگ کردن توليد کننده- توزيع ……………………………………………………71
شکل13-3 نمايش نهايي بخش اول کروموزوم توليد کننده ………………………………………………………71
شکل 14-3 نمايش نهايي بخش دوم کروموزوم توزيع ……………………………………………………………..71
شکل 3-15 قدم هاي الگوريتم NASG II ………………………………………………………………………….72
شکل 16-3 روش مرتب سازي نامغلوب سريع ………………………………………………………………………74
شکل 3-17 رويه محاسبه فاصله ازدحامي …………………………………………………………………………….75
شکل 3-18 محاسبه فاصله ازدحام …………………………………………………………………………………………76
شکل 3-19 بخش اول عملگر تقاطع ………………………………………………………………………………….77
شکل 3-20 بخش دوم عملگر تقاطع …………………………………………………………………………………..78
شکل 3-21 بخش اول عملگر جهش ………………………………………………………………………………….79
شکل 3-22 بخش دوم عملگر جهش ………………………………………………………………………………..79
شکل 3-23 شبه کد الگوريتم شبيه سازي تبريد ……………………………………………………………………..84

فصل اول
مقدمه و کليات تحقيق
1-1.مقدمه
رقابت شديد و تغييرات سريع در بازارها واولويت هاي مشتري و همچنين توسعه سريع تکنولوژي و جهاني سازي ،سازمان ها را مجبور ميکند که بجاي فعاليت کردن به صورت انفرادي ،به صورت اعضاي يک زنجيره تامين فعاليت کنند.[109] تسهيم سود،به اشتراک گذاشتن ارزش و در نهايت تعديل خطرات در زنجيره اي از اقدامات ارزش آفرين منجر به توسعه مفاهيمي راهبردي در يک نظام زنجيره اي شده است.در بازار رقابتي موجود در عصر حاضر بنگاههاي اقتصادي و توليدي علاوه بر پرداختن به سازمان ومسايل داخلي خود،به مديريت و نظارت بر منابع و ارکان مرتبط خارج از سازمان نيز توجه زيادي ميکنند. اين يک آگاهي عمومي است که سازمان ها نمي توانند به عنوان نهاده‌هاي ايزوله شده رقابت کنند و واضح است که کارکردن با يکديگر در يک شبکه ميتواند راحتر باشد. .علت اين امر دستيابي به مزيت يا مزاياي بازار رقابتي و در نهايت با هدف کسب سهم بازار بيشتر است. از اين رو موفقيت نهايي يک سازمان به توانايي مديريتي آن در يکپارچه‌سازي شبکه پيچيده‌روابط کسب وکار بين شرکاي زنجيره تامين‌بستگي خواهد داشت. [72]
موفقيت يک زنجيره تامين به يکپارچگي و هماهنگي همه نهاده هاي آن جهت ايجاد يک فرم از ساختار شبکه کارا،بستگي دارد.يک زنجيره تامين کارا منجربه فرايند هاي بهينه در سراسر زنجيره تامين ميشود و به انجام واکنش سريع به نياز هاي مشتري کمک ميکند .[109] يک زنجيره تامين شامل چهار نهاده اصلي شامل تامين کننده ها1 ، توليدکننده ها2 ، مراکز توزيع3 و نقاط تقاضا4 ميباشد )، که شامل مسايلي مانند انتقال مواد خام جهت توليد محصول نهايي به توليد کنندگان و تحويل آن به مشتري نهايي است . مهم ترين هدف اين زنجيره بر طرف کردن نيازهاي مشتري، با کمينه کردن هزينه هايي است که در اين راستا بوجود مي آيد . امروزه زنجيرهاي تامين پيچيده ترشده و اين باعث آسيب پذيرتر شدن و در معرض ريسکهاي مختلف قرار گرفتن آن گرديده است. يکي از مهمترين ريسک هايي که در اين پايان نامه مورد بررسي قرار گرفته است، اختلال5 در تسهيلات در زنجيره تامين ميباشد.

1-2.مديريت زنجيره تامين:
در دنياي رقابتي امروز به خاطر مسايلي چون کوتاه شدن عمر محصولات،جهاني شدن بازارها،افزايش دانش و قدرت انتخاب مشتريان و تغيير الگوهاي تقاضا ، مديران بسياري از صنايع و بنگاههاي اقتصادي و توليدي دريافتند که براي ادامه حضور در بازار رقابتي و کسب سهم بازار بيشتر،تنها بهبود فرايند هاي داخلي سازمان کافي نيست بلکه تامين کنندگان نيز بايد قطعات و مواد اوليه را با بهترين کيفيت و کمترين هزينه توليد کنند و توزيع کنندگان محصولات نيز بايد ارتباط نزديکي با سايست هاي توسعه بازار توليد کننده داشته باشند.با چنين نگرشي رويکردهاي زنجيره تامين6 و مديريت آن پا به عرصه وجود نهادند.[20]
بطور کلي زنجيره تامين زنجيره ايست که همه فعاليت هاي مرتبط با جريان کالا و تبديل مواد از مرحله تهيه ماده اوليه تا مرحله تحويل محصول نهايي به مصرف کننده را شامل ميشود.[138] بر اساس گفته چوپرا و ميندل زنجيره تامين شبکه اي از سازمان ها است که وظيفه توليد،فروش و تحويل يک محصول يا خدمت را براي بخشي از بازار به عهده دارند. همچنين اين افراد در سال 2007 نيز بيان داشتند که درون هر سازماني ،مثل توليد کننده ، رنجيره تامين شامل همه وظايف در بر گرفته دريافت و برآورده کردن درخواست مشتري است.اين وظايف شامل توسعه محصول جديد ،بازاريابي، عمليات، توزيع، مالي، سرويس مشتري و ديگر وظايف مرتبط با براورده کردن درخواست‌هاي مشتري است. بر اين اساس ، فعاليت هايي نظير برنامه ريزي عرضه و تقاضا، فراهم کردن مواد اوليه، توليد، نگهداري کالا، کنترل موجودي، توزيع و تحويل خدمت به مشتري که در گذشته در سطح سازمان انجام ميگرفتند،اينک به سطح زنجيره تامين انتقال يافته اند.مساله کليدي در زنجيره تامين ، مديريت و کنترل هماهنگ تمام اين فعاليت هاست.مديريت زنجيره تامين7 پديده ايست که اين مديريت وهماهنگي را به گونه اي انجام ميدهد که مشتريان بتوانند خدمت سريع و قابل اطمينان را با کيفيت بالا و کمترين هزينه ممکن دريافت کنند.در حقيقت از آنجايي که مشتريان ونيازهايشان علت زنجيره تامين هستند،هدف زنجيره تامين کمينه سازي هزينه هاي سيستم ودر عين حال برآورده کردن نيازهاي سطح خدمت است. [138] در تعريفي ديگر سيمچي لوي و همکاران 2003 مديريت زنجيره تامين را مجموعه اي از فعاليت ها تعريف ميکنند که تمام تامين کنندگان ،توليدکنندگان، انبارهاي مربوط به نگهداري کالا ها و خدمات و فروشگاهها را به صورت کارا يکپارچه ميکنند، به نحوي که کالا ها در مقدار مناسب،مکان مناسب و زمان مناسب و در حد اقل هزينه ها و دقيقا منطبق با نياز هاي مشتريان توليد شده و توزيع گردد.[121] همچنين بر اساس گفته لالمنت و همکاران در سال 2008 زنجيره تامين ميتواند به خط لوله اي از جريان اطلاعات و مواد فيريکي بين تامين کننده ها و مشتريان تشبيه کرد. بر اساس يک نقطه نظر عملياتي،اين خط لوله شبيه يک فرايندي از عمليات ها که توزيع شده است،کار ميکند.بنابرين زنجيره تامين صرفا يک ساختار خطي نيست بلکه در حقيقت يک شبکه8 است. همچنين لالمنت در سال 1998، وو و چانگ در سال 2009 بيان داشتند که مديريت شبکه زنجيره تامين ميتواند به عنوان يکپارچه سازي فرايند هاي کليدي تجارت تعريف گردد،بنابراين سيستم مديريت زنجيره تامين تنها زماني ميتواند موفق باشد که همه فرايندهاي مورد نياز تجارت را تحت پوشش قرار دهد .[14] لووي در سال 2004 معتقد است زنجيره تامين يک تمرکز مهم از برتري رقابتي براي تجارت سازمان ها دارد .مطالعه مديريت زنجيره تامين بر روي اينکه چطور يک سازمان ارزش کلي سازمان را از طريق استفاده و بکارگيري بهتر منابع در سراسر سازمان ماکسيمم کند ، تاکيد ميکند.[60] راس در سال 2011 مديريت زنجيره تامين را از سه ديدگاه استراتژيکي9، تاکتيکي10 و تکنولوژيکي11 مورد بررسي قرار داده است .از ديدگاه استراتژيکي ، مديريت زنجيره تامين ، شرکاي تجاري زنجيره را به ايجاد همکاري هاي مشترک به منظور افزايش توان رقابتي کل زنجيره سوق ميدهد.از ديدگاه تاکتيکي مديريت زنجيره تامين به عنوان تکنيک مديريت عمليات ها در نظر گرفته ميشود که به دنبال بهينه سازي قابليت هاي عملياتي سازمان ها و سپس هدايت سازمان ها براي جستو جوي مداوم فرصت هاي کاهش هزينه و افزايش توان عملياتي در زنجيره تامين است.و در نهايت از ديدگاه تکنولوژيکي فناوري هاي اطلاعات نوين باعث ايجاد تعامل و يکپارچگي بيشتري در بين اعضاي زنجيره شده و اين همکاري ايجاد شده،شرکت ها را قادر ميسازد تا به طور چشمگيري درآمد ها،هزينه ها و استفاده از سرمايه ها را فراتر از وابستگي به قابليت‌ها و منابع داخلي خود بهبود بخشند . [110] مسايل در زنجيره تامين در سه سطح مورد بررسي قرار ميگرد.سطح اول مسايل استراتژيک که جز برنامه ريزي بلند مدت محسوب ميشود،که ميتوان به جايابي تسهيلات،انتخاب تامين کننده گان وتوليد کنندگان اشاره کرد،در سطح دوم سطح تاکتيکي نام دارد و جز مسايل ميان مدت است، مسايلي مانند لجستيک،توليد و موجودي مورد بررسي است و سطح سوم مربوط به مسايل عملياتي12 است و جز مسايل کوتاه مدت است که به مسايلي چون زمانبندي ، مسير يابي و غيره ميپردازد.[11] در جدول زير ليستي از تصميماتي که در غالب يک مدل برنامه ريزي زنجيره تامين ميتوان اتخاذ نمود را تهيه و نوع افق برنامه ريزي اين تصميمات مبتني بر تعاريف ارايه شده را تعيين ميکنيم.

سطوح برنامه ريزينوع تصميم در زنجيره تامينرديفعملياتيتاکتيکياستراتژيک(زمانبندي ماشين ها1(زمانبندي وسايل نقليه2(مسير يابي وسايل نقليه3(زمانبندي تحويل4(زمان بندي توزيع5((زمانبندي توليد6(تعيين نقاط تامين7(مکان يابي کارخانه8(انتخاب تکنولوژي جديد9((تعيين کانال هاي توزيع10(انتخاب سيستم حمل و نقل11(مکان يابي انبارهاي توزيع12(تعيين ظرفيت انبارها13((برنامه ريزي توليد14(انتخاب تامين کننده15(تعيين ظرفيت احداث کارخانه16(راهکارهاي غلبه بر تورم17(سياست هاي توسعه زنجيره تامين18(کنترل جريان نقدينگي19(تمايز محصول در نقاط مختلف20((مقدار بهينه سفارش دهي از مواد اوليه21(مقدار توليد محصول نهايي22(تخصيص انبار ها به هر يک از کارخانه ها23(تخصيص مشتريان به هر يک از انبار ها24(ميزان ارسالي از هر خانواده محصول به هر يک از انبار ها25(سطح موجودي از هر محصول26(تعيين نوع وسايل نقليه براي حمل کالا27(موجودي نهايي کارخانه در هر بازه زماني28(حجم انتقال محصول توسط هر يک از وسايل نقليه29(حجم برونسپاري هر يک از محصولات در بازه زماني30(ميزان خريد از هر يک از مواد اوليه از فروشنده31(انتخاب پيمانکار توليد محصولات نيمه ساخته32
1-3.طراحي شبکه زنجيره تامين :
طراحي شبکه زنجيره تامين13 مهمترين تصميم استراتژيک در مديريت زنجيره تامين است که نقش مهمي در اجراي محيطي و اقتصادي زنجيره تامين دارد . در حالت کلي طراحي شبکه زنجيره تامين شامل تعيين مکان ،تعداد و ظرفيت تسهيلات شبکه و ايجاد جريان مواد بين آنهاست.[88]
دو ويژگي مهمي که در طراحي شبکه زنجيره تامين مورد توجه قرار ميگيرد پايايي14 و مقاوم‌سازي15 است . بر اساس گفته هاي بانچاچ در سال 2006 پايايي بدين صورت تعريف شد: احتمال اينکه يک سيستم يا اجزاي آن وظايف مورد انتظار خود را درون يک افق زماني و محيط معين اجرا کنند. وي ضمنا مقاوم سازي را اينگونه تعريف کرده است : توانايي سيستم در اجراي نسبتا خوب وظايف مورد انتظار با وجود نقص هايي در اجزا يا زير سيستم ها. بنابراين يک زنجيره تامين زماني مقاوم است که با در نظر گرفتن عدم قطعيت16 در شرايط آينده مثل تقاضا ،زمان تدارک، عرضه و غيره، به درستي ايفاي نقش کند و زماني يک زنجيره تامين پاياست که در مواقعي که بخشي از سيستم دچار نقص شده ،براي مثال زماني يک مرکز توزيع به خاطر شرايط آب وهوايي از دسترس خارج شود، به درستي ايفاي نقش کند.[16]
تعاريف متفاوتي از طراحي شبکه زنجيره تامين در ادبيات موجود است که به چند تا از آنها در زير اشاره شده است . بر اساس گفته هريسون طراحي شبکه زنجيره تامين شامل مسايلي چون کدام تسهيلات در شبکه زنجيره تامين باشند(کارخانه ها و انبارها)،اندازه و مکان آنها و احداث رابطه حمل و نقل ميان اعضاي زنجيره تامين ،همچنين چگونگي جريان مواد بين آنها ،است.همچنين بر اساس گفته وي تصميمات طراحي شبکه مناسب به کاهش هزينه بين 5 تا 60 درصدي ،با وجود 10 درصد خروجي نرمال از پروژه طراحي شبکه زنجيره تامين، منجر ميشود.طراحي شبکه زنجيره تامين يک تعهد و ماموريت پيچيده است . وي همچنين معتقد است طراحي شبکه زنجيره تامين هسته برنامه ريزي استراتژيک در مديريت زنجيره تامين است . چه ايجاد يک پيکر بندي17 جديد شبکه يا براي طراحي دوباره يک شبکه موجود.[50]
از نظر امراني و همکاران 2011 يک مساله استاندارد طراحي شبکه زنجيره تامين شامل چگونگي پيکربندي شبکه و ماموريت مکان آنهاست.در اين طراحي بعضي از تسهيلات ممکن است احداث18 يا عدم احداث19 شوند. هر تسهيل انتخابي به يک يا چندين محصول،فعاليت هاي مونتاژ يا توزيع با توجه به ظرفيت موجود در هر مکان تخصيص داده شده است. ماموريت هر تسهيل همچنين بايد مشخص شده باشد.تامين کنندگان مواد خام کليدي بايد انتخاب شده باشند.براي بازار هر محصول بايد يک سياست بازاريابي و سطوح موجودي و همچنين کمترين و بيشترين سطوح فروش انتخاب شده باشد. هدف معمول در اين زنجيره ماکسيمم کردن سود خالص در طول افق برنامه ريزي است.هزينه هاي معمول شامل هزينه هاي ثابت مکان و پيکربندي تسهيلات، هزينه هاي ثابت فروشنده و انتخاب سياست بازار و همچنين هزينه هاي متغيير شامل توليد، جابجايي، کمبود، موجودي و حمل ونقل است.[147]
ان شاه و همکاران در سال 2007 معتقدند که طراحي و تاسيس شبکه زنجيره تامين يک تصميم استراتژيک است وتاثيرات آن چندين ساله خواهد بود وممکن است در طول اين چند سال بعضي از پارامتر هاي محيط تجارت مثل تقاضاي مشتري تغيير کند . از اينرو برخي از پارامترهاي اساسي مثل تقاضاي مشتريان کاملا غير قطعي هستند.به عبارت ديگر احداث يا عدم احداث يک تسهيل بسيار زمانبر و پر هزينه است و ايجاد تغيير در تصميم مکان تسهيلات با در نظر گرفتن نوسان پارامترها در يک زمان کوتاه غير ممکن است . بنابراين زنجيره تامين بايد با در نظر گرفتن پارامترهاي غير قطعي مقاوم طراحي شود .در غير اين صورت تاثير نوسانات پارامترها در طول زمان بسيار هنگفت خواهد بود.[144]
نور الحق و همکاران در سال 2006 معتقدند که زنجيره تامين به صورت زنجيره که هر نهاده اي از فرايندي از توليد و عرضه را بهم وصل ميکند،از مواد خام تا مصرف کننده نهايي .يک زنجيره تامين شامل سيستم هاي مختلفي چون تامين کنندگان متفاوت،توليد،ذخيره سازي،حمل ونقل وسيستم خرده فروشي است، و اظهار ميدارند که اصطلاح طراحي شبکه زنجيره تامين گاهي اوقات به عنوان مترادف براي برنامه ريزي استراتژيک زنجيره تامين بکار گرفته ميشود.آنها ضروري ميدانند که در دنياي رقابتي فعلي ، يک شبکه زنجيره تامين توانايي بقا را براي زمان قابل توجهي داشته باشد ،در طي اين مدت تعدادي از پارامتر ها ميتوانند تغيير کنند.بررسي ايجاد اصلاحات آتي در پيکربندي شبکه براي پذيرفتن تغييرات تدريجي در ساختار زنجيره تامين و يا در ظرفيت تسهيلات ،ممکن است مهم باشد.[95]
در مديريت زنجيره تامين معمولا سه سطح برنامه ريزي با توجه به افق زماني مورد توجه است. سطح استراتژيک ، سطح تاکتيکي و سطح عملياتي.[11,95] درسطح استراتژيک تصميماتي که تاثيرات بلند مدت روي سازمان دارند ،بررسي ميشوند،مثل تعداد،مکان و ظرفيت انبار ها وکارخانه هاي توليدي يا جريان مواد در بين شبکه لجيستيک. تصميمات استراتژيک که شامل سرمايه گزاري عظيمي هستند،تسهيلاتي که فعلا فعاليت ميکنند،انتظار ميرود براي يک افق زماني بلند مدت فعاليت کنند.اگر چه انواع تغييرات گوناگون در طول زمان عمر تسهيل ممکن است يک مکان را که امروز خوب است ،تبديل به مکان بدي در آينده شود. از انجايي که فعاليت هاي تاکتيکي و عملياتي بعد از بر پا ساختن تصميمات استراتژيک اجرا ميشوند،آرايش شبکه لجيستيک براي سطح تصميمات تاکتيکي و استراتژيک يک محدوديت خواهد شد. از آنجايي که تاسيس يا عدم تاسيس تسهيلات اقدام زمانبر و پر هزينه ايست،تغيير آرايش شبکه به آساني ممکن نيست.از اينرو آرايش زنجيره تامين يک موضوع استراتژيک کليدي است که روي فعاليت هاي تکتيکي و عملياتي تاثيرگذار بوده و نيازمند اين است که براي زمان طولاني و اقدام موثر در کل زنجيره تامين، بهينه شود.[90]
يکي از ويژگي هايي که به سختي در مسايل طراحي شبکه زنجيره تامين قابل اجتناب است ، عدم قطعيت عجين شده با شرايط آينده است که ممکن است روي ورودي مساله تاثير گزار باشد و نيازمند اين است که اين عدم قطعيت در مدل در فرايند تصميم گيري در نظر گرفته شود. دلايل و منابع مختلفي براي اين عدم قطعيت ها وجود دارد که ميتواند درون مدل ها در نظر گرفته شود ،نظير تقاضا،هزينه توليد و توزيع،تامين مواد خام و غيره.اين عدم قطعيت هاي موجود نيازمند يافتن تصميمات طراحي زنجيره تامين پايدار و بررسي راههايي جهت سنجش و بهينه سازي ريسک مرتبط با اين تصميمات است. [125]

1-4.ريسک و عدم قطعيت در زنجيره تامين :
امروزه زنجيره هاي تامين در حال تغييرات زيادي هستند که منجر به پيچيدگي بيشتر آنها گرديده است که ميتوان به عواملي چون جهاني سازي تجارت20 ،پذيرش برخي از فلسفه هاي تجارت مثل ناب21، پاسخ موثر به مشتري و برنامه هاي پاسخ گويي سريع اشاره کرد.اجراي اين فلسفه ها و شيوه ها ممکن است مشکلات و مسايل جديدي را بوجود بياورد و ممکن است زنجيره تامين را در برابر اختلالات آسيب پذير تر کند. [22,96,129]
همچنين در يک محيط تجاري با ويژگي هاي پيچيده و عدم قطعيت ها ،موسسات توليدي مجبورند زنجيره هاي تامين خود را به صورت کارا جهت افزايش کارايي و انعطاف پذيري ،مديريت کنند.يکي از اهداف مديريت زنجيره کاهش تاثيرات منفي اختلالات خارجي و سعي در مديريت ريسک هاي قطعي درون زنجيره است.[55] بر اساس گفته هيشامودين و همکاران در سال 2013 ماهيت و پيچيدگي هاي امروزه در زنجيره تامين آنها را آسيب پذيرتر22 در برابر ريسک هاي گوناگون کرده است.اين ريسک‌ها ممکن است درون اصطلاحات مختلف قرار گيرند که شامل اختلال،عدم قطعيت و آشوب23 است.[48]
در اغلب موارد ريسک و عدم قطعيت يکسان فرض ميشوند اما در واقع ريسک نتيجه اي از وجود عدم قطعيت است ريسک در يک زنجيره تامين،امکان تغييرات بالقوه در تعاملاتي است که بر کاهش ارزش افزوده هر عضو يک زنجيره اثر ميگذارد.ارزيابي ريسک شامل فعاليت هايي است که مديران زنجيره تامين را براي شناسايي ،برآورد و اندازه گيري ريسک کلي زنجيره تامين توانا ميسازد.مديريت ريسک24 ميبايست ريسک موجود در ارتباطات سازماني و درون زنجيره تامين را ارزيابي کند، تا بدين ترتيب با مديريت اثر بخش آن، آسيب پذيري25 زنجيره تامين را کاهش دهد.[130]
1-5.انواع ريسک در زنجيره تامين :
براي کنترل و مديريت ريسک بايد معناي ريسک، انواع ريسک و منابعي که ريسک از آنها ناشي ميشود را را بشناسيم.
ريسک در زنجيره تامين در ادبيات در اشکال مختلفي مطرح شده است. در زير اشاره جامعي به دسته بندي هاي صورت گرفته در زمينه رسيک زنجيره تامين شده است .
پالسون ريسک هاي درون زنجيره تامين را به سه دسته کلي اختلال عملياتي،اختلال تاکتيکي و عدم قطعيت استراتژيک طبقه بندي نموده است.[15] در حاليکه کلين دورفر و وو انواع ريسک را به دو دسته ريسک هماهنگي بين تقاضا و تامين و ريسک اختلال طبقه بندي کردند.[68]
چوپرا و سودهي در سال 2004 ريسک در زنجيره تامين را به 9 دسته طبقه بندي ميکند.
اختلالات (مثل بلاياي طبيعي-تروريسم -جنگ)
تاخيرات(مثل منعطف نبودن منابع عرضه)
سيستم ها(مشکلات زير ساختي)
پيش بيني(پيش بيني هاي اشتباه)
مشخصه فکري (ادغام عمودي)
تهيه و تامين (تبادل نرخ رسيک)
اکتسابي و دريافت کردني(تعداد مشتريان)
موجودي(هزينه نگهداري موجودي،عدم قطعيت در عرضه و تقاضا)
ظرفيتي(هزينه ظرفيت)
تانگ در سال 2006 بطور کلي ريسک ها را در دو دسته مورد بررسي قرار داده است .[130]
ريسک هاي عملياتي :
اين ريسک ها شامل مواردي است که داراي عدم قطعيت ذاتي هستد مثل تقاضاي مشتريان ،عرضه وقيمت ها
ريسک هاي اختلال26:
شامل حوادث طبيعي مثل سيل و زلزله و عواملي چون جنگ ،تروريسم،بحران هاي اقتصادي،نوسانات پول ملي و…

بارنز مجموعه ريسک هاي سازمان را در پنچ گروه اصلي طبقه بندي کرده است.[130]
ريسک استراتژيک : ريسک ناشي از شکست يا موفقيت برنامه اي کلي ( مثل استراتژي بازاريابي،تغيير در رفتار مشتريان و يا تغييرات سياسي)
ريسک مالي : ريسک ناشي از شکست يا موفقيت در کنترل مالي
ريسک عملياتي : ريسک ناشي از خطاي انساني(مثل اشتباهات طراحي ،ريسک رفتار کارکنان)
ريسک تجاري : ريسک ناشي از شکست يا موفقيت روابط تجاري(مثل ورشکستگي تامين کنندگان)
ريسک تکنيکي : ريسک ناشي از آسيب ديدگي دارايي هاي فيزيکي (مثل از کار افتادگي تجهيزات،آتش سوزي و آلودگي )
واترز منابع ريسک در زنجيره تامين را به دو دسته کلي تقسيم کرد[141]
ريسک هاي ناشي از درون زنجيره هستند (که قابل کنترلند) مثل تاخير در تحويل سفارشات مشتري، موجودي مازاد27 ، پيش بيني هاي ضعيف ، خطاهاي انساني، نقص در سيستم هاي فناوري اطلاعات.
ريسک هايي که ناشي از عوامل بيروني زنجيره هستند(که قابل کنترل نيستند) مثل زلزله، جنگ، طوفان، افزايش قيمت ها، و…
واترز در دسته بندي ديگر در سال 2007ريسک ها را در سه دسته کلي معرفي کرد.[141]
ريسک محيطي :
که در برگيرنده عدم قطعيت هاييست که ناشي از فعل و انفعالات زنجيره تامين با محيط است .مثل حملات تروريستي، جنگ و زلزله و…
ريسک سازماني:
ناشي از عواملي است که درون بخش هايي از زنجيره تامين قرار دارند.مثل اعتصابات کارگران، عدم قطعيت هاي توليدي مثل خرابي ماشين الات، عدم قطعيت در سيستم هاي فناوري اطلاعات.
ريسک مرتبط با شبکه زنجيره تامين:
اين ريسکها ناشي از تعامل سازمان ها در يک زنجيره تامين است.
کار معتقد است که ريسک در زنجيره تامين را ميتوان به دو گروه طبقه بندي کرد[66]
ريسک هاي سيستماتيک:
اين ريسک ها مرتبط با عوامل محيطي است که اجتناب ناپذير است. مثل اختلال در عرضه و تقاضا، انظباطي، قانوني، تغييرات بروکراسي، وقوع حوادث مصيبت بار و اختلالات زيرساختي.
ريسک هاي غير سيستماتيک:
اين ريسک ها مرتبط با عواملي است که ميتوان به طور وسيعي توسط کمپاني کنترل شود.مثل اختلال در تسهيلات سيستم هاي توليدي
بر اساس گفته برخي محققين ريسک ها را ميتوان به دو دسته کلي تقسيم کرد .[19,97,70]
ريسک هاي با احتمال بالا و تاثير کم(ريسک هاي ذاتي و مکرر)
ريسک هاي با احتمال پايين و تاثير زياد (ريسک هاي مخرب و کمياب)
1-6.منابع ريسک در زنجيره تامين :
تفاوت ناچيزي بين ريسک و عدم قطعيت وجود دارد.در عمل منظور از ريسک، منابع ريسک است.منظور از عدم قطعيت در يک سازمان پيش بيني ناپذيري متغييرهاي سازماني است که بر عملکرد شرکت اثر ميگذارند و به شکل کمبود دانش در اين زمينه اين متغييرها ظاهر ميشود و بنابراين ريسک را افزايش ميدهد.[1]
جوتر منابع ريسک سازماني را به سه دسته منابع خارج از زنجيره تامين (مثل منابع سياسي، طبيعي، اجتماعي و بازار و صنعت و…) ومنابع درون زنجيره تامين ( مثل اعتصاب نيروي کار ) و منابع وابسته به شبکه (روابط متقابل بين سازمان هاي درون زنجيره تامين) تقسيم ميکند.[64]
چوپرا و ميندل در سال 2001 تحليلي از ريسک و منابع آن ارايه دادند که در جدول زير ميبينيم.
انواع ريسکمنابع ريسکاختلالبلاياي طبيعي، اعتصاب کارکنان، ورشکستگي تامين کنندگان، جنگ و تروريسمتاخيرعدم انعطاف پذيري تامين کننده، کيفيت پايين تامين کنندهسيستممشکلات زير ساختي تنوع محصول، فصلي بودن، چرخه عمر کوتاهپيش بينيپيش بيني هاي اشتباه ، اثر شلاق چرميدارايي هاي مجازيادغام عمودي زنجيره تامين ، برون سپاري و بازرگاني جهانيتهيه و تامينريسک نرخ تبدبل پول،اکتسابي و دريافت کردنيتعداد مشتريانموجوديهزينه نگهداري موجودي و عدم قطعيت عرضه و تقاضاظرفيتيهزينه ظرفيت
1-7. مديريت ريسک در زنجيره تامين :
مديريت ريسک زنجيره تامين، مديريت ريسک هاي داخلي و خارجي زنجيره تامين است، که از طريق يک رويکرد هماهنگ بين اعضاي زنجيره تامين به جهت کاهش آسيب پذيري زنجيره تامين انجام ميشود.هدف مديريت ريسک زنجيره تامين اجتناب از رخداد شکست هايي در زنجيره تامين است که مي تواند منجر به اثراتي شود که بر کل زنجيره تامين تاسبثير گذار است. يافتن و تحليل اين ريسک ها مهمترين کار در مديريت ريسک زنجيره تامين است.[1]
تانگ در سال 2006 نشان داده است که چهار رويکرد مديريت پايه ميتواند در يک روش هماهنگ براي مديريت ريسک به صورت هماهنگ براي مديريت ريسک در زنجيره تامين بکار رود که در شکل نشان داده شده است.[130]

شکل 1-1 رويکرد تانگ براي مديريت ريسک در زنجيره تامين [1]

براي ارزيابي ريسک زنجيره تامين، نه تنها ميبايست ريسک هاي مستقيم مربوط به عمليات شناسايي شوند، بلکه بايد عوامل يا منابع بالقوه اين ريسک ها در هر موجوديت زنجيره تامين مشخص شود.در نتيجه تمرکز اصلي تحليل ريسک زنجيره تامين، بر شناسايي منابع بالقوه ريسک استوار است.[1]
1-8. ريسک اختلال در زنجيره تامين :
اختلال در زنجيرهاي تامين بدون ترديد پس از حادثه 11 سپتامبر 2001 توجه بيشتري را به خود جلب کرده است،در حاليکه زنجيره هاي تامين همواره با مباحث مربوط به شناسايي آسيب پذيري هاي خود و مديريت آنها مواجه بودند.اختلالات در زنجيره تامين انواع مختلفي دارد و ممکن است ناشي از عوامل دروني يا بيروني زنجيره تامين باشد .اختلالات در زنجيره تامين پر هزينه هستند، بنابراين لازم است که بدانيم چگونه يک اختلال بر زنجيره تامين تاثير ميگذارد تا بتوانيم استراتژي مناسبي را براي مقابله با آن اتخاذ کنيم. چوپرا و سودهي معتقدند که از آنجايي که امروزه موسسات در يک محيط جهاني فعاليت ميکنند،هم کارشناسان آکادميک و هم شاغلين حرفه اي فهميدند که اختلال در زنجيره تامين يکي از مهمترين ريسک ها در زنجيره تامين است.
اختلال در زنجيره تامين بصورت “هر رخدادي که جريان مواد در زنجيره تامين را قطع ميکند و منجر به توقف ناگهاني جريان محصول ميگردد ” تعريف شده است.[1] در زير به چند تا از تعاريف ارايه شده از اختلال اشاره شده است.
هيشامودين و شفي اختلال در زنجيره تامين را بدين صورت تعريف کرده است است ” عواملي که باعث اختلال جريان مواد در زنجيره تامين شده و باعث توقف ناگهاني در حرکت محصول در جهت رسيدن به مشتري نهايي ميشود”.[48,116] هيشامودين همچنين يک تعريف کوتاه در سال 2012 از اختلال ارايه داده است”اختلال برابر است با هر گونه توقف در توليد ” [46]
شفي در سال2003 شش تا از اختلالات پايه اي را در زنجيره تامين شناسايي کرده است[6,118]
اختلال در عرضه
اختلال در حمل و نقل
اختلال در تسهيلات
اختلال در ارتباطات
اختلال در تقاضا
اختلال در توافقات انتقال
نمير ،زين و اروگلو اختلال را وقايع فاجعه آميز معرفي ميکنند که احتمال وقوع کم ولي عواقب چشمگيري دارد،که زنجيره هاي تامين بطور فزاينده اي در معرض اين وقايع هستند.[64,71]
اختلال هاي زنجيره تامين ،حوادثي برنامه ريزي و پيش بيني نشده هستند، که جريان مواد يا محصولات را درون زنجيره مختل ميکنند.[53,70]
همانطوري که زنجيره هاي تامين پيچيده تر شدند،ريسک اختلال در شبکه هاي زنجيره تامين وآسيب پذيري آنها در



قیمت: تومان

این نوشته در مقالات و پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید