b (1091)

دانشگاه آزاد اسلامي واحد دامغان
دانشکده کشاورزي
پايان نامه جهت اخذ دانشنامه کارشناسي ارشد(M.Sc)
رشته بيماري شناسي گياهي
عنوان :
شناسايي نماتدهاي انگل گياهي در باغات پسته و انگور استان قم
استاد راهنما :
دکتر زهرا تنها معافي
استاد مشاور :
دکتر علي اسکندري
نگارش :
مريم مولائي
زمستان 89
تشکر و قدرداني
سپاس و ستايش كردگار يكتايي كه ذات بي كرانش آكنده از علم و دانش است و چه با سخاوت از اين خوان بي همتا بشر را موهبتي شگرف ارزاني داشت و درياي كمالات خود را به سوي ما گشود.
گذراندن مراحل اجرايي و تدوين اين پايان نامه، پس از الطاف و عنايات الهي، مديون راهنمايي، مساعدت و هم فكري بزرگواراني مي باشد كه بي ترديد بدون همراهي آنان، طي اين طريق با مشكلات فراوان همراه بود، لذا بر خود لازم مي دانم از كليه سروراني كه در مراحل مختلف اين پژوهش مرا ياري نمودند، تشكر و قدرداني كنم.
از استاد گرانقدر سرکار خانم دکتر زهرا تنهامعافي، استاد محترم راهنما كه با سعه صدر و دقت نظر اينجانب را در تمامي مراحل يار و مددكار بودند و بي گمان بدون اهتمام و مساعي ارزشمند ايشان، پيمودن شايسته اين طريق ممكن نبود، كمال تشكر را دارم.
از جناب آقاي دکتر علي اسکندري, استاد محترم مشاور, که همواره راهنمايي هاي ارزشمند ايشان براي اين حقير راهگشا بوده, کمال تشکر رادارم.
از استاد ارجمند جناب آقاي مهندس شاپور باروتي که در شناسايي گونه ها مرا ياري دادند و با رهنمودهاي ارزشمند خويش بر من منت نهادند, سپاسگزارم.
از جناب آقاي دکتر رامين حيدري, که با رهنمودهاي ارزشمند خويش بر من منت نهاده، زحمت بازخواني پايان نامه را متحمل شدند و با ارائه نظرات مفيد و سازنده، اين حقير را مشمول مراحم خويش ساختند، سپاسگزارم.
از سرکار خانم مهندس فرحناز جهانشاهي که همواره از مساعدت و همکاري بي دريغ ايشان برخوردار بودم و صميمانه تجربيات خود را در اختيار اين حقير قرار دادند، کمال تشکر را دارم.
از کارکنان مديريت جهاد کشاورزي استان قم, خصوصاٌ آقايان مهندس پويافر, مهندس محمد فيروزپور و مهندس عليرضا فقيهي که صميمانه با اينجانب همکاري داشته و بدون همکاري و راهنمايي هاي ايشان پيمودن اين مسير سخت ممکن نبود, کمال تشکر و قدرداني را دارم.
از كليه دوستان و سروراني كه در اين پژوهش از همراهي آنها بهره مند بوده و لحظات زيستن و آموختن در كنارشان به زيباترين خاطرات بدل شد و ممكن است نامشان از قلم افتاده باشد پوزش خواسته و سپاسگزاري مي كنم.
درپايان ازخداوند متعال توفيق روزافزون يكايك اين عزيزان را درتمامي شئونات زندگي مسئلت مي نمايم.
مريم مولائي
بهمن ماه 89
تقديم به:
پدر و مادر عزيزم
به پاس قلبهاي بزرگشان که فريادرس است و سرگرداني و ترس در پناهشان به شجاعت مي گرايد
و به پاس محبت هاي بي دريغشان
به:
برادرانم
دکتر امير مولائي و مهندس مجيد مولائي
که وجودشان برايم همه مهر بوده و هست
و تقديم به:
همسر عزيزم دکتر بهراد بندار
به پاس گذشت و حمايت هاي بيدريغش.
عنوان پايان نامه:
شناسايي نماتدهاي انگل گياهي در باغات پسته و انگور استان قم

استاد راهنما: دکتر زهرا تنها معافي استاد مشاور: دکتر علي اسکندري
ارائه کننده: مريم مولائي

چكيده
نماتدهاي انگل گياهي همه ساله با صدمه زدن به گياهان، باعث کاهش کمي و کيفي قابل توجه محصولات کشاورزي در سراسر دنيا ميشوند. نظر به اهميت اين گروه از جانوران، به منظور شناسايي فون نماتدهاي انگل گياهي در باغات ميوه استان قم، طي سالهاي 1387 و 1388، تعداد 130 نمونه خاك و ريشه از درختان پسته و تاکستانهاي استان جمع‌‌آوري گرديد. پس از انتقال نمونه‌‌ها به آزمايشگاه، عمليات شستشو و استخراج نماتدها با استفاده از روش سري الك و سانتريفوژ (Jenkins, 1964)، و تثبيت و انتقال آنها به گليسيرين با استفاده از روش دگريس (De Grisse, 1969) انجام گرفت. سپس از نماتدهاي جدا شده به تفكيك جنس، اسلايدهاي ميكروسكوپي دائمي تهيه شد. پس از بررسي مشخصات مرفولوژي و اندازهگيري شاخصهاي مرفومتري، با استفاده از منابع و كليدهاي معتبر علمي شناسايي گونهها انجام گرفت و در مجموع تعداد18 گونه نماتد متعلق به 12 جنس به شرح زير شناسايي گرديد.

Tylenchorhynchus ebriensis
Merlinius brevidens
Scutylenchus rugosus
Helicotylenchus psudorobustus
Rotylenchus glabratus
Pratylenchus neglectus
P. thornei
Zygotylenchus guevarai
Meloidogyne incognita
M. javanica
Criconema mutabile
Paratylenchus arculatus
Longidorus africanus
Longidorus sp.
Xiphinema basilgoodeyi
X. diversicaudatum
X. index
Paratrichodorus sp
در بين گونه هاي شناخته شده دو گونه (Xiphinema basilgoodeyi و X. diversicaudatum) براي دومين بار از ايران گزارش مي‌‌شوند و جنسXiphinema با سه گونه شناسائي شده داراي بيشترين تنوع مي باشد. همچنين جنسهايXiphinema ،Longidorus Criconema ، Merlinius و Pratylenchus به ترتيب داراي بيشترين پراكندگي و گسترش در سطح استان مي باشند.

واژه‌‌هايكليدي: ايران-تاکستان-درختان پسته-شناسايي-قم-نماتد.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه3
فصل اول: کليات
1-1- استان قم6
1-1-1- موقعيت جغرافيايي استان6
1-1-2- آب و هوا و وضعيت جوي7
1-1-3- منابع آب استان7
1-1-4- وضعيت کشاورزي و سطوح زير کشت و ميزان توليد9
1-2- انگور10
1-2-1- مقدمه10
1-2-2- ارزش اقتصادي انگور11
1-2-3- سطح زير کشت ،‌ ميزان توليد و عملکرد انگور ايران11
1-2-4- ارزش غذايي انگور12
1-2-5- ارقام انگور و مشخصات آن15
1-3- پسته17
1-3-1- تاريخچه و مبدأ17
1-3-2- اظهارنظر متأخران در مورد منشأ درختان پسته17
1-3-3- طبقه بندي گياهي18
1-3-4- گونه هاي جنس پسته20
1-3-5- پسته در قم کهن21
1-3-6- سطح زير کشت پسته 21
1-4-6- ارزش غذايي23
1-4-7- ويژگيهاي گياهشناسي و گونههاي مهم پسته24
1-4-8- ارقام پسته26
فصل دوم: مروري بر مطالعات انجام شده
2-1- تاريخچه نماتد شناسي28
2-1-1 تاريخچه نماتدشناسي گياهي در دنيا:28
2-1-2- تاريخچه نماتدشناسي گياهي در ايران :30
فصل سوم: وسايل و روش ها
3-1- نمونه برداري38
3-2- استخراج نماتدها38
3-2-1- استخراج نماتدها از خاک38
3-2-2- استخراج نماتدها از بافتهاي گياهي39
3-2-3- جداکردن توده تخم و نماتدهاي ريشهگرهاي Meloidogyneاز ريشه هاي آلوده39
3-2-3-1- شبکه کوتيکولي انتهايي بدن نماتد ماده:40
3-2-3-2- تهيه برش از شبکه کوتيکولي انتهاي بدن ماده هاي بالغ جنس Meloidogyne40
3-3- کشتن، تثبيت و انتقال نماتدها به گلسيرين:41
3-4- تهيه اسلايد ميکروسکوپي41
3-4-1- تهيه اسلايدهاي موقت:41
3-4-2- تهيه اسلايد ميکروسکوپي دائم :42
3-5- روش و اساس طبقه بندي نماتدها42
3-5-1- مشخصات مرفولوژيك و آناتوميك مورداستفاده در تشخيص گونه ها43
3-5-2-شاخصها و كلمات اختصاري مرفومتري استفاده شده در پايان نامه45
6-3- اندازه گيري مشخصات و رسم تصاوير :50
فصل چهارم: بحث و نتيجه گيري
مشخصات راسته Tylenchida (Orley, 1880) Thorne, 194952
طبقهبندي راسته Tylenchidaو جايگاه گونههاي شناسايي شده53
4-1- جنس Tylenchorhynchus Cobb, 191355
4-1-1-گونه Tylenchorhynchus ebriensis Seinhorst, 196356
4-2- جنس Merlinius Thorne and Malek, 196858
4-2-1. گونه ( Merlinius brevidens (Allen, 1955 :Siddiqi, 197061
جنس Scutylenchus Jairajpuri, 1971
4-2-2-گونه S. rugosus (Siddiqi, 1963) Siddiqi, 197965
4-3- جنس Helicotylenchus Steiner, 194569
4-3-1-گونه Helicotylenchus pseudorobustus (Steiner, 1914) Golden, 195670
4-4- جنس Rotylenchus Fillipjev, 193674
4-4-1-گونه Rotylenchus glabratus kankina & Teben’kova, 198075
4-5- جنسPratylenchus Filipjev, 193677
4-5-1-گونه Pratylenchus neglectus (Rensch, 1924) Stechoven & Filipjev, 194178
4-5-2- گونه Pratylenchus thornei Sher and Allen, 195382
4-6- جنسZygotylenchus Siddiqi, 196386
4-6-1-گونه Zygotylenchus guevarai (Tobar Jimenez, 1963) Braun & Loof, 196687
مشخصات کلي نماتد ريشهگرهاي Meloidogyne :90
4-7 – جنس Meloidogyne Goeldi, 1892:90
4-7-1- نماتد ) Chifwood 1949 M. incognita (Kofoid & white191992
4-7-2-گونه Meloidogyne javanica (Treub , 1885) Chitwood, 194995
4-8- جنسCriconema Hofm?nner & Menzel, 191498
4-9- جنس Paratylenchus Micoletzky, 1922101
4-9-1-گونه Paratylenchus nainianus Edward and Misra, 1963102
4-10- جنس 1934 Longidorus (Micoletzky,1922) filipjez,108
4-10-1-گونهlongidorus africanus Merny; 1966110
4-10-2-گونه Longidorus sp.114
4-11- جنس Xiphinema118
4-11-1- گونه Xiphinema basilgoodeyi Coomans , 1964121
4-11-2- گونه 1939 ، X. diversicaudatum (Micoletzky,1927) Thorne123
4-11-3- گونه 1951 ،X. index Thorne & Allen130
4-12-جنس Paratrichodorus136
4-12-1-گونه Paratrichodorus sp.137
فهرست منابع142
چکيده انگليسي154
مقدمه:
با افزايش جمعيت جهان،‌ به ويژه در کشورهاي در حال توسعه، نياز به محصولات کشاورزي و
فرآورده هاي آنها روز به روز فزوني مي يابد. همه ساله قسمت قابل توجهي از اين محصولات توسط عوامل بيماري زاي گياهي از بين رفته و يا مورد خسارت قرار مي گيرند. نماتدهاي انگل گياهي از جمله اين عوامل بوده که بر اساس تحقيقات و بررسي هاي جامع انجام شده خسارت ناشي از اين موجودات بر روي محصولات کشاورزي در جهان در سال 1985 حدود صد بيليون دلار بوده است.
علاوه بر خسارت مستقيم ناشي از نماتدها که باعث ايجاد علايمي چون گال روي ريشه، پژمردگي گياه،‌ کوتولگي، زردي، پيچيدگي برگ و ديگر علايم بر روي گياهان مي شوند، نقش آنها در ايجاد بيماري هاي ترکيبي به کمک ساير عوامل بيماري زاي گياهي از جمله قارچ ها و باکتري ها و تشديد خسارت ناشي از آنها و نيز انتقال ويروس ها به وسيله گونه هايي از آنها، لزوم تحقيقات گسترده در زمينه شناسائي و مديريت اين گروه از عوامل بازدارنده توليد محصولات كشاورزي را به اثبات مي رساند.
براساس نوشته ي مورخين و دانشمندان، آلودگي شديد خاک به انواع نماتدها، در طول قرون و اعصار، موجب توقف کشاورزي و نابودي پاره اي از تمدنهاي مهم گرديده است. از جمله ويتني (Whitney, 1961) با توجه به کاوشهاي خود دريافت که رومي ها با اينکه از دانش کشاورزي، تناوب زراعي، تغذيه و کوددهي خاک و حتي استفاده از کودهاي سبز آگاهي داشتند، اما کشاورزي آنها در 2500 سال پيش در اثر مشکلات ناشي از پاتوژنهاي خاکزي، بخصوص نماتدها به شدت آسيب ديده و نهايتاً موجب افول تمدنشان گرديده است. نکته قابل توجه اين است که تنها کشاورزي تمدنهاي قديمي در معرض آسيب نماتدها نبوده بلکه کشاورزي مدرن قرن بيستم نيز در معرض آسيب نماتدها قرار دارد.
نماتدها از نظر شکل ظاهري باريک و نخي، دوکي، کيسه اي يا سوسيسي شکل مي باشند. نماتدها بعد از حشرات، بزرگترين گروه جانوران را تشکيل مي دهند، سازگاري مناسبي با شرايط اقليمي مختلف دارند و به صورت آزاد يا انگل (حيوانات، گياهان و قارچها و غيره) زندگي مي کنند.
خسارت ناشي از حمله نماتدها، نقش آنها در بهم زدن فيزيولوژي گياه ميزبان خود، تسريع و تشديد بعضي بيماريهاي گياهي مخصوصاً بيماري هاي پوسيدگي ريشه با همکاري ساير عوامل بيماري زا، انتقال تعدادي از ويروس هاي مهم گياهي، توانايي آنها در از بين بردن حشرات مضر و حشرات مفيدي که در کنترل آفات نقش مهمي دارند و بالاخره اهميت نماتدها به عنوان قسمت مهمي از فون خاک در مطالعات اکولوژيکي، مجموعه دلايلي هستند که ضرورت انجام تحقيقات مداوم و گسترده درباره ي نماتدهاي گياهي را نشان مي دهند (پورجم، 1378). طبق آخرين برآوردهاي موجود، ميانگين کل خسارت سالانه نماتدها اعم از کاهش ميزان محصول و هزينه هاي مربوط به کنترل آن ها در سطح جهان حدود 12 درصد مي باشد(Stirling et al., 2002) . در حقيقت عدم شناخت و مطالعه کافي در مورد اين موجودات، ما را از اثرات تخريبي و نيز اهميت آنها در ايجاد بيماريهاي مهم و خطرناک گياهي غافل ساخته است.
با توجه به اهميت اقتصادي درختان ميوه به عنوان محصولات دائمي در تأمين نيازهاي غذائي و سلامت انسان از ابتداي خلقت تاکنون، نماتدهاي انگل گياهي يکي از عوامل مهم بيماري زا بر روي اين گونه محصولات محسوب مي شوند که در صورت استقرار در داخل خاک و ريشه درختان کنترل آنها مشکل است. با توجه به عدم اطلاع کافي از وضعيت نماتدهاي موجود در استان قم با در نظر گرفتن وسعت منطقه و وضعيت کشاورزي آن لازم بود تا به عنوان اولين گام موثر يک مطالعه اساسي به منظور شناسايي و تعيين پراکنش انواع نماتدهاي زيان آور درختان ميوه اين منطقه صورت گيرد.
اميد است که از اين طريق با شناسائي نماتدهاي انگل گياهي بتوان در جلوگيري از خسارت اقتصادي ناشي از آنها به سودآوري بخش کشاورزي استان قم کمکي کرده باشيم.

1-1- استان قم:
استان قم تا سال 1356 جزء استان تهران بوده و سپس با تشکيل استان مرکزي (اراک) تا سال 1365 جزء آن استان بوده است و در سال 1365 مجددأ به استان تهران ملحق گرديده است. در سال 1375 رسمأ به عنوان استان اعلام شده است.
1-1-1- موقعيت جغرافيايي استان:
استان قم با وسعتي معادل 11238 کيلومتر مربع در بخش مرکزي ايران واقع است.اين استان با اختصاص 68 صدم درصد کل مساحت کشور ( کمتر از يک درصد) بيست و هشتمين و در واقع کوچکترين استان کشور محسوب ميشود. اين استان بين مدار 30 درجه و 50 دقيقه تا 30 درجه و 51 دقيقه طول شرقي . 15 درجه و 34 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته و از شمال به استان تهران (ورامين و ري) و از غرب به استان مرکزي (شهرستانهاي ساوه، تفرش، آشتيان، دليجان و محلات) و از جنوب به استان اصفهان و از شرق به درياچه نمک و استان سمنان (شهرستان گرمسار) محدود است (تصوير 1-1) و بر اساس تقسيمات کشوري داراي يک شهرستان (شهرستان قم)، 5 شهر ( شهر قم ، شهردستجرد، شهر جعفريه، شهر كهك، شهر قنوات)، 9 دهستان ( قنوات، قمرود، راهجرد شرقي، نيزار، كهك، فردو، دستجرد، قاهان، جعفرآباد) و تعداد 356 آبادي داري سكنه و تعداد 580 آبادي خالي از سكنه مي باشد. استان در منطقه دشتي- كوهستاني قرار گرفته كه در پست ترين نقطه در حاشيه كوير 700 متر ارتفاع و بلندترين نقطه آن قله اردهال با ارتفاع 3463 متر در جنوب استان است.
تصوير 1-1: نقشه استان قم
1-1-2- آب و هوا و وضعيت جوي:
آب و هوا به علت مجاورت با كوير در تابستان گرم وخشك و در زمستان تا حدودي ملايم است،به طور کلي داراي دو اقليم كوهستاني و نيمه كويري است.
وضعيت جوي: ميانگين بارندگي در استان145 ميليمتر بوده و حرارت از 13- (در ضمن حد اقل دما در زمستان 86 به 23- درحه سانتي گراد مي رسد) دما در زمستان تا حداكثر 46 درجه سانتي گراد در تابستان متغير است تعداد روزهاي يخبندان به طور متوسط 84 روز كه در ماههاي دي و بهمن مي باشد(سايت جهاد کشاورزي استان قم).

جدول (1-1:( مساحت استان به تفكيك اقليم آب و هوا
عنوان مساحت (هكتار) درصد گرم و خشك 929300 7/82 نيمه خشك 130300 6/11 مديترانه اي 45900 4 نيمه مرطوب 18300 7/1 جمع 1123800 100
1-1-3- منابع آب استان:
منابع آب در استان به دو صورت سطحي و زيرزميني قابل بررسي است. منابع آبي استان شامل 1053 حلقه چاه عميق و نيمه عميق، 993 دهنه چشمه و قنات و دو رودخانه دايمي قمرود و قره چاي بوده كه مجموع آب استحصالي، بالغ بر 1152 ميليون متر مكعب بوده كه 93% آن در بخش كشاورزي به مصرف مي رسد (جدول2-1). مهمترين رودخانه در بخش مرکزي استان قم قمرود مي باشد که با طول 228 کيلومتر از کوه هاي داران و خوانسار سرچشمه مي گيرد و به همراه رودخانه قره چاي به مسيله مي ريزد. در قسمت جنوب و جنوب غربي (ارتفاعات اردهال) قرار دارد و کوه غليق بلندترين قله و تخت سرحوض، گلستان، کوه خضر و دو برادران از کوه هاي مهم استان و اطراف شهر قم مي باشند.
درياچه حوض سلطان يا درياچه شاهي به صورت يک حوضه ي کويري است که در گوشه درياچه نمک واقع شده، در تابستان سفيد مايل به قهوه اي و کوير کامل مي باشد و در زمستان و بهار به صورت درياچه اي ظاهر مي شود. در گذشته اين درياچه بخشي از درياچه نمک (مسيله) بوده ولي امروز از آن جدا افتاده است و در کنار اتوبان قم – تهران قرار دارد.
درياچه نمک (مسيله) محصور بين ارتفاعات مي باشد و ميزان نمک آن بسيار زياد است. رودهاي جاجرود، کرج، حبله رود و شور به آن مي ريزند. در اين درياچه فقط در فصل زمستان آب يافت مي شود و در فصل تابستان به جاي آب ورقه هاي نمک جلب نظر مي کند. هوا در اين ناحيه خيلي خشک است و اختلاف دما در شب و روز به 70 درجه سانتي گراد مي رسد.
رودهاي استان عموماً از غرب به شرق و از جنوب به شمال جريان دارد كه مهمترين آنها عبارت است از:قره چاي، قمرود، بيرقان، بيدهند، قره سو و طغرود و همچنين رودهاي شور، كرج و جاجرود از شمال استان وارد شده و در نهايت همه آنها به درياچه نمك (مسيله) ميريزند.
متوسط بارنگي استان به ميزان 145 ميلي متر و حداقل درجه 13- درجه سانتي گراد (كه اين دما در زمستان سال 87 به 23- درجه سانتي گراد رسيد) و حداكثر آن 46 درجه سانتي گراد مي باشد.
مناطق عمده كشاورزي استان به شرح ذيل مي باشد:
1- دشت جعفرآباد با 20644 هكتار و 140 ميليمتر بارندگي
2- دشت قم (حومه) با 39874 هكتار و 136 ميليمتر بارندگي
3- دشت قمرود با 17587 هكتار و 110 ميليمتر بارندگي
4- دشت قنوات با 12079 هكتار و 110 ميليمتر بارندگي

جدول(1-2): منابع آبي استان
عنوانتعدادميزان تخليه سالانه (ميليون مترمكعب)چاه (دستي-عميق-نيمه عميق)10534/699قنات6641/239چشمه3295/24انهار منشعب از رودخانه118109جمع21641072
1-1-4- وضعيت کشاورزي و سطوح زير کشت و ميزان توليد:
استان قم حدود 105 هزار هكتار اراضي كشاورزي كه 8/0 اراضي كشور را شامل مي شود، داراي دو اقليم كوهستاني و نيمه كويري است كه توليدات زراعي آن بالغ بر 374 هزار تن و توليدات باغي 94 هزار تن مي باشد. در سال زراعي 1387-1386 سطح زير كشت محصولات زراعي استان قم 59867.4 هكتار و توليد 374457.4 تن بوده است.
در بخش محصولات باغي در سال 87 سطح زير كشت محصولات باغي مقدار 22691 هكتار با ميزان توليد 43830 تن برآورد شده است. در ضمن متوسط عملكرد (كيلو گرم در هكتار) يونجه، جو، گندم، سبزيجات استان از متوسط عملكرد كشور بيشتر مي باشد.
همچنين در توليدات زراعي، توليداتي همچون پنبه، جو، سبزيجات، يونجه، ساير محصولات جاليزي (طالبي) درصد قابل توجهي از توليدات كل كشور را به خود اختصاص داده است
1-2- انگور
1-2-1- مقدمه:
اين که در چه زمان و کجا انسان براي اولين بار اقدام به کاشت انگور کرد، پرسشي است که احتمالاً هرگز پاسخي به آن داده نخواهد شد. نبودن واژه اي با ريشه مشترک براي لغت انگور در زبانهاي هند- اروپايي خود مبين اين حقيقت است که کشف قابليت خوراکي بودن انگور به طور جداگانه در سراسر اروپا صورت گرفته است. اجداد انگور اروپايي (Vitis vinifera) ابتدا در سواحل مديترانه از حدود سوريه والجزاير به طرف غرب تا اروپاي مرکزي و از آنجا به سمت شرق در نواحي بين درياي سياه و آرام توسعه يافت. اکثر محققان بر اين باورند که موکاري از منطقه آناتولي در شمال ترکيه و يا ناحيه همجوار آن در قفقاز دور نشات گرفته است و اين ناحيه شامل مناطقي مي شود که پراکندگي بوته هاي مو و وحشي V.vinifera موجود در آنها ارتباط بسيار نزديکي با مبدأ کشاورزي غربي در خاور نزديک دارد.
انگور،‌ يکي از مهمترين ميوه هايي است که از زمانهاي قديم، مورد استفاده ي بشر قرار گرفته است. بطور کلي، دو نظريه ي متفاوت در مورد ديرينگي انگور وجود دارد (تفضلي،1370).
انگور يکي از ميوه هايي است که بشر آن را از دير باز شناخته و در طول قرون به روش هاي مختلف از آن بهره گيري نموده است. درخت انگور را در ايران تاک يا مو مي نامند (زمردي،1384).
انگور يکي از مهم ترين ميوه‌هايي است که کشت و توليد آن در کشور ما از سابقه بسيار طولاني برخوردار است. علاقه ايرانيان قديم به مصرف فرآورده‌هاي مختلف انگور بخصوص به حالت تازه خوري، شيره و خشکبار (کشمش)، ناشي از شرايط طبيعي کشور براي پرورش تاک بوده است. بنابراين کشور ايران يکي از سرزمين‌هاي اوليه کشت انگور در جهان به شمار مي‌رود و مردم کشور ما از ديرزمان با روش‌هاي کشت و توليد انگور آشنا بوده‌اند. به همين دليل است که امروزه در اکثر نقاط ايران از نواحي سردسير شمال تا حواشي کوير و همچنين مناطق جنوب،‌ کشت انگور معمول مي‌باشد. علاوه بر اين انگور به طور وحشي و به مقدار فراوان در جنگل‌هاي ايران وجود دارد (اميرقاسمي،1381).

1-2-2- ارزش اقتصادي انگور:
انگور يکي از مهمترين ميوه هايي است که از ديرباز تاکنون ،‌ به مقدار زياد و به اشکال مختلف مورد استفاده ي بشر قرار گرفته است. بر طبق آمار سازمان بين المللي انگور در پاريس،‌ سطح زير کشت انگور در سال 1910، برابر با 7 ميليون هکتار بود که تا سال 1987 نزديک به 10 ميليون هکتار رسيده است (تفضلي، 1370).
تاک يکي از قديمي ترين گياهاني است که کشاورزان در اکثر نقاط ايران با کاشت و نگهداري آن آشنايي دارند . موکاري ايران در وضع حاضر عبارت است از تعدادي واحدهاي کوچک و متوسط در شرايط اقليمي بسيار متغير و مختلف که در ميان سه قطب بزرگ توليد يعني شيراز و اروميه قرار گرفته‌اند (اميرقاسمي،1381 ).
از آنجايي که سطح زير کشت و ميزان توليد انگور نسبت به ساير محصولات باغباني بسيار چشمگير بوده و به صورت‌هاي مختلف در بازارهاي داخلي و خارجي مصرف دارد لذا به لحاظ اقتصادي يکي از معدود محصولاتي است که مي‌تواند يکي از اقلام صادرات غير نفتي را تشکيل دهد. تا قبل از جنگ جهاني دوم، ايران بزرگ‌ترين و مهم‌ترين کشور توليد کننده کشمش و شيره انگور در جهان بوده و اغلب مقام اول يا دوم را حايز بوده است. متأسفانه در اثر توجه نکردن به مسايل باغداري و از جمله تاکداري‌،‌ موستان‌هاي ايران از فناوري صحيح و پيشرفته‌اي بهره مند نبوده است و اغلب با روش هاي اوليه کشت سنتي اداره مي‌شوند (اميرقاسمي، 1381).

1-2-3- سطح زير کشت ،‌ ميزان توليد و عملکرد انگور ايران:
زير کشت تاکستان هاي کشور در سال 1387 با احتساب درختان پراکنده انگور حدود 302 هزار هکتار بوده که 92.1 درصد آن بارور مو بوده است (جدول1-3). استان فارس با سهم 20.8 درصد از سطح بارور تاکستان هاي کشور در جايگاه نخست قرار دارد.توليد انگور کشور حدود 1.7 ميليون تن بوده که 91.9 درصد آن را کشت آبي حاصل شده است.استان قزوين عليرغم رتبه سوم در سطح بارور با 14.5 درصد توليد کشور، در جايگاه نخست توليدکنندگان اين محصول قرار دارد. بنابر جدول(1-3) ميزان سطح زير کشت انگور در استان قم 5/818هکتار و ميزان توليد 6/2908 تن بوده است.
1-2-4- ارزش غذايي انگور:
انگور ،‌ از نظر ارزش غذايي و خواص بهداشتي،‌ داراي سودمنديهاي بسياري است ، ميزان مواد و عناصر مختلف موجود در ميوه ي انگور، با توجه به نوع رقم، شرايط محل کاشت و درجه ي رسيدگي حبه ي انگور، کاملاً متفاوت است. براساس نتايج آزمايشهاي فراواني که از سوي سازمان تحقيقاتي FAO بر روي انواع مختلف انگور انجام گرفته است، ميانگين ميزان مواد غذايي موجود در هر 100 گرم انگور تازه و کشمش،‌ به ترتيب در جدول شماره 9-1 برآورده شده است (تفضلي، 1370).
جدول 1-3 سطح زير کشت، ميزان توليد و عملکرد انگور کشور به تفکيک استان در سال 1387 واحد:هکتار- تن
ميزان توليدسطح کشت باغات(با احتساب درختان مخلوط پراکنده )نام استان(تن)بارور(هکتار)غير بارور(هکتار)ديمآبيجمعديمآبيجمعديمآبي34230840,416384,6916375,6422,53419,6آذربايجان شرقي16302,64972620427,76629,1113798,64322258,84063,2آذربايجان غربي023130,12532,702532,741,5041,5اردبيل3534664,25817,8145803,8431,46425,4اصفهان2,32113,5225,31,6223,72941,8292,2ايلام012,92021,501,5بوشهر022309,22368,802368,8153,20153,2تهران058185,14672,404672,44470447چهارمحال و بختياري1825,87890,83235,11309,11925,9338,378,5259,9خراسان جنوبي3881,38053933964,910642,123322,81848,536,51812,1خراسان رضوي13010,333881,515710,45533,210177,2378,966,4312,6خراسان شمالي02086,5270,80270,81578,501578,5خوزستان46416775819311,311519196,3758,21,5756,7زنجان060504,43467,403467,4662,80662,8سمنان09982,6110001100482,70482,7سيستان و بلوچستان61891,7147297,957843,641366,71647,93913,52642,21271,4فارس175,3251295,930967,4220,830746,91643,201643,2قزوين02908,6749,20749,2749,20769,169,3قم22776,433291,812366,96761,95604,9604,90176,7کردستان018192,32574,502574,52574,5416,957,8کرمان315,7,965228,87362,51129,96232,66232,6145,4843,1کرمانشاه13980,217523,92757,82185,85725720,194,5کهکيلويه و بويراحمد33,6143,737,65,332,232,32,62,7گلستان356,1138,542,529,213,313,300گيلان032672,13945,903945,93945,90305,1لرستان28,783,98,22,95,35,30,20,8مازندران386,777844,310309,250,210259102593,11452مرکزي482551,6249,8117,8132132341,2هرمزگان2106,5145590,416987,679616191,516191,5168,2157,5همدان022089,71872,201872,21872,20140.3يزد01095180,50180,5180,501,5منطقه جيرفت و كهنوج140930,41598572,7277746,576919,8200826,7200826,74603,119379,9جمع کل کشور
انگور ميوه‌اي است بهشتي كه شامل ويتامين‌هاي آ، ب و ث مي‌باشد هم چنين داراي مقداري منيزيم، كلسيم، آهن،‌ فسفر، پتاسيم و آلبومين است.امروزه در طب درمان‌هاي طبيعي (نتروپت) از رژيم‌هاي مختلف انگور استفاده مي‌كنند.
ميزان مواد غذايي موجود در هر 100 گرم انگور تازه و کشمش از مهمترين مواد قندي موجود در حبه ي انگور تازه،ساکاروز1، گلوکز2، دکستروز3 و از اسيدهاي آلي، اسيد فرميک4،‌ اسيد ماليک 5،‌ اسيد سيتريک 6و اسيد تارتاريک7 را مي توان نام برد. در آب انگور،‌ علاوه بر آب،‌ قند و اسيدهاي مختلف، 5/3 تا 4 گرم بي تارتارات پتاسيم و همچنين نمکهاي کاني مانند آهک، منيزيم،‌ آهن،‌ منگنيز و سيليس وجود دارد . مقدار انر‍ژي موجود در هر 100 گرم انگور تازه، ‌67 کيلو کالري و در هر 100 گرم کشمش برابر با 268 کيلو کالري
مي باشد(تفضلي، 1370)

جدول 1-4: ميزان مواد غذايي موجود در 100 گرم انگور تازه و کشمش
نام عنصرانگورکشمشآب81.6 گرم24.0 گرممواد قندي(گلوسيدي)16.7 “71.3 “مواد سفيده اي(پروتئيني)0.8 “2.3 “مواد چربي(ليپيدي)0.4 “0.5 “انواع ويتامين80 واحد بين المللي50 واحد بين الملليويتامين B10.05 “0.15 “ويتامين B20.03 “0.08 “ويتامين C4 “بسيار ناچيزاسيدماليک650 “بسيار ناچيزسديم2 “30 ميلي گرمپتاسيم25 “708 “کلسيم17 “78 “منيزيم7 “6 “آهن0.6 “3.3 “فسفر21 “129 ” 1-2-5- ارقام انگور و مشخصات آن:
در دنيا تاکنون حدود 10000 رقم مختلف انگور شناسايي شده و اگر هيبريدهاي انگور هم در نظر گرفته شود اين رقم بسيار زياد خواهد بود. در ايران نيز در مورد شناسايي ارقام انگور فعاليتهاي پراکنده و مختلفي صورت گرفته است. بطوريکه ارقام مناسب در مناطق ورامين،‌ اروميه،‌ سردشت،‌ مراغه‌، کرمانشاه‌، شيراز،‌ شاهرود،‌ مشهد،‌ بجنورد،‌ قوچان، قزوين، ‌زنجان،‌ کاشمر و غيره شناسايي شده است. اصلاح تاک داري در هر کشور منوط به شناسايي ارقام موجود و بررسي صفات و مشخصات مورفولوژي و بيولوژي آن مي باشد(زمردي، 1384).

مهم ترين گونه مو، V .vinifera است که گونه غالب يا تنها گونه اي است که در اکثر نواحي جهان به استثناي نواحي شمال غربي و شرق اقيانوس آرام در آمريکاي شمالي، برزيل، اروگوئه، ژاپن و شمال چين کشت مي شود. در نواحي اخير اکثر بوته هاي مو، ارقام حاصل از دو يا چند گونه Vitia بومي آمريکاي شمالي و يا دورگهاي بين آنها (دو رگهاي آمريکايي) گونه هاي اصلي عبارتند از:V.labrusca,V.aestivalis,V.riparia,V.cineria در حالي که در دورگهاي فرانسوي – آمريکايي گونه هاي اصلي آمريکاي شمالي عبارتند از: V.rupestris,V.riparia,V.aestivalis. گونه هاي اخير به منبع مقاومت در برابر آفات و عوامل بيماريزا مورد استفاده قرار مي گيرند. در حال حاضر چندين دورگ جديد بر V. amurenisis نيز توليد مي شوند که با به کارگيري گونه V. amurensis که خاص ناحيه منچوري است، تحمل در برابر سرما تامين شده و با به کارگيري چندين گونه بومي نواحي جنوبي آمريکا، مکزيک، آمريکاي مرکزي و جنوب چين، سازگاري با شرايط اقليمي گرم و مرطوب را بالا مي برند. اکثر گونه هاي موجود در نواحي جنوب شرقي آمريکا که انگور موسکاد ناميده مي شوند از گونه V. rotundifolia گرفته شده اند .از گونه هاي Vitis آمريكاي شمالي منحصراً‌ براي توليد پايه براي پيوند ارقام V. vinifera‌استفاده ميشود . در اكثر مناطق كشت تجاري انگور، بوته هاي مو بايد به پايه هاي مناسب پيوند زده شوند. نزديك به 15000 واريته نام گذاري شده وجود دارد كه اكثر آنها براي توليد شراب به كار مي روند و اين خود بيانگر كاربرد اصلي اين ميوه است. از ميان ارقام مختلف انگور كه در سطح وسيعي كشت مي شوند تنها چند رقم در كشورهاي اسپانيا، كشورهاي مستقل مشترك المنافع و آمريكاي جنوبي به طور گسترده اي كشت مي شود که به دليل عدم عرضه شراب به كار مي روند. اين ارقام عبارتند از: كابرنت ساوويكنن، چاردوني، پينوت نوآ، ريزلينك و سيره (شيراز).
1-3- پسته:
1-3-1- تاريخچه و مبدأ:
پسته، يکي از جديدترين دستاوردهايي است که در قرن بيستم به آمريکا وارد شده است پسته درختي است که به گفته اي بومي آسياي مرکزي و به گفته ديگر بومي آسياي غربي و آسياي صغير شناخته شده است. چنانکه هم اکنون گونه هاي خودروئي از آن در اغلب مناطق گرم و خشک بدون بارندگي با زمستانهاي ملايم (لبنان، فلسطين،‌ سوريه،‌ ايران،‌ عراق، ترکيه،‌ هند، جنوب اروپاي و در نواحي کويري آسياي مرکزي و آفريقاي شمالي)، کم و بيش ديده مي شوند. پسته در آغاز عصر مسيحيت،‌ ابتدا به حوزه مديترانه و سپس در سال 1856 به اروپا و در سال 1890 به کاليفرنيا رسيده است و در سال 1904 اولين درخت آن در ايستگاه تحقيقاتي “چيکو” کاشته شده است (درويشيان،1374).

1-3-2- اظهارنظر متأخران در مورد منشأ درختان پسته:
در مورد مبدأ اصلي درختان پسته در منابع متأخر اظهار نظرهاي متفاوتي شده است. در اين منابع سرزمينهاي بسياري به عنوان رويشگاه اصلي اولين درختان پسته معرفي مي گردند. در برخي از اين منابع از سرزمينهايي با اسامي آسياي مرکزي، خاورميانه، خاور نزديک،‌ به عنوان مبدأ اوليه درختان پسته ياد مي شود؛ در حالي که اسامي فوق محدوده جغرافيايي کاملا دقيق را مشخص نمي کند. در بعضي از منابع از يک يا چند سرزمين به عنوان خاستگاه اوليه درختان پسته نام برده مي شود، از جمله نام ايران، افغانستان، ترکستان، آسياي صغير و سوريه (شام) و فلسطين ذکر مي گردد . پاره اي هم سواحل مديترانه و مخصوصاً کرانه هاي شرقي اين دريا را مبدأ نخستين درختان پسته معرفي کرده اند (ابريشمي، 1373).
شايد كهنترين سند درباره پيشينه تاريخي كشت پسته در ايران را بتوان سفرنامه هرودت تاريخ دان نامي يونان دانست كه درباره توليد پسته و جايگاه آن در ايران جستاري را نوشت (محمدخاني، 1376).
کلمه پسته يک واژه ايراني بسيار کهن است. منشأ و اصل اين کلمه به سرزمين مبدأ و گهواره اولين درختان پسته جهان مربوط مي شود. بنابراين کلمه پسته از گويش مردمان مستقر در محدوده پسته خيز ايالت خراسان اخذ شده است (ابريشمي، 1373).سابقه کشت و کار اين محصول در ايران مربوط به 4-3 هزار سال قبل است و در شهرهاي دامغان و قزوين پيشينهايي طولاني دارد، ولي در مناطق کرمان، اصفهان و يزد سابقه کشت و کار آن بصورت باغداري به 250 سال قبل ميرسد ( شيباني و همكاران، 1374).

1-3-3- طبقه بندي گياهي:
پسته اي که هم اکنون در دسترس است به نام pistachia VERA.L. از خانواده Anacardiaceae، تنها گونه تجارتي و قابل خوردن است که بين يازده گونه ديگر شناسايي شده است. مشخصات عمده اين ژانر توليد سقز (تربانتين) است.
. گياهان اين خانواده داراي حدود 75 جنس و 600 گونه هستند كه اکثـرا در نواحـي گرمسيري و نيمه گرمسيري8 جهان پراکـندهاند. واژه Pistaهمان جنس پسته است ،از ريشه کلمه فارسي پسته Pista يا Psta است و اصطلاح لاتين Pistacia نيز از آن مشتق شده است (سميع وهمكاران، 1384).
گياهان ديگري مانند (casHeu ) آکاژوي برزيلي،‌ (Mango) (انبه) (poison oak) سماق وحشي، (poison ivy) ميخک سم ،‌ فلفل درختي و سماق وابسته به همين خانواده اند که در اغلب نقاط گرمسيري پيدا مي شوند(درويشيان،1374).
درخت پسته دو پايه (مانند خرما) است يعني داراي گلهاي نر و ماده روي پايه هاي جداگانه است که بهر حال توليد محصول در آن بسته به همراه بودن هر دو پايه با هم است. گلهاي ماده بدون گلبرگ و شهد (نکتار) است که برعکس ساير گلها زنبور عسل را به خود جذب نمي کند و در نتيجه بايد به وسيله گلهاي نر تلقيح بشود و گرده گل نر به کمک باد پراکنده مي شود و گلهاي ماده را تلقيح مي کند. درخت پسته مانند ساير درختان ميوه سردسيري خزان کننده است که در اثر ريزش برگ در پاييز به خواب زمستانه نياز دارد تا در بهار آينده مجدداً بيدار شود و تجديد حيات کند.
سيستم ريشه بندي درخت پسته از آن دسته ريشه هايي است که به اصطلاح “آب ياب” است به اين معنا که در عمق زمين تا جايي فرو مي روند که خود را به آب يا به سقف سفره آب زيرزميني برسانند و به همين دليل است که تا مدت مديدي قادر به تحمل تشنگي هستند (درويشيان،1374).
درخت پسته قبل از پنج سالگي ثمر مي دهد و در 10-12 سالگي به بار اصلي مي نشيند. پسته درختي است طويل العمر (400 ساله آن در رفسنجان و کهنسال تر از آن در آرامگاه احمد جامي در تربت جام هنوز پابرجا است(.
1-3-4- گونه هاي جنس پسته:
جنس پسته داراي 11 گونه است (ابريشمي، 1373). مشخصات اصلي در تفکيک و شناسايي گونهها، خصوصيات برگ مثل وجود يا عدم وجود بال در قاعده برگ9 متناوب بودن، شانهايي بودن، خزان کننده يا هميشه سبز بودن در درجه اول و خصوصيات ميوه و گل در درجه دوم اهميت ميباشد. نامگذاري گونههاي پسته داراي تنوع زيادي بوده و شرح کاملي از گونهها و صفات اساسي و کلي در تفکيک و شناسايي آنها بطور يکجا منتشر نشده است و اطلاعات موجود فقط بر اساس فلور کشورهاي مختلف ميباشد، بنابراين احتمال اين وجود دارد که گياه شناسان مختلف، گونه هاي يکساني را تحت اسامي متفاوتي انتشار داده باشند و يا بالعکس. در هر حال گونهها و يا هيبريدهاي اين جنس به دو دسته کلي که شامل گونه هاي اهلي (P. vera) و گونه هاي وحشي است، تقسيم ميشوند.
در ايران جامعه جنگلهاي پسته اهلي در منطقه سرخس (شمال شرق خراسان)، جنوب غربي ترکمنستان تا شمال غرب مرز افغانستان در مساحتي بالغ بر 12000 هکتار وجود دارند، اين جامعه معمولا خالص بوده و کمتر گونه هاي ديگري در آن وجود دارد، چيزي که هم اکنون به عنوان پسته خوراکي وجود دارد شامل انواع رقمها و واريتههاست و بر اساس فرم و شکل ميوه به دو دسته کلي کشيده و بلند (بادامي) و گرد و کروي (فندقي) تقسيم ميشوند، نوع پسته سرخس که از لحاظ شکل و اندازه کوچکتر است چيزي حد واسط دو نوع قبلي است (شيباني و همكاران، 1374).
1-3-5- پسته در قم کهن:
سرزمين بسيار کهن قم سابقه طولاني در کشت و توليد محصولات زراعي دارد. اصطخري در سال 340 هجري ضمن توصيف قم نوشته است: “قم ديوار دارد و آب چاه خورند و مردم تنگ معيشت باشند و بهار و تابستان رودخانه بزرگ روان باشد و پسته و فندق بسيار خيزد”. کمي بعد يعني در سال 367 ه ق ابن حوقل نوشته است: “شهر قم ميوه ها و درختان پسته و فندق دارد، و در ناحيه جبال تنها در شهر لاشتر فندق هست”. حمدالله مستوفي در سال 740 هجري از پسته قم ياد کرده اما به نظر مي رسد که حمله ويرانگرانه مغول به ايران در سال 617 ق خسارات فراواني به باغهاي پسته قم وارد کرده،‌ او در گزارش خود نوشته است: ” قم از اقليم چهارم است. هوايش معتدل است و آبش از رودي که از جربادقان مي آيد و در آنجا نيز همچون آوه،‌ زمستان يخ آب در چاه مي بندند تا به هنگام گرما باز مي دهد و آب چاهش در پانزده گزي بود و اندکي به شوري مايل بود. ارتفاعش غله و پنبه بسيار بود و از ميوه هايش انار و فستق و خربزه و انجير سرخ نيکوست و در آن شهر درخت سرو سخت نيکو مي آيد” (ابريشمي، 1373).

1-3-6- سطح زير کشت پسته :
سطح زير کشت پسته در سال 1387 حدود 431 هزار هکتار بوده است. استان کرمان با 6،73 درصد سطح بارور پسته مقام اول را داراست.
ميزان توليد پسته کشور حدود 192 هزار تن مي باشد. استان کرمان با 5/46 درصد توليد پسته کشور در جايگاه نخست قرار دارد. جدول 1-5 سطح زير کشت و ميزان توليد پسته کشور را در سال 1387 نشان مي دهد.بنابر جدول (1-5) سطح زير کشت پسته در استان قم 5/1617 هکتار و ميزان توليد 399 تن بوده است.
ميزان توليدسطح کشت باغات(با احتساب درختان مخلوط پراکنده )نام استان(تن)بارور(هکتار)غير بارور(هکتار)ديمآبيجمعديمآبيجمعديمآبي08,915,2015.1123,70آذربايجان شرقي04,63,203,21,101,1آذربايجان غربي00,1*0*0,100,1اردبيل02360,62505,602505,61807,701807,7اصفهان000003,103,1ايلام06259,12431,202431,2280,50280,5تهرانچهارمحال و بختياري03989,85215,205215,25387,205387,2خراسان جنوبي3,423393,223236,821,323215,514373,310,314363خراسان رضوي0143,4329,80329,8184,823161,8خراسان شمالي016,417,5017,526,9026.9زنجان028399,19040,909040,92780,202780,2سمنان06445,25417,805417,8969,40969,4سيستان و بلوچستان04511,310623,6010623,64119,404119,4فارس023012811,502811,5847,80847,8قزوين03991265,301265,3352,20352,2قم032,402,4000کردستان089436,9279036,10279036,111756,204.9کرمان015,915,1015,16,406.4کرمانشاه0000022,622,60گلستان01,96,906,94,904,9لرستان05625,24901,604901,6407,10407,1مرکزي0400361036142,5042,5هرمزگان00000126,20126,2همدان018527,831923,4031923,48328,508328,5يزد023,638038000منطقه جيرفت و كهنوج3.419226637919821,3379176,75195255,951896,1جمع کل کشورجدول 1-5 سطح زير کشت، ميزان توليد و عملکرد پسته کشور به تفکيک استان در سال 1387
واحد:هکتار- تن
1-4-6- ارزش غذايي:
پسته به عنوان يک محصول استراتيژيک جا يگاه خاص را در بين توليدات کشور مان دارد و يکي از اقلام صادراتي مهم را تشکيل داده است که تقريباً قبل از جنگ هاي داخلي %50 صادرات ميوه خشک و طن مارا تشکيل ميداد. پسته افغاني نظر به کيفيت غذائي ورنگ طبيعي اش در جهان شهرت خوب دارد. جدول(11-1) مقدار مواد و عناصر موجوده در يکصد گرم پسته را نشان ميدهد.

جدول(6-1): ميزان مواد و عناصر موجود در 100 گرم پسته
آب6.5 گرامفسفورس430 ملي گرامپروتين19،8 گرامکلسيم140 ملي گرامهايدرايت ها16،2 گرامپتاسيم972 ملي گرامکاربن1،2 گراممگنيزيم150 ملي گرام
دانش امروز برتري هاي پسته را از پاره اي جهات بر بسياري از خوراکيهاي با انرژي و مناسب از جمله خاويار، ميگو، گوشت قرمز و سفيده تخم مرغ، انواع حبوبات، کنجد، نارگيل، انجير، کشمش، گردو، فندق، بادام، بادام زميني به اثبات رسانيده است (تاج آبادي, 1376). ميزان انرژي حاصل از 100گرم مغز پسته 630 کيلو کالري است (جدول12-1).

جدول (7-1): مقايسه ارزش غذايي پسته با ساير خشكبار
تخم كدوتخم هندوانهگردوبادامفندقبادام زمينيپستهعناصر غذايي590578694569582573630كالري4.56/12/37/42/566.1آب (گرم)30.33/32156/185/2325.520پروتئين (گرم)477/454/641/545/514453.8چربي (گرم)11.44/95/139/161/6118.815.5موادقندي (گرم)2.27/22.15/26/53.41.9سلولز (گرم)405083254066140كلسيم (ميلي گرم)9.25/82.14/40314آهن (ميلي گرم)0.232214/025/000.910.8ويتامينB1 (ميلي گرم)0.16162/067/000.210.24ويتامينB2 (ميلي گرم)2.925/16/4017.61.5ويتامينP.P يا نياسين (ميلي گرم)0000030200ويتامينA ( واحد بين المللي
1-4-7- ويژگيهاي گياهشناسي و گونههاي مهم پسته:
پسته خوراكي با نام علمي .Pistacia verea L از خانواده Anacardiaceae مي باشد. اين خانواده داراي 11 جنس بوده و پسته اهلي از جنس Pistacia كه داراي 11 گونه مي باشد و تنها گونه خوراكي آن P. vera بوده و ديگر گونه ها، پسته هاي وحشي مانند بنه- چاتلانقوش و … مي باشند. پسته خوراكي با اسم انگليسي Pistachio جزء ميوه هاي معتدله خزان دار و دو لپه مي باشد. در گروه محصولات خشكباري Nuts طبقه بندي شده، دو پايه بوده و تك جنسي مي باشد (درخت نر و ماده جدا از هم) گلها بصورت گل آذين خوشه اي مركب، جانبي، بدون گلبرگ و نامحدود مي باشد. برگهاي مركب شانه اي 3 تا 5 برگچه اي ، ميوه شفت نيمه خشك بوده، اين گياه داراي عارضه تناوب (سال آوري ميوه) در توليد ميوه بوده، گرده افشاني آن با باد انجام ميشود.
جنس Pistacia داراي 11 گونه است که گونه هايي از آنها از خود، تربانتين يا سقز تراوش ميکنند. ساير گونهها عبارتند از:P. atlantica, P. khinjuk, P. mutica, P. tereintus, P. chinensis, P. texana, P. lentiscus, P. mexicana, P. integerrima اين گياهان دو يايه، خزان کننده (گونههاي موجود در ايران)، به بلندي 5-2 متر (بلندي درختان پير تا 10 متر هم مي رسد). برگها مرکب 5-3 برگچهاي و بدون گوشوارك ميباشد. بيشتر گونه هاي جنس پسته، درختان وحشي و خودرويي است که در برابر خشکي پايدارند. از يازده گونه پسته گزارش شده در دنيا سه گونهP. vera ,P. khinjuk Stoch ,P. mutica L. ,L. به گونه وحشي در ايران وجود دارد. گياهان تيره Anacardiaceae بصورت درخت يا درختچه داراي برگهاي ساده و يا مرکب هستند. گلهاي آنها منظم و گلهاي نر و ماده روي دو پايه قرار دارند. گياهان اين تيره داراي 75 جنس و 600 گونه است که بيشتر در مناطق بين استوايي تا معتدله پراکنده است



قیمت: تومان

Author: 92

دیدگاهتان را بنویسید