b (1097)

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده مديريت و حسابداري
گروه آموزشي مديريت
پاياننامه تحصيلي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد رشته: مديريت بازرگاني گرايش مالي
عنوان:
رابطه بين سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات با عملکرد مالي شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
استاد راهنما:
دکتر ابراهيم چيراني
نگارش:
جواد سروش خواه سراواني
شهريور 1393
تقديم به پدر و مادر مهربانم
آنان که با نور جان بخش خود در تمام دوران تحصيل و رشد، روح تازه اي در کالبد من دميدند و مرا به زندگي اميدوار ساختند. آنان که در تمام سراشيبي هاي تند زندگي دست مرا در دست هايشان فشردند و با تمام وجود مرا ياري دادند.
اولين گام کوچک زندگيم را تقديم وجودشان که همواره در فراز و نشيب هاي زندگي همچون ستوني تزلزل ناپذير مرا حمايت کرده و چون ستاره اي پر نور شب هاي تاريک دلم را روشنايي بخشيده اند و با نويد به آينده زيباتر مرا به زندگي اميدوار نموده اند، مي نمايم. تا بدين وسيله از خستگي چندين سال زحمت طاقت فرسا و بي دريغشان تشکر کرده باشم.
تشکر و قدرداني
به نام خداوند متعال و سپاس از هر آنچه نعمت بيکران که بهره مندم ساخته است.
در اينجا بر خود لازم دانسته که نهايت سپاس و قدرداني را نسبت به تمام عزيزاني که در انجام اين تحقيق از راهنمايي ها و مساعدت هاي با ارزش آنان اعم از استادان محترم دانشگاه، مديران و کارشناسان ارشد، وهمچنين عزيزاني که از حمايت هاي معنوي آنها، بهره مند بوده ام، ابراز نموده و توفيق روز افزونشان را ازدرگاه احديت آرزو نمايم.
به خصوص از استاد گرامي جناب آقاي دکتر ابراهيم چيراني که به سبب قبول زحمت هدايت اين تحقيق و راهنمايي هاي با ارزششان کمال سپاس و امتنان را دارم. همچنين از استادان گرامي جناب آقاي دکتر خرديار و سرکار خانم دکتر اوشک سرايي که با قبول زحمت داوري، در انجام هر چه بهتر اين تحقيق مؤثر بوده اند نيز کمال تشکر را دارم .
جواد سروش خواه سراواني
تابستان 1393
فهرست
عنوان صفحه
چکيده1
فصل اول : کليات تحقيق
1ـ1)مقدمه3
1-2)بيان مساله4
1-3)ضرورت و اهميت موضوع تحقيق6
1-4 )اهداف تحقيق7
1-5 )چهارچوب نظري تحقيق7
1-6) فرضيه ها8
1-7) تعريف مفهومي و عملياتي متغيرهاي تحقيق9
1-8) قلمروتحقيق…………………………………………………………………………………………………………………….12
فصل دوم:مروري بر ادبيات موضوعي تحقيق(بررسي متون)
بخش اول:فن آوري اطلاعات14
2-1-1) مقدمه15
2-1-2) تاريخچة فن آوري اطلاعات16
2-1-3) تشريح مفهوم فن آوري اطلاعات17
2-1-4)ويژگي هاي اطلاعات22
2-1-5) انواع اطلاعات23
2-1-6) سيستم هاي اطلاعاتي24
2-1-6-1)عوامل انساني موثر بر استقرار سيستم هاي اطلاعات مديريت25
2-1-7) انواع سيستم ها ي اطلاعاتي26
2-1-8) سيستم هاي اطلاعاتي ارتباطات الکترونيکي28
2-1-8-1)آشنايي با اينترنت28
2-1-9)شبکه هاي ارتباطي30
2-1-9-1)کاربردهاي شبکه31
2-1-9-2)توپولوژي شبکه31
2-1-9-3)شبکه ها از لحاظ جغرافيايي32
2-1-10) کاربرد فن آوري اطلاعات35
2-1-11) اهميت فن آوري اطلاعات36
2-1-12) مزاياي فن آوري اطلاعات37
2-1-13) اثرات به کارگيري فن آوري اطلاعات در سازمان39
2-1-14) پياده سازي فن آوري اطلاعات در سازمان ها40
2-1-14-1) ديدگاه هاي اساسي در اجراي فن آوري اطلاعات40
2-1-15) برنامه جامع توسعه فن آوري اطلاعات42
2-1-15-1) گام هاي مورد نياز براي توسعه کاربري هاي فن آوري اطلاعات در سازمان ها43
2-1-15-2) موضوعات مهم برنامه جامع توسعه فن آوري اطلاعات43
2-1-16) برنامه ريزي فن آوري اطلاعات44
2-1-16-1)سطوح برنامه ريزي فن آوري اطلاعات45
2-1-17) مدل هاي سنجش فن آوري اطلاعات46
2-1-17-1)مراحل رشد “نولان”46
2-1-17-2)استراتژي ارتباط “پارسونز”46
2-1-18) محدوديت هاي فن آوري اطلاعات50
2-1-18-1)موانع به کارگيري فن آوري اطلاعات در سازمان ها50
2-1-18-2)مشکلات برنامه ريزي فن آوري اطلاعات51
2-1-19) مديران و فن آوري اطلاعات53
2-1-20) تصميم گيري در مورد فن آوري اطلاعات55
2-1-20-1)انواع تصميمات از نظر سايمن56
2-1-20-2)تصميم گيري و سطوح مديريت56
2-1-21) وضعيت فن آوري اطلاعات در ايران و جهان57
2-1-22) سياست ها و برنامه هاي فن آوري اطلاعات در ايران58
بخش دوم:عملکرد مالي61
2-2-1) مقدمه62
2-2-2)تشريح مفهوم عملکرد مالي62
2-2-3) اندازه گيري عملکرد63
2-2-4) فرآيند ارزيابي عملکرد65
2-2-5 ) عملکرد شرکت از ديدگاه بازارهاي عوامل68
2-2-6) عملکرد مالي71
2-2-7) الگوهاي تبيين عملکرد مالي72
بخش سوم:پيشينه تحقيق75
2-3-1)مقدمه76
2-3-1-1)تحقيقات خارجي76
2-3-1-2)تحقيقات داخلي81
فصل سوم:روش تحقيق
3-1)مقدمه86
3-2)روش تحقيق86
3-3) جامعه و نمونه آماري87
3 -4)روش ها وابزار گردآوري داده ها88
3-4-1)کتابخانه اي88
3-4-2)پرسشنامه89
3-5) روايي وپايايي پرسشنامه90
3-5-1) روايي 90
3-5-2) پايايي91
3-6)روش ها و ابزار تجزيه وتحليل داده ها92
فصل چهارم:تجزيه تحليل وبيان نتايج حاصل از تحقيق
4-1)مقدمه95
4-2 )توصيف متغيرهاي تحقيق95
4-3) بررسي مدل تحقيق و آزمون فرضيات104
فصل پنجم: بحث نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1) مقدمه111
5 ـ2) نتيجه گيري111
5ـ2ـ1) نتايج آمار توصيفي111
5ـ2ـ2)نتايج آمار استنباطي115
5-3) پيشنهادهاي تحقيق119
5 ـ4) پيشنهادهايي براي تحقيق هاي آينده122
5-5)محدوديت هاي تحقيق122
منابع123
پيوست الف) پرسشنامه129
پيوست ب)پايايي پرسش هاي مربوط به متغيرها134
پيوست ج)توصيف متغيرها 138
پيوست د)توصيف فضاي تعريف متغيرها141
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول (2-1) استراتژي هاي عمومي فن آوري اطلاعات49
جدول (2-2) ادراک مديران از فن آوري اطلاعات55
جدول(2-3) شاخص هاي اندازه‌گيري عملکرد مالي74
جدول(3-1)طيف پاسخي پرسشنامه90
جدول 3-2) ضريب آلفاي کرونباخ مربوط به پايايي سوالات پرسشنامه92
جدول(4-1) توصيف متغير زيرساخت96
جدول(4-2) توصيف متغير اتوماسيون اداري97
جدول (4ـ3) توصيف متغير شبکه و امکانات ارتباطي98
جدول(4ـ4)توصيف متغير سيستم گزارشات مديريت99
جدول(4-5)توصيف متغير منابع انساني پشتيبان100
جدول (4-6) توصيف متغير رشد فروش101
جدول(4- 7 ) توصيف متغير رشد سودآوري102
جدول(4-8) توصيف متغير بازده سهام103
جدول(4- 9 ) بررسي مدل تحقيق بدون در نظر گرفتن اندازه شرکت106
جدول(4- 10 ) بررسي مدل تحقيق با درنظر گرفتن اندازه شرکت109
جدول(5-1) توصيف نظام اندازه گيري مربوط به متغير زيرساخت111
جدول(5-2) توصيف نظام اندازه گيري مربوط به متغير اتوماسيون اداري112
جدول(5-3) توصيف نظام اندازه گيري مربوط به متغير شبکه و امکانات ارتباطي113
جدول(5-4) توصيف نظام اندازه گيري مربوط به متغير سيستم گزارشات مديريت113
جدول(5-5) توصيف نظام اندازه گيري مربوط به متغير منابع انساني پشتيبان114
جدول(5-6) نرخ رشد فروش ساليانه114
جدول(5-7) نرخ رشد سود ساليانه115
جدول(5-8) نرخ رشد بازده سهام ساليانه115
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل(3-1) مدل ارايه شده در تحقيق مينينگ فانگ و ريچارد ايي76
شکل(3-2) مدل کلي تحقيق اسرايرام واستامپ77
شکل(3-3)مدل کلي تحقيق روبرت، ريچاردسون و ليم78
شکل(3-4) مدل کلي تحقيق مان زانگ و جيمزمک کلوگ79
شکل(3-5) مدل کلي تحقيق مان بروس لويس وآنتوني79
شکل(3-6) مدل کلي تحقيق فوجان لاي، زنداي زاو و کواينگ وانگ80
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار(1-1) مدل طراحي شده تحقيق8
نمودار (2-1) فن آوري اطلاعات وچهارچوب آن36
نمودار (2- 2 ) بلوغ سازماني برحسب برنامه ريزي IT /IS41
نمودار (2- 3 ) ارتباط ميان استراتژي هاي کسب و کار و فن آوري اطلاعات45
نمودار (2- 4 ) نمودار کلي فرآيند عملکرد67
نمودار(4-1) هيستوگرام متغير زيرساخت96
نمودار(4-2) هيستوگرام متغير اتوماسيون ادري97
نمودار(4ـ3)هيستوگرام متغير شبکه و امکانات ارتباطي98
نمودار(4ـ4)هيستوگرام متغير سيستم گزارشات مديريت99
نمودار(4-5) هيستوگرام متغير منابع انساني پشتيبان100
نمودار (4-6) هيستوگرام متغير رشد فروش101
نمودار (4- 7 ) هيستوگرام متغير رشد سودآوري102
نمودار (4-8) هيستوگرام متغير بازده سهام103
نمودار (4- 9 ) آزمون مدل تحقيق ( حالت استاندارد)104
نمودار (4- 10) آزمون مدل تحقيق ( حالت اعداد معني داري)105
نمودار (4- 11 ) آزمون مدل تحقيق براي شرکت هاي کوچک107
نمودار (4-12) آزمون مدل تحقيق براي شرکت هاي بزرگ108
چکيده:
فن آوري اطلاعات با به ميدان آوردن تجارت الکترونيک1 باعث بروز نوعي تحول اساسي در مبادله کمي اطلاعات بازرگاني و محصولات و خدمات مورد نياز شده است.از اهدافي که فن آوري اطلاعات دنبال مي کند،کاهش هزينه ها، هوشمندي رقابتي2، پاسخگويي سريع نسبت به محيط و رقبا و توانايي اين که مشاغل مختص يک شغل را به يکديگر مرتبط نمايد. فن آوري اطلاعات اخيراً به عنوان يکي از منابع توليد در تابع بهره وري قرار گرفته و نقش آن درعملکرد مالي بنگاه ها و صنايع مورد بررسي قرار مي گيرد. امروزه شرکت ها تلاش هاي بسياري براي ارايه عملکرد بهتر در بازار از خود نشان داده و مي کوشند تا با استفاده از تکنيک ها و ابزارهاي متعددي به اين مهم دست يابند در اين تحقيق سعي شده است رابطه بين سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات وعملکرد مالي شرکت ها نشان داده شود. جامعه مورد بررسي در اين تحقيق ،کليه شرکت هايي است که عضو بورس اوراق بهادار تهران بوده اند و سال مالي آن ها منتهي به اسفند هر سال باشد.روش نمونه گيري در اين تحقيق ،از نوع تصادفي ساده مي باشد به طوري که تعداد 135 شرکت به عنوان نمونه انتخاب شده اند.در تحقيق حاضر براي جمع آوري اطلاعات از روش ميداني(پرسشنامه) و مطالعه اسناد موجود در کتابخانه بورس اوراق بهادار تهران استفاده شده است .جهت آزمون فرضيه ها نيز از روش معادلات ساختاري استفاده شده است. پس از انجام آزمون ها از بين دوازده فرضيه، تنها روابط بين سيستم گزارشات مديريت با رشد سودآوري شرکت و منابع انساني پشتيبان با رشد فروش شرکت تاييد نشدند. پس از اعمال اندازه شرکت در مدل تحقيق شرکت هاي مورد مطالعه به دو دسته شرکت هاي بزرگ و کوچک تقسيم شدند که نهايتا در شرکت هاي کوچک روابط بين اتوماسيون اداري با رشد فروش، اتوماسيون اداري با رشد سود آوري، سيستم گزارشات مديريت با رشد فروش، منابع انساني پشتيبان با رشد فروش ، رشد فروش با بازده سهام و رشد سودآوري با بازده سهام شرکت تاييد شدند اما در شرکت هاي بزرگ روابط بين زيرساخت و رشد فروش، زيرساخت و رشد سودآوري، اتوماسيون بارشد فروش،شبکه با رشد فروش، شبکه با رشد سودآوري، منابع انساني با رشد فروش، رشد فروش با بازده سهام و هم چنين رشد سودآوري با بازده سهام پذيرفته شدند.
کلمات کليدي : فن آوري اطلاعات ، زير ساخت، شبکه، اتوماسيون اداري، منابع انساني، عملکرد مالي
فصل اول
کليات تحقيق
1ـ1)مقدمه
امروزه جهان شاهد تحولاتي دراقتصاد جهاني3 است و با سرعت بالايي رو به جلوست.اين تحولات نا شي از تغيير اقتصاد مبتني بر توليد به اقتصاد مبتني بر اطلاعات4 است.ازسوي ديگر جهاني شدن تجارت در بين کشورها به سرعت در حال گسترش است. بازارهاي ملي کشورها توسط شرکت هاي خارجي و بين المللي (چند مليتي )5تحت نفوذ در آمده است. شرکت هاي تجاري که در تلاش براي حفظ بقا و رقابت با ساير کشورها و شرکت ها هستند، بايد تفکرات و ابزارهاي تجاري خود را جهاني کنند. يکي از اين عرصه هاي رقابت استفاده از فن آوري اطلاعات6 است. بي شک مديران در سرنوشت سازمان ها و شرکت ها نقش اساسي ايفا مي کنند،در اين امر اطلاعات تاثير بسزايي در موفقيت امور مديران و عملکرد سازمان ها7 دارد. اطلاعاتي که صحيح به موقع و به روز باشد، توسعه جهاني اينترنت8 اين اطلاعات را قابل دسترس ساخته است،و فن آوري را براي گرد آوري و انتشار اطلاعات بکار مي برد. فن آوري شامل تمام ابزارهاي پيشرفته براي اصلاح بهبود وبهينه سازي9،تحول عملکرد امور مي گردد. فن آوري بايستي به عنوان بخش مهم سازمان ها براي به روز بودن تفکرمديران در جهت پيشرفت عملکرد سازمان ها در نظر گرفته شود. در جهان امروز اطلاعات عامل اصلي و زيربناي توسعه اقتصادي و اجتماعي10 کشورها محسوب شده و زندگي انسان و روابط بين آن ها دچار دگرگوني اساسي شده است. فن آوري يکي از عوامل کليدي تاثيرگذار بر بهره وري11 است و فن آوري اطلاعات به عنوان يکي از فن آوري هاي نوين تاثير تعيين کننده اي در اين خصوص دارد. از عمر فن آوري اطلاعات در جهان شايد بيش از سه دهه نمي گذرد و هرچه آشنايي وتسلط ملت ها نسبت به اين پديده بيشتر مي شود، درجه اهميت آن بيشتر هويدا مي گردد. فن آوري اطلاعات نيز خود در حوزه ي فن آوري قرار دارد اما تفاوت آن با فن آوري هاي عصر صنعت، سرعت در تغيير و انعطاف پذيري آن است. کشورها بدون توجه به اين ويژگي نه تنها نمي توانند از مزيت هاي عصر اطلاعات استفاده کنند بلکه روزبه روز تحت فشار تغييرات فن آوري و جريان سريع اطلاعات مجبور به پذيرش خواسته هايي خواهند بود که شايد سال ها براي رسيدن به آن هزينه هاي گزافي را پرداخت کرده اند. بنابراين قبل از آن که اين پديده به ابزار منفي تبديل شود با بها دادن به سرمايه هاي انساني و برنامه ريزي صحيح ،مي توان از آن در راستاي منافع ملي، اقتصادي کردن امور، افزايش مزيت رقابتي12، اصلاح سيستم ها، سرعت دهي به فرايندهاي کار، کاهش بورکراسي13، کنترل هزينه ها و غيره استفاده کرد. به هرحال آنچه واضح به نظر مي رسد اين که فن آوري اطلاعات با ايجاد يک شبکه گسترده اطلاعاتي که کوچک ترين اتفاقات و اطلاعات را در خود ثبت خواهد کرد به مديران تصميم گيرنده کمک مي کند که با تجزيه و تحليل داده هاي به روز موجود در اين شبکه، تصميماتي اتخاذ و برنامه ريزي هايي را انجام دهند که آينده روشني را پيش روي آنان و سازمان شان قرار دهند. فن آوري اطلاعات اين امکان را براي مديران فراهم مي سازد که با پردازش سريع اطلاعات کنترل و هماهنگي بين عملکرد سازمان و مديريت با انسجام و بازخورد سريع صورت پذيرد.
در اين فصل ابتدا مختصرا به بيان مسأله تحقيق ، سپس به ضرورت و اهميت ، اهداف و چهارچوب نظري تحقيق ، تعريف مفهومي و عملياتي متغيرها پرداخته شده و در نهايت قلمرو موضوعي ، مکاني و زماني تحقيق معرفي شدند.
1-2 ) بيان مسأله
عملکرد مالي14 شرکت يکي از موضوعات مهم سهامداران و مديران موسسات انتفاعي است. مديران با بکارگيري روش هاي جديد تلاش مي کنند تا عملکرد مطلوبي در اين زمينه ارايه کنند. عوامل متعددي بر عملکرد مالي شرکت ها تاثير گذار است و هر شرکتي سعي مي کند مجموعه اي از روش هاي کارا و موثر را براي بهبود فرآيندهاي تجاري انتخاب کند.(lee& Kim, 2006, p 44). بايد توجه داشت بخشي از شاخص هاي عملکرد سازماني، شاخص هاي مالي هستند. در کل عملکرد مالي عبارت است از درجه يا ميزاني که شرکت به اهداف مالي سهامداران در راستاي افزايش ثروت آنان نايل مي آيد. اهداف عملياتي که مديرعامل شرکت در راستاي دست يابي به هدف اصلي يعني افزايش ثروت سهامداران دنبال مي کند دربرگيرنده شاخص ها و معيارهايي است که بر مبناي آن مي توان عملکرد مالي يک شرکت انتفاعي را اندازه گيري کرد(خداداد حسيني و همکاران،1385،ص68).
امروزه شرکت هاي ايراني تلاش هاي بسياري براي ارايه عملکرد بهتر در بازار از خود نشان داده و مي کوشند تا با استفاده از تکنيک ها و ابزارهاي متعددي به اين مهم دست يابند. با بررسي عملکرد شرکت هاي ايراني مي توان شاهد روند پر نوسان و بحث انگيز رشد و بازده سرمايه گذاري طي ده سال گذشته بود و اين در حالي است که کارشناسان، پتانسيل شرکت هاي حاضر در بازار سرمايه اي ايران را از لحاظ عملکرد بهتر و بيش از اين مي دانند(رجب زاده،ملک اخلاق،1390،ص 17).براي عملکرد بهتر شرکت ها معمولا در جنبه هاي مختلفي سرمايه گذاري مي کنند که يکي از اين جنبه ها، فن آوري اطلاعات است.روند رو به رشد توسعه فن آوري اطلاعات مستلزم برنامه ريزي دقيق و علمي براي کاربري اقتصادي آن است.با توجه به شرايط ضعيف اقتصادي در بسياري از کشورهاي در حال توسعه، لزوم توجه به کاربردهاي اقتصادي آن موضوع ويژه اي است که مورد توجه صاحب نظران و مجريان برنامه هاي توسعه قرار دارد. از طرفي با توجه به نقش شاخص بازده سرمايه گذاري15 در تصميم گيري هاي مالي، اثربخشي مالي فن آوري اطلاعات موضوع مهمي است که مي تواند نقش موثري در نگرش و تمايل بنگاه هاي اقتصادي براي توسعه آن داشته باشد (خداداد حسيني و همکاران،1385،ص62). بررسي ها نشان مي دهند بين سرمايه گذاري فن آوري اطلاعات و بازده شرکت ها ارتباط دوسويه مثبتي وجود دارد. فن آوري اطلاعات منجر به افزايش توانايي سازمان ها و در نتيجه، افزايش تنوع محصولات و بهبود کيفيت و جلب رضايت مشتري مي گردد. (Turban, 2004 , p42) بنابر اين مي توان انتظار داشت که عملکرد شرکت در اقتصاد الکترونيکي16 امروز به طور فزاينده اي به فن آوري اطلاعات وابسته شود و از آن تاثير بگيرد (Floyd , 1999 , p53). به کمک فن آوري اطلاعات مي توان در سريع ترين زمان اطلاعات مناسب را با کمترين هزينه درباره وجود مشتريان در بازارهاي خارجي ، محصولات شرکت هاي رقيب ، قيمت مواد خام در سراسر جهان براي تصميم گيري تامين کرد. بنابراين شرکت ها مي توانند رويه هاي تصميم گيري خود را به طور روزانه بهبود بخشند(کردستاني و هاديلو،1390،ص166). بايد توجه داشت که حوزه هاي سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات در چند بخش تقسيم مي شود (کردستاني و هاديلو،1390،ص171)؛ ( مقيم تيرگر،1391،ص174)
1- زيرساخت
2- اتوماسيون اداري
3- شبکه و امکانات ارتباطي
4- سيستم گزارشات مديريت
5- منابع انساني پشتيبان
با توجه به مطالب بيان شده، محور اصلي اين تحقيق متمرکز بر شناسايي عوامل سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات و رابطه آن با عملکرد مالي شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مي باشد.
1-3)اهميت وضرورت موضوع تحقيق
به نظر بسياري از صاحب نظران فن آوري اطلاعات به سرعت درحال گسترش و تکامل است و درتمامي جنبه ها وصنايع مختلف درحال نفوذ است،تا کنون اطلاعات به تنهايي به عنوان سرمايه سازماني تصور نمي شد، فرآيند مديريت هنري فردي تصور مي شد، نه به عنوان فرآيند هماهنگي وسيع جهاني گسترده.اما امروزه اهميت و ضرورت سيستم هاي اطلاعاتي درک شده است،زيرا بيشتر سازمان ها براي موفقيت خود به اين سيستم ها نياز دارند.فن آوري اطلاعات اخيراً به عنوان يکي از منابع توليد در تابع بهره وري قرار گرفته ونقش آن درعملکرد اقتصادي بنگاه ها، کشورها و صنايع مورد بررسي قرار مي گيرد .هدف ازاين بررسي،تحليل موشکافانه يکي از دلايلي است که سبب مي شود برخي بنگاه ها دراستفاده از اين فن آوري به اندازه کافي اثربخشي نداشته باشند(خادمي،1386،ص47).
استفاده از فن آوري اطلاعات در حال حاضر به عنوان يک اصل اساسي براي کسب مزيت رقابتي و رقابت در بازارهاي رقابتي امروزي است. براي اين که يک شرکت بتواند با رقباي داخلي وخارجي روبرو شود نياز به تجهيزاتي دارد که موجب سرعت و بهبود معاملات و مبادلات شرکت شود.استفاده فن آوري اطلاعات در شرکت ها مي تواند در سودآوري17، بهره وري و سرعت عملکرد آن ها تاثير بگذارد.انجام اين تحقيق ميتواند به گسترش نظام مند شرکت ها وتشويق مديران براي استفاده از فن آوري اطلاعات کمک کند.به نظر مي رسد براي آن كه شرکت ها از حالت ايستا خارج و به گردش مستمر دارايي هاي خود بپردازند لازم است هماهنگي هايي ميان محصول ومصرف کننده خود ايجاد نمايند تا بتواند سرمايه هاي گران قيمت خود را تحرك بخشيده و از طريق گردش سريع تر سرمايه حاشيه سود خود را منطقي تر کنند. چنين شرکت هايي بايد بتوانند اطلاعات مصرف کنندگان را بدست آورند و به مراحل توليد و تدارك مواد انتقال دهند تا توليد را با توجه به اطلاعات کافي برنامه ريزي نمايند(رفيعي،1383،ص5).
با توجه به اين که شرکت ها به دنبال سود آوري در فضاي رقابتي حال حاضر هستند و از طرفي فن آوري اطلاعات و نقش آن در شرکت هاي انتفاعي روز به روز در حال پر رنگ تر شدن است ، تحقيق پيرامون اين مسأله که سرمايه گذاري در بخش فن آوري اطلاعات چگونه و تا چه ميزان بر عملکرد مالي شرکت ها موثر است ، ضرورت پيدامي کند. هدف اکثر شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران افزايش ثروت سهامداران است و براي دستيابي به اين هدف از ابزارها ( تصميمات مديريتي ) مختلفي بهره مي برند که يکي از آن ها سرمايه گذاري در بخش فن آوري اطلاعات است. نتايج تحقيق حاضر ميتواند به ميزان زيادي براي ارزيابي عملکرد مالي شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و طراحي استراتژي هاي بهبود آن حائز اهميت باشد.
1-4)اهداف تحقيق
اهداف اين تحقيق را مي توان به دو قسمت علمي وکاربردي طبقه بندي نمود که عبارت است:
الف)اهداف علمي- در اينجا هدف اصلي پاسخ به سوال اصلي تحقيق بوده که مي توان در قالب موارد زير آن را بيان نمود:
* توصيف متغيرهاي تحقيق شامل زيرساخت ها، اتوماسيون اداري، شبکه و امکانات ارتباطي، سيستم گزارشات مديريت، منابع انساني پشتيبان، رشد فروش، رشد سودآوري و نرخ بازده سهام
* تعيين ارتباط بين متغير هاي تحقيق در قالب مدل ارايه شده
* آزمون فرضيه هاي تحقيق
ب)اهداف کاربردي- هدف کاربردي اين تحقيق در شناخت ابعاد مختلف فن آوري اطلاعات است که مديران بر اساس ساختار،کاربرد و منابع انساني بتوانند به کارگيري IT در شرکت ها را برنامه ريزي و کنترل نمايند و نيز بتوانند در راستاي بهبود عملکرد از IT استفاده نمايند.
1-5 )چهارچوب نظري تحقيق
چهارچوب نظري بنيادي است که تمامي تحقيق بر آن استوار مي شود.اين چهارچوب شبکه اي است منطقي،توصيفي و پرورده ،مشتمل بر روابط موجود ميان متغيرهايي که در پي اجراي فرايندهايي چون مصاحبه،مشاهده و بررسي پيشينه شده اند.اين متغيرها ناگزير با مسآله تحقيق مرتبط هستند.پس از شناسايي متغيرهاي مناسب بايد شبکه اي از روابط ميان متغيرها تدوين شود تا بتوان فرضيه هاي مرتبط با آن ها را پديد آورد و سپس آزمود. نتايج آزمون فرضيه ها (که متضمن تائيد يا عدم تائيد است)،درجه حل شدن مشکل به ياري يافته هاي تحقيق آشکار مي شود. به اين ترتيب چهارچوب نظري گام مهمي در فرايند تحقيق به شمار مي آيد(سکاران،1381،ص94). در اين راستا بررسي متون اخير نشان مي دهد که محققان مختلفي تاثير فن آوري اطلاعات بر عملکرد مالي را مورد بررسي قرارداده اند.با توجه به مدل ها و تحقيقات انجام شده در گذشته مدل اين تحقيق طراحي شده و در نمودار(1-1)به تصوير کشيده شده است. که تاثير مستقيم عوامل سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات را بر عملکرد مالي مورد آزمون قرار مي دهد:
نمودار (1-1) مدل تحقيق
1-6) فرضيه ها
با توجه به مدل تحقيق، فرضيه هاي اين تحقيق به قرار زير است:
1.بين زيرساخت هاي فن آوري اطلاعات و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
2.بين زيرساخت هاي فن آوري اطلاعات و رشد سودآوري شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
3.بين اتوماسيون اداري و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
4.بين اتوماسيون اداري و رشد سودآوري شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
5.بين شبکه و امکانات ارتباطي با رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
6.بين شبکه و امکانات ارتباطي با رشد سود شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
7.بين سيستم گزارشات مديريت و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
8.بين سيستم گزارشات مديريت و رشد سودآوري شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
9.بين منابع انساني پشتيبان و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
10.بين منابع انساني پشتيبان و رشد سود شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
11.بين رشد فروش شرکت و بازده سهام رابطه مثبت وجود دارد.
12.بين رشد سود شرکت و بازده سهام رابطه مثبت وجود دارد.
ضمنا اندازه شرکت به عنوان متغير تعديل گر در تمام روابط فوق در نظر گرفته شده است.
1-7)تعريف عملياتي و مفهومي متغيرهاي تحقيق:
تعاريف عملياتي، سطح مفهومي(نظري) را با سطح تجربي مشاهده پيوند مي زند و محقق را قادر مي سازد که با استفاده داده هاي اوليه اي که همواره به صورت واقعيت هاي مشاهده پذير قابل اندازه گيري در اختيار اوست تا بتواند تحقيق را اجرا کند(خاکي ،1387،ص62) تعريف عملياتي متغيرهاي تحقيق به شرح زير مي باشد:
الف) سرمايه گذاري فن آوري اطلاعات18: فناور ي اطلاعات شاخه اي از فن آوري است که با استفاده از سخت افزار،نرم افزار،شبکه افزار،مطالعه و کاربرد داده و پردازش آن را در زمينه هاي ذخيره سازي،دستکاري،انتقال ،مديريت،کنترل،داده آمايي خودکار امکان پذير مي سازد(فتحيان و مهدوي نور،1383ص71).مجموعه ماشين ها،دانش فني،روش ها ومهار ت هاي استفاده ازآن ها در توليد، پردازش،انباشت و بازيافت، جابجايي، انتقال و مصرف اطلاعات است،از ساده ترين تا پيچيده ترين و از اولي ترين تا پيشرفته ترين مراحل اطلاعاتي است(خادمي ، 1387). اصطلاح سرمايه گذاري در اطلاعات هم ميزان دارا بودن مولفه هاي فن آوري اطلاعات است. اندازه گيري ميزان اجرايي شدن IT توسط مولفه هاي زير قابل دستيابي است:
* زيرساخت19-اين متغير به معناي تمامي اجزاي سخت افزاري و نرم افزاري موجود در شرکت است(مبارکي و همکار،1383،ص2).در اين تحقيق اندازه گيري اين متغير از طريق سازه هايي نظير تعداد کامپيوترها، قابليت هاي کامپيوترها،تعداد چاپگرها، بسته هاي نرم افزاري، به روز بودن داده ها و اطلاعات مي باشد که به وسيله پرسشنامه از مديران وکارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
* اتوماسيون اداري20- اين متغير مشتمل بر تمام سيستم هاي الکترونيکي رسمي و غيررسمي بوده که به برقراري ارتباط اطلاعات بين اشخاص در داخل و خارج موسسه و بالعکس مربوط مي شود(محمدي و همکاران، 1390، ص 142).اندازه گيري اين متغير از طريق سازه هايي مانند کارتابل الکترونيک، بايگاني الکترونيک مکاتبات، پست الکترونيک، ارجاع الکترونيک صدور الکترونيک شماره انديکاتور،اسکن مکاتبات و مکاتبات وارده وصادره الکترونيک صورت مي گيرد که از طريق پرسشنامه از کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
* شبکه21 و امکانات ارتباطي- شبکه‌هاي کامپيوتري براي به اشتراک گذاشتن به کار مي روند. شبکه يک سيستم ارتباطي بين کامپيوترها و وسايل جانبي از قبيل کامپيوترها ، چاپگرها، فاکس ها ، مودم ها و غيره در جهت به اشتراک گذاشتن اطلاعات است (جهانگيري، 1386، ص 8). در اين تحقيق اين متغير از طريق سازه هايي مانند ويديو کنفرانس، ايميل، اينترنت، اکسترانت،وب سايت و چت اندازه گيري مي شود به وسيله ابزار پرسشنامه از مديران و کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
* سيستم گزارشات مديريت (MRS)22-اين سيستم بيشتر نيازهاي اطلاعات روزانه مديران را براي تصميم گيري تأمين مي كند. اين سيستم گزارشات متنوعي تهيه كرده و در اختيار مديران قرار مي دهد. محتوي اين گزارشات پيشاپيش توسط مديران مشخص مي شود و بنابر اين كاملاً با نيازهاي آن ها تطابق دارد(حسين نخعي، 1391، ص 2). در اين تحقيق اين متغير از طريق سازه هايي مانند گزارشات برنامه اي، گزارشات درخواستي، گزارشات خاص، گزارشات تفصيلي و گزارشات شاخص اندازه گيري مي شود که به وسيله پرسشنامه از مديران و کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
* منابع انساني پشتيبان23-عبارت است از تمامي کارکنان شرکت که در امر ذخيره سازي، پردازش و توزيع اطلاعات مشغول به کار هستند و با سخت افزارها و نرم افزارها کار مي کنند(مبارکي و همکار،1383، ص 2). در اين تحقيق،اين متغير از طريق سازه هاي دانش بکارگيري، ميزان آموزش، مهارت در استفاده،انگيزه استفاده، سرعت استفاده و رضايت استفاده اندازه گيري مي شود که به وسيله پرسشنامه از مديران و کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
ب) عملکرد مالي- اين متغير به عنوان يکي از مهم ترين سنجه هاي اثربخشي سازماني است و با توجه به اهداف عملياتي که در عملکرد مالي مورد توجه قرار مي گيرد، عملکرد مالي درجه يا ميزاني است که شرکت به هدف هاي مالي سهامداران در راستاي افزايش ثروت آنان نائل مي آيد.(فتحي و همکاران،1386،ص68). مولفه هاي اندازه گيري عملکرد مالي در اين تحقيق شامل رشد فروش، رشد سودآوري و بازده سهام است که به صورت زير تعريف مي شوند.
* رشد فروش(SG)24-ميزان افزايش فروش در يک سال را رشد فروش مي گويند(کردستاني و همکار،1390،ص174) نرخ رشد فروش از رابطه زير قابل محاسبه است:

که در آن S بيان کننده ميزان فروش است و منظور از t ، سال t و t-1 سال ماقبل سال t مي باشد.
* رشد سودآوري-سودآوري توانايي شرکت در به دست آوردن درآمدوسود است(اسماعيل پور و همکار،1390،ص47)، که رشد ساليانه آن معيار خواهد بود. رشد سودآوري از طريق فرمول زير محاسبه مي گردد:

که در آن I بيان کننده ميزان سودآوري است و منظور از t ، سال t و t-1 سال ماقبل سال t مي باشد.
* بازده سهام25 -معمولا بازده سهام در يک دوره معين شامل هرگونه وجوه نقدي دريافتي به اضافه تغييرات قيمت دارايي در طول دوره تقسيم بر قيمت اوراق يا دارايي در زمان خريد است و برابر است با :

که در آن r نرخ بازده سهام ، P قيمت سهام و D منافع حاصل از مالکيت مي باشد.
اندازه شرکت26: اين متغير تعيين کننده حجم و گستردگي فعاليت شرکت است(توکلي و همکاران،1388، ص50) در اين تحقيق حجم فروش شرکت ها معيار خواهد بود و از طريق لگاريتم فروش به دست مي آيد.
1-8)قلمرو تحقيق:
گستره اين تحقيق در سه قلمرو موضوعي،زماني،مکاني قرار مي گيرد که عبارتند از:
* قلمرو موضوعي- موضوع اين تحقيق متمرکز بر عملکرد مالي شرکت هاي عضو بورس اوراق بهادار تهران است که ارتباط ميان سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات و عملکرد مالي شرکت ها مورد بررسي قرار مي گيرد.
* قلمرو مکاني- قلمرو مکاني اين تحقيق نيز شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مي باشند.
* قلمرو زماني- داده ها و اطلاعات اين تحقيق در سه ماهه اول سال 93 جمع آوري شده اند .
فصل دوم:
مروري بر ادبيات موضوعي تحقيق(بررسي متون)
بخش اول
فن آوري اطلاعات
2-1-1) مقدمه
فن آوري اطلاعات پديده اي است که از به کارگيري وسيع سيستم هاي کامپيوتري در سازمان ها و جامعه تحول عميق ناشي از به کارگيري سيستم هاي کامپيوتري، در لايه هاي مختلفي ايجاد شده، و در هر لايه مجهز به بروز اثرات مختلف در محدوده هاي مختلفي مي شود.در عصر حاضر فن آوري اطلاعات به عنوان سلسله اعصاب جامعه مدرن27 مطرح است و اگر روزي کشورهاي مدرن دنيا بدون انرژي قادر به ادامه حيات نبودند امروزه کشورها بدون فن آوري اطلاعات مرده محسوب مي شوند(موحدي و همکاران 1389 ص 67).
در هزاره سوم فن آوري اطلاعات به عنوان عمده ترين محور تحول و توسعه جهاني28 منظور شده است و دستاوردهاي ناشي از آن،چنان با زندگي مردم عجين گرديده که روي گرداني از آن اختلالي عظيم در جامعه و رفاه وآسايش مردم به وجود مي آورد.عصر فعلي را برخي عصر اطلاعات لقب داده اند.اين نام گذاري شايد به اين دليل باشد که امروزه اطلاعات به جزء تفکيک ناپذير زندگي بشر تبديل شده است. توسعه کمي فن آوري اطلاعات و ايجاد جامعه اطلاعاتي باعث تغيير در الگوي رقابت،تغيير در شيوه برنامه ريزي کاري،‌تغيير در نيازهاي بازار29،تغيير در ماهيت سازمان ها،تغيير در قوانين و مقررات و… شده است.فن آوري اطلاعات شيوه انجام کار را تغيير داده و از جمله با به ميدان آوردن تجارت الکترونيک30 باعث بروز نوعي تحول اساسي در مبادله کمي اطلاعات بازرگاني و محصولات و خدمات مورد نياز شده است.از اهدافي که فن آوري اطلاعات دنبال مي کند،کاهش هزينه ها، هوشمندي رقابتي31، پاسخگويي سريع نسبت به محيط و رقبايي که با آن ها در تعامل هستيم و توانايي اين که مشاغل مختص يک شغل را به يکديگر مرتبط نمايد(عظيمي، 1389، ص 16).
اطلاعات منبع قوي است که اغلب اشاره دارد به خون زندگي سازمان تجاري و براي تمام سازمان ها مهم است.نوع اطلاعات هر زمان مي تواند موجب مزيت رقابتي 32نسبت به ساير سازمان ها در عصر اطلاعات شود.اطلاعات دارايي اصلي يک سازمان تجاري است. هدف اصلي بيشتر سازمان هاي تجاري کسب سود از تجارت براي خودشان يا سهامدارانشان 33مي باشد.
2-1-2) تاريخچة فن آوري اطلاعات
واژه فن آوري اطلاعات از اواخر دهه 1970 براي اشاره به استفاده از کامپيوتر براي کار با اطلاعات ابداع شد مي توان گفت که اين فن آوري تمامي گونه هاي کامپيوترها،سخت افزار، نرم افزار و همچنين شبکه هاي ارتباطات بين دو کامپيوتر و ارتباط يک کامپيوتر با يک ابر کامپيوتر و يک اداره است تا شبکه هاي جهان گستر که در زمره فن آوري اطلاعات و ارتباطات حدود پنج درصد هزينه هاي سرمايه گذاري شرکت ها را به خود اختصاص داده اين رقم در دهه 1980 به عنوان پانزده درصد و در انتهاي1990 به پنجاه درصد کل سرمايه گذاري شرکت ها رسيد که اين روند حاکي از اهميت فن آوري اطلاعات و ارتباطات در کسب وکار است که يک مزيت استراتژيک براي شرکت ها محسوب مي شود (محمديان روشن 1389، ص 18).
با شروع دهه 70 و تا اواسط دهة 80 با افزايش رقابت در سطح کشورها، سازمان ها بر آن شدند تا استراتژي هاي خود را به سمت استفاده از فن آوري کامپيوتر جهت دهي کنند. اما از آن جا که اين موج با کاهش قيمت کامپيوترهاي شخصي34، پايين آمدن هزينة پردازشگرها، ظهور شبکه هاي قوي سرويس دهنده 35/ سرويس گيرنده36 و رشد فن آوري در دو حوزه الکترونيک و ارتباطات مواجه شد،فن آوري اطلاعات به عنوان گزينه اي جهت تبديل به مزيت رقابتي پيش روي سازمان ها قرار گرفت. در اين راه ابزارهاي مفهومي قوي نظير مدل چهارچوب شبکة استراتژيک37 مک فاردن در 1983، مدل مراحل رشد نولان38 در 1979، و نيز روش هاي ساختار يافته اي چون، عامل حياتي موفقيت رکارت39 در 1979، يا برنامه ريزي سيستم هاي کسب و کار ارايه شده در 1984 توسط شرکت IBM ظهور يافتند. شرکت هاي مشاوره اي مدل هاي مختلفي در زمينة برنامه ريزي استراتژيک براي سيستم هاي اطلاعاتي ارايه داده اند که غالبا مفاهيم مشترک
داشته اند.در سال 1985 پورتر و ميلار40 نخستين بار مفاهيم زنجيره ارزش41 ونيروهاي پنج گانه42 را در مديريت استراتژيک IT توسعه دارند.و مک فارلان43 با استفاده از مفاهيم استراتژي هاي عمومي44 پورتر استراتژي ها فن آوري اطلاعات را در سه رده تقسيم بندي کرد: (احمدي و همکاران،1383،ص ص13-10)
رده نخست: رده اول اين تقسيم بندي استراتژي سيستم هاي اطلاعاتي است. مجموعه اي از روش ها و تکنيک هاي جامع که در برنامه ريزي سيستم هاي اطلاعاتي مورد استفاده قرار مي گيرند.
رده دوم: استراتژي هاي فن آوري اطلاعات45 است. استراتژي هاي اين بخش ارايه مسيري است به منظور ارزيابي استانداردسازي و نظارت بر معماري فن آوري اطلاعات در سازمان از سخت افزارها، نرم افزارهاي کاربردي، سيستم عامل ها، زيرساخت هاي ارتباطي، پايگاه هاي داده، و غيره.
رده سوم: استراتژي هاي مديريت ITاست که به تعريف چهارچوب مديريتي سازماني در حوزه IT مي پردازد.در سال 1991 ون کاترمن تاکيد مي کند که فن آوري نوين اطلاعاتي در دهة 90 و دهه هاي آينده اثري شگرف بر کسب و کار شرکت ها خواهد گذاشت به طوري که بايد IT را در سطح استراتژيک شرکت ها و روي فرمت هايي که از ناحيةIT فراهم مي شود با ابزاري مناسب بررسي کرد. بحث ديگري را که از همان زمان محققان مطرح کردند چگونگي هم راستا کردن تغييرات حاصل از IT با روندهاي کسب و کار سازماني و چگونگي انجام اين کار علي رغم پيچيدگي هاي موجود بوده است (احمدي و همکاران، 1383، ص ص13-10).
توسعه پرشتاب و شديد فن آوري اطلاعات که از سال ها پيش آغاز شده است و هم چنان ادامه دارد،‌منجر به کاربرد وسيع آن در ابعاد گوناگون



قیمت: تومان

Author: 92

دیدگاهتان را بنویسید