فروش انواع پیچ، مهره، استاد بولت، و واشر

صنایع پیچ و مهره پایا در سال 1374 با هدف تولید روزه  External  به روش رولینگ شروع به کار نمود. تا آن زمان در داخل کشور رزوه پیچ­ها اکثرا به صورت براده برداری توسط حدیده و یا تراشکاری تولید می ­شد. صنایع پیچ و مهره پایا یکی از پیشگامان تولید رزوه با روش رولنیگ در کشور به شمار می ­آید. عمده فعالیت این مجموعه در زمینه تولید انواع استاد بولت، انکر بولت، پیچ، مهره، واشر، و اجزاء قیدوبستی می­ باشد.
با توجه به تنوع بسیار زیاد پیچ و مهره و عدم توجیه اقتصادی در زمینه تولید اقلام کم مصرف در داخل کشور، تامین نیاز مشتریان برای این گونه درخواست­ها از سال 1385 هدف گذاری شد. درحال حاضر این مجموعه قادر به تولید و تامین انواع پیچ و مهره از سایز 2mm الی 120mm و یا  (1/16 الی  “4 ) می­باشد.

کنترل کیفی محصولات تولیدی در صنایع پیچ و مهره پایا

تمامی فرآیند تولید و یا تامین در مجموعه پایا توسط کارشناسان واحد کنترل کیفی بازرسی شده تا از انطباق محصول با استاندارد مربوطه اطمینان حاصل گردد. جهت اطمینان خاطر مشتریان، قطعات قبل از تحویل، توسط خریدار یا بازرس شخص ثالث نمونه گیری شده و جهت انجام تستهای مربوطه به آزمایشگاه­ های معتبر کشور نظیر آزمایشگاه متالورژی رازی، امیر کبیر، و یا شریف  ارسال می­ گردد.

صنایع پیچ و مهره پایا با بیش از دو دهه فعالیت در زمینه تولید و تامین انواع پیچ و مهره همواره تلاش نموده تا با بکارگیری تیم فنی مهندسی مجرب و تولید با کیفیت  میزان رضایت مشتریان خود را افزایش دهد.

اطلاعات فنی درباره پیچ و مهره ها را می توانید از طریق لینک های زیر ببینید

استاد بولت در اتصال فلنج ها

نامگذاری صحیح پیچ و مهره

گرید و کلاس پیچ و مهره ها

گشتاور مناسب پیچ ها

پیچ و مهره استنلس استیل

رول بولت

تولید و فروش تخصصی انواع پیچ، مهره، استاد بولت، و واشر

b (1108)

دانشگاه آزاد اسلامي
پرديس تحصيلات تکميلي علوم و تحقيقات
سيستان و بلوچستان
پايان‌نامه کارشناسي ارشد رشته حقوق (M.A)
گرايش حقوق جزا و جرم‌شناسي
عنوان:
بررسي علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان
استاد راهنما:
دکتر محمود بولاغ
توسط:
حميد گمشادزهي
سال تحصيلي 1393-1392
دانشگاه آزاد اسلامي
پرديس تحصيلات تکميلي علوم و تحقيقات
سيستان بلوچستان

پايان‌نامه کارشناسي ارشد (M. A)
حقوق

عنوان:
بررسي علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان

نگارنده:
حميد گمشادزهي

از اين پايان‌نامه در تاريخ با حضور استاد راهنما، استاد مشاور و هيئت‌داوران در دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم تحقيقات سيستان بلوچستان با موفقيت دفاع به عمل آمد و مورد تائيد قرار گرفت.

هيات داوران:
استاد راهنما: دکتر محمود بولاغ

استاد مشاور:

داور: دکترمحمدرضا کيخا و دکتر موسي عاکفي قاضياني

مديرگروه کارشناسي ارشد: دکتر محمود بولاغ معاونت پژوهشي واحد: دکتراحمد مجوزي

تعهدنامه اصالت پايان نامه

اينجانب حميد گمشادزهي دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته تخصصي در رشته حقوق که در تاريخ از پايان نامه خود تحت عنوان “بررسي علل بروز قتل‌هاي قبيله اي در شهرستان سراوان” با کسب نمره 16.50 و درجه بسيار خوب دفاع نموده‌ام بدينوسيله متعهد مي‌شوم:
1) اين پايان نامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام‌شده توسط اينجانب بوده ودر مواردي که از دستاوردهاي علمي وپژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و…) استفاده نموده‌ام، مطابق ضوابط و رويه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده‌ام.
2) اين پايان نامه قبلاً براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي (همسطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده وهرگونه بهره برداري اعم ازچاپ، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4) چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را مي‌پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط ومقرارت رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي‌ام هيچ گونه ادعايي نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگي: حميد گمشادزهي
تاريخ و امضاء
تقديم
“پدر بزرگوارم”
او که به من آموخت که دردهاي بزرگ از آن مردان بزرگ است ليکن از آن به کوچکي ياد مي‌کنند و دردهاي کوچک از آن مردان کوچک و به من آموخت تا انتخاب کنم.
اي پدر، اي مظهر رنج و تلاش غنچه‌اي بر پينه‌هاي دست‌تو خواهم گذاشت
“مادر مهربانم”
او که فروغ نگاهش، گرمي کلامش و روشني رويش سرمايه‌هاي جاودانه زندگي من است و وجود پرمهرش برايم عزيزترين است.
مادر، در برابر وجود نازنينت زانوي ادب به زمين مي‌نهم و بادلي مالامال از عشق و محبت متواضعانه بر دستانت بوسه مي‌زنم.
“خوهران عزيزم و برادران مهربانم”
که هميشه دوستشان دارم و شادي و موفقيتشان را از خداوند سبحان مي‌خواهم.
تشکر و قدرداني
اينک که در سايه الطاف الهي، توفيقي حاصل شد و بابي ديگر از معرفت بر تاريکخانه ذهنم گشاده گرديد بر زمين اخلاص پاي مي‌گذارم و دامن شکر مي‌گشايم و پيشاني شکر و سپاس مي‌سايم. باشد تا فياض بي‌نياز و خداوند سبحان، همچنان از خوان علم و معرفت خويش دريغم نفرمايد و سفره نعمت خويش را در مقابلم بازگرداند.
تقديم به استاد:
بر اساس حديث معروف پيامبر اکرم (ص):
مَن لَم يَشکُر المَخلُوق لَم يَشکُر الخالِق
وظيفه خود مي‌دانم تا مراتب سپاس و تقديم خود را از زحمات بي‌شائبه و ارشادات ارزشمند استاد بزرگوار جناب آقاي دکتر محمود بولاغ که راهنمايي مرا در تهيه و تدوين اين رساله به عهده داشتند ابراز نمايم.
فهرست مطالب
چکيده…………1
فصل اول:
کليات تحقيق………..2
مقدمه……….3
1-1-بيان مسئله4
2-1-اهميت وضرورت تحقيق5
3-1-اهداف تحقيق5
4-1-فرضيه هاي تحقيق………………………………………………………………………………………………………………..6
5-1-سؤالات تحقيق6
6-1-پيشينه تجربي تحقيق…………………………………………………………………………………………………………….6
فصل دوم:
مباني نظري تحقيق10
1-2-ماهيت منازعه11
1-1-2-رويکردهاي مختلف در مورد مفهوم منازعه11
2-1-2-انواع نظريات منازعه12
3-1-2-نظريه‌هاي خرد منازعه:12
4-1-2-نظريه‌هاي کلان منازعه:13
5-1-2-ديدگاه متفکران و نظريه پردازان به منازعه13
2-2-اقسام شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات15
1-2-2-ميانجيگري……..15
2-2-2-مذاکره16
3-2-2-حکميت…………16
4-2-2-مصالحه………….16
5-2-2-ارزيابي بي‌طرفانه17
3-2-خصوصيات شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات17
4-2-فوايد مراجعه به شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات18
1-4-2-ازلحاظ سرعت18
2-4-2-ازلحاظ هزينه19
3-4-2-ازلحاظ محرميت19
4-4-2-ازلحاظ تسهيلات19
5-4-2-ازلحاظ تأمين عدالت19
6-4-2-ازلحاظ قواعد و مقررات19
7-4-2-ازلحاظ همکاري طرفين منازعه20
5-2-بيشترين فراواني قتل در شهرستان سراوان کدام است؟21
1-5-2-قتل‌هاي ناموسي:21
2-5-2-قتل‌هاي بين طايفه‌اي:21
3-5-2-قتل‌هاي انتقامي (قصاصي):22
4-5-2- ريشه ايجاد نزاع ها در شهرستان سراوان………………………………………………………………………..22
2-6-اهميت شناخت انگيزه وقوع قتل23
2-7-تعيين انگيزه‌هاي قتل24
1-7-2- انواع انگيزه‌هاي قتل در شهرستان سراوان25
8-2-ميزان يا نرخ قتل25
2-9-شيوه‌هاي ارتکاب قتل در شهرستان سراوان26
1-9-2-سلاح گرم:…..26
2-9-2-سلاح سرد:……..26
3-9-2-خفگي:26
4-9-2- مسموم کردن:27
5-9-2- سوزاندن:27
6-9-2- ساير روش‌ها:27
10-2- طبقه بندي انواع قتل در تحقيقات پليسي27
11-2-طبقه بندي انگيزه‌هاي وقوع قتل عمد از ديدگاه پليس28
12-2-علل عمومي ارتکاب قتل در شهرستان سراوان29
13-2-شناسايي انگيزه و علل وقوع قتل32
14-2-ريشه ايجاد نزاع ها در شهرستان سراوان:46
15-2-انگيزه نزاع در شهرستان سراوان:47
16-2-ميزان خشونت در بروز نزاع عا در شهرستان سراوان:48
17-2-دامنه نزاع در شهرستان سراوان:49
18-2-خشونت از ديدگاه قرآن مجيد:50
19-2-رابطه فقر با بزهکاري:55
20-2-انواع قتل هاي صورت گرفته در ايران:58
21-2-چهارچوب نظري60
22-2-نظريه مورد استفاده65
23-2-تعريف مفاهيم متغيرها66
1-23-2-تعلق به جامعه قبيله‌اي:66
2-23-2-تعصب قومي قبيله‌اي:66
24-2-فرهنگي شدن:68
1-24-2-خاص گرايي:70
2-24-2-جمع گرايي:.71
3-24-2همبستگي دروني قوي:70
4-24-2-کنترل اجتماعي غيررسمي:70
5-24-2-ميزان استفاده از رسانه‌هاي جمعي:70
6-24-2-تحصيلات:……..71
7-24-2-پايگاه اجتماعي و اقتصادي:71
8-24-2-محل سکونت:71
9-24-2-متغيرهاي زمينه اي:71
25-2-تعريف نظري و عملياتي متغير وابسته، گرايش به قتل قبيله اي72
1-25-2-‌ بعد احساسي:72
2-25-2-بُعد رفتاري:…….72
26-2-پيشينه خارجي تحقيق:72
1-26-2-کشتار دسته جمعي73
27-2-دولت و هويت در خاورميانه83
فصل سوم:
روش شناسي تحقيق90
1-3- مقدمه91
2-3- روش تحقيق91
3-3- جامعه و نمونه آماري91
4-3- ابزار گرد آوري92
5-3- روايي پرسشنامهError! Bookmark not defined.
6-3- پايايي پرسشنامه93
فصل چهارم:تجزيه و تحليل داده هاي آماري94
1-4- توزيع فراواني متغير احساس وابستگي به قوم و طايفه در شهرستان سراوان95
2-4- ميزان احساس مسئوليت افراد :95
3-4- اهميت طايفه در نزد افراد:95
4-4- فرضيه هاي تحقيق…………………………………………………………………………………………………………….96
5-4- سئوالات تحقيق………………………………………………………………………………………………………………96
6-4- تجزيه و تحليل قتل هاي قبيله اي انجام شده در شهرستان سراوان……………………………………………97
1-6-4- انگيزه وقوع قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان…………………………………………………………..97
2-6-4-شيوه ارتکاب قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان…………………………………………………………..98
3-6-4- ميزان تحصيلات پاسخ دهندگان به پرسشنامه……………………………………………………………………98
7-4- بررسي فرضيه ها و سئوالات و تجزيه و تحليل آنها…………………………………………………………….99
8-4- بررسي عوامل موثر بر وقوع قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان…………………………………………103
فصل پنجم: نتيجه‌گيري و پيشنهاد‌ات105
نتيجه‌گيري.106
پيشنهادات:107
منابع……………………….110
منابع اينترنتي113
منابع لاتين.114
فهرست جدول‌ها
جدول ‏4-1 توزيع فراواني متغير احساس وابستگي نسبت به قوم وطايفه95
جدول ‏4-2 ميزان احساس مسئوليت95
جدول ‏4-3 توزيع فراواني متغير اهميت طايفه درنزدافراد95
جدول ‏4-4 قتل هاي واقع بر اساس انگيزه وقوع97
جدول ‏4-5 قتل هاي واقعه بر اساس شيوه ارتکاب98
جدول ‏4-6 بررسي ميزان تحصيلات پاسخ دهندگان به پرسشنامه98
چکيده
قتل و پايان دادن به حيات انسان‌ها آن‌هم به‌صورت عمد، يکي از مهم‌ترين عواملي است که امنيت فردي و اجتماعي جامعه را به مخاطره مي‌اندازد و خسارت‌هاي مادي و معنوي فراواني به جامعه وارد مي‌سازد. با توجه به تأثير رواني قتل در جامعه قبيله‌اي سراوان، محقق بر آن شد تا تحقيقي در خصوص علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي انجام دهد. بر همين اساس عوامل مؤثر بر قتل‌هاي قبيله‌اي در محدوده مکاني شهرستان سراوان موردبررسي قرار گرفت.
روش تحقيق، توصيفي – پيمايشي است و جامعه آماري از ميان سران و ريش‌سفيدان 7 طايفه درگير با همديگر به‌صورت تصادفي 140 نفر انتخاب شدند. ابزار پژوهش تنظيم پرسشنامه محقق ساخته‌اي است با پاسخ‌هاي چهارگزينه‌اي که پس از تأييد روايي و پايايي، طراحي و در بين جامعه آماري توزيع گرديد. پس از جمع‌آوري پرسشنامه داده‌ها به دو صورت توصيفي و استنباطي بررسي تجزيه‌وتحليل شد که نتايج حاصل از ارزيابي پاسخ به سؤالات نشانگر آن است که عصبيت قومي، دسترسي آسان افراد طوايف به سلاح و واگذاري بي‌رويه سلاح به طوايف توسط بعضي ارگان‌هاي نظامي و امنيتي، قاچاق مواد مخدر، گروگان‌گيري و نبود کار آيي و بازدارندگي مجازات مقرر در قانون و عدم مراجعه مردم جهت پيگيري پرونده‌هاي قتل به مراجع قضايي از عواملي هستند که تأثير فوق‌العاده و معناداري بر وقوع قتل‌هاي قبيله‌اي دارند.

کليدواژه: قتل، امنيت، جرم، قبيله، عصبيت قومي،،سراوان،ريش سفيدان
فصل 1-
فصل اول:
کليات تحقيق
مقدمه
سازمان‌هاي انسان‌محور همچون ناجا داراي مأموريت‌هاي خاصي مي‌باشند که يکي از مأموريت‌هاي محوري واصلي آن، برقراري امنيت و حفظ نظم است که در انجام آن همتايي ندارد. بزهکاري ريشه در تاريخ زندگي انسان دارد به‌گونه‌اي که دورکيم، جامعه‌شناس فرانسوي، از آن به‌عنوان “پديده اي عادي” و اجتناب‌ناپذير در کنار ساير پديده‌هاي اجتماعي زندگي ياد مي‌کند. جامعه‌اي که همه افراد آن بدون استثناء ارزش‌هاي حاکم بر جامعه را محترم شمرده و جرم جنايت در آن اتفاق نيفتد، جزء در عالم خيال وجود ندارد. با نگاهي به تاريخ زندگي بشر درمي‌يابيم که آغاز تشکيل جامعه بشري جرم و جنايت همراه آن بوده است. انساني که زماني به‌دوراز هر قيدوبندي کاملاً آزاد زندگي کرده و اين حالت را قرن‌ها در درون خود به‌عنوان يک واقعيت بديهي باور کرده نمي‌تواند به‌راحتي قيدوبندي را در زندگي‌اش بپذيرد.
قتل يکي از هولناک‌ترين جنايت‌هاي بشري است که به‌رغم وضع قوانين مختلف براي پيشگيري از وقوع اين جرم، گريبان گير تمام جوامع بوده است. مسائل مالي، عصبيت قومي، جنون، خشونت، دشنام و ناسزاگويي و حتي دوست داشتن و احساس تعلق از عواملي است که هرروز به‌عنوان انگيزه‌هاي قتل در حوادث روزنامه‌ها درج مي‌گردد. اين جرم ازيک‌طرف به اصل مصونيت و غيرقابل تعرض بودن حيات انساني که عزيزترين وديعه الهي است لطمه مي‌زند و از طرف ديگر امنيت جامعه را متزلزل مي‌سازد.
در سال‌هاي اخير شاهد وقوع قتل‌هاي زيادي در شهرستان سراوان هستيم که مرتکبين آنان به دلايل و انگيزه‌هاي گوناگون و با استفاده از روش‌هاي مختلف اين کار را انجام مي‌دهند از همين رو، در اين تحقيق بر آن شديم تا اين عوامل را در حد امکان در شهرستان سراوان شناسايي و مورد ارزيابي قرار دهيم.
1-1- بيان مسئله
نظم و امنيت جزء ناگزير و ضروري زندگي است و برقراري آن يکي از وظايف اصلي دولت بلکه اصلي ترين کار يک حکومت است.امنيت محقق نمي شود مگر با شناسايي عواملي که مخل امنيت جامعه هستند که يکي از اين عوامل قتل مي باشد. سابقه وقوع قتل را مي توان تا سپيده دم تاريخ بشري جست و جو کرد؛زماني که آدم و حوا به علت ارتکاب عمل نهي شده از بهشت رانده شدند و پسرشان قابيل برادر خود هابيل را به قتل رسانيد،جنايت و قتل آغاز شد. بر همين اساس مي توان گفت قتل نفس از جمله جرايمي است که ريشه در پيدايش انسان در روي زمين دارد و شايد بتوان اولين جرم در تاريخ بشر را قتل عمد تلقي کرد.
قتل از جمله آسيب هاي اجتماعي است که ديدگاهها و فرضيات مختلفي پيرامون آن ارائه شده است و عده اي از نظريه پردازان بر اين باورند که افراد هنجار شکن نقش موثري در وقوع آن دارند ؛افرادي که به دلايل مختلف نتوانستند خود را با مقتضيات اجتماعي وفق دهند. عدم تأمين نيازهاي زندگي اجتماعي و فشارهاي رواني ناشي از زندگي سرمايه داري از يک سو و گرايش به ماديات و تعصبات قومي و قبيله اي و منافع شخصي ،زمينه اي را براي بروز حالات خطرناک و انحرافات و ارتکاب جرايم ،به خصوص در جوانان مستعد در شهرستان سراوان آماده مي نمايد. طوايف در شهرستان سراوان براي رسيدن به اميال خود در کوتاه ترين زمان مرتکب قتل همديگر مي شوند که روش ارتکاب آن در شهرستان سراوان متعدد است که از ميان اين روش ها مي توان قتل به وسيله سلاح نام برد که بيشترين قتل هاي قبيله اي و طايفه اي را در شهرستان سراوان از اين روش استفاده مي شود.
قتل هاي سال هاي اخير ،دلايل و انگيزه هاي ي از جمله قتل هاي انتقام جويانه قتل هايبر سر اختلاف مالي و مالکيت و ناموسي ،گروگانگيري و قاچاق مواد مخدر صورت مي گيرد. که عمده اين قتل ها بوسيله سلاح گرم به وقوع مي پيوندد. از نظر قضايي قتل به هر انگيزه اي که صورت گرفته باشد،قتل است. خواه انگيزه کينه ،انتقام،تصاحب اموال و يا بر سر قاچاق مواد مخدر و يا بوسيله گروگانگيري و يا سرقت باشد.
ناجا به عنوان ضابط مقام قضايي که مسئوليت پيشگيري و برخورد با جرايم و کشف جرم را بر عهده دارد ، مي تواند هر گونه تغيير محيطي و اجتماعي تشديد کننده جرم را تحت بررسي و برخورد قرار دهد و با شناسايي عوامل آن ،براي پيشگيري و يا کشف ،برخورد مناسب را جهت اجاي وظايف خود اعمال نمايد.
به همين دليل در اين تحقيق علل بروز قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان به عنوان مسئله اصلي مورد بررسي قرار گرفت و در کنار آن با نگاه آسيب شناسانه و با بهره گيري از نظريه هاي موجود به مسائل فرعي تري براي شناسايي بهتر عوامل موقر بر قتل هاي قبيله اي،راهکارهاي مناسب براي کاهش آن ارائه گرديد.
با وجود اين بررسي ها مشخص کرد که در خصوص علل بروز قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان در دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتي انجام نگرفته است.
2-1- اهميت وضرورت تحقيق
‌ پژوهش حاضر مسئله علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان را مورد بررسي قرار مي‌دهد. باوجود اهميت موضوع مذکور، تاکنون تحقيق تجربي شايسته‌اي در ايران در اين خصوص صورت نگرفته است. اين تحقيق با رويکردي نو به مسئله” علل بروز قتل قبيله‌اي” پرداخته است و زمينه نظري آن عبارت است از: نظريه‌هاي مربوط به جامعه سنتي و مدرن ديدگاه نوسازي با محوريت نظريات رد فيلد و دورکيم. روش تحقيق، توصيفي پيمايشي و ابزار آن پرسشنامه با گويه ها و پرسش‌هاي محقق ساخته است. جمعيت آماري اين تحقيق را تعداد 500 نفر، که به‌صورت تصادفي 140 نفر انتخاب گرديد.
3-1-اهداف تحقيق
1- بامطالعه گرايش به قتل‌هاي قبيله‌اي، به سياست‌گذاران و برنامه ريزان جهت تعديل يا از بين بردن اين پديده کمک شاياني نمود.
2- ميزان تأثير نهادهاي مردمي در پيشگيري از قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان .
3- بررسي تأثير دسترسي آسان سلاح و واگذاري آن توسط مراجع نظامي و امنيتي به طوايف بر وقوع قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان.
4- بررسي تأثير ميزان بازدارندگي مجازات هاي مقرر در قانون براي مرتکبين قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان توسط مراجع قضايي.
4-1-فرضيه هاي تحقيق:
1- به نظر مي‌رسد علل مختلفي در بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان نقش دارند.
2- به نظر مي رسد نهادهايي هستند که مي توانند از بروز قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان جلوگيري نمايند.
3- به نظر مي‌رسد ضمانت اجراههايي که توسط مراجع قضايي در قبال قتل هاي قبيله اي اعمال مي گردد بازدارندگي لازم را ندارند.
4- به نظر مي رسد اکثر مواقع مرتکبين اين گونه قتل ها مورد تعقيب و دستگير و به مجازات قانوني نرسيده اند.
5-1- سؤالات تحقيق
1- چه عللي در بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان مؤثرند؟
2-چه نهادهايي در پيشگيري از بروز اين گونه قتل ها در شهرستان سراوان موثرند؟
3- ضمانت اجراهايي که توسط مراجع قضايي در قبال قتل‌هاي قبيله‌اي اعمال مي‌گردد تا چه حد بازدارنده است؟
4-تا چه ميزان مرتکبين اين قتل‌ها توسط مراجع امنيتي و قضايي مورد تعقيب و دستگير و به مجازات رسيده‌اند؟
6-1- پيشينه تجربي تحقيق
پژوهشي تحت عنوان توصيف و تبيين جامعه‌شناسي جمعي در استان لرستان توسط عبداللهي و چلبي به درخواست استانداري استان لرستان در سال 1372 انجام گرفت که يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد که به‌طورکلي ميزان انسجام عام که از ويژگي‌هاي مهم اجتماع عام است در سطح نسبتاً ضعيف است و تحليل‌ها نشان مي‌دهد که يکي از عوامل مهم نزاع‌هاي جمعي در استان لرستان ضعف انسجام عام است، جايي که انسجام وجود داشته باشد درواقع مشارکت اجتماعي بيشتر و فراگيرتر است و انسجام عام در مناطق شهري بيش از روستا و در مناطق روستايي بيش از مناطق عشايري هست.
خراط‌ها و جاويد، پژوهشي با عنوان بررسي علل و عوامل جامعه‌شناختي بروز نزاع و درگيري و پيامدهاي آن در شهر تهران در سال 1384 انجام دادند که نتايج اين تحقيق نشان مي‌دهد که عواملي نظير وجود آسيب‌ها و مسائل اجتماعي، ضعف در کنترل و نظارت اجتماعي، کژ کاري کردي برخي نهادها و سازمان‌ها، عدم حاکميت قانون، پراکندگي و فراواني کانون‌هاي نزاع و درگيري از عوامل مهم بروز نزاع و درگيري در شهر تهران هستند (معاونت اجتماعي ناجا، 1385).
پژوهشي با عنوان تحليلي بر تنش‌هاي قومي در ايران در سال 1383 توسط پور افکاري انجام‌گرفته، يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد که علل اين تنش‌ها را مي‌توان ابعاد فرهنگي، محيط طبيعي، عوامل اجتماعي، قوم‌گرايي، عدم آشنايي مردم اين مناطق با قوانين اسلامي، ضعف مالي و تعصبات شديد قومي و …. دانست(پور افکاري،1383).
پژوهشي توسط نظري (1386) انجام گرفت، نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد که متغيرهاي پرخاشگري، قوم‌گرايي، تأثير معنادارمثبت و ميزان کنترل اجتماعي و تحصيلات تأثير معنادار منفي بر گرايش به نزاع (نظري،1386).
طبق بررسي يک پژوهش انجام‌شده توسط فرجاد (1371) و عبدي (1376) درباره پديده قتل در ايران و ويژگي‌هاي اقتصادي و اجتماعي قاتلان، عوامل اقتصادي و فرهنگي، روابط خانوادگي، سن و جنس و وضعيت تحصيلي با قتل‌هايي که در دهه‌هاي اخير رخ‌داده است رابطه معناداري داشته است. بر اساس اين مطالعات، نرخ قتل در ميان زنان کمتر از مردان بوده است و اکثر قتل‌ها را گروه سني زير 40 سال انجام داده‌اند. ميزان تحصيلات بالا نيز رابطه منفي با قتل داشته است (احمدي، 1384).
در پژوهشي (1383) که بر روي کليه مقتولان شهر تهران طي نيمه دوم سال 1382 و نيمه اول سال 1383 که 347 نفر بوده‌اند يافته‌ها نشان داد که 79/5 درصد از مقتولان مذکر و ميانگين سني آن‌ها 32/6 سال بوده است. بيش‌ترين انگيزه قتل، نزاع‌هاي منجر به قتل با 35/2 درصد و کمترين انگيزه، لواط 7/1 درصد ذکرشده است. در 53/9 درصد، قتل توسط اسلحه سرد اتفاق افتاده و شايع‌ترين اسلحه مورداستفاده نيز چاقو بوده است. يافته‌ها هم‌چنين نشان داد که بين روش‌ها و انگيزه‌هاي مختلف منجر به قتل و سن، جنس، وضعيت تأهل، وضعيت اعتياد، شغل و مليت مقتولان ارتباط معناداري وجود دارد. هم‌چنين شايع‌ترين قتل، نزاع‌هاي ساده بوده است (35/2 درصد). در رده‌هاي بعدي به ترتيب سرقت، اختلافات خانوادگي، موارد نامعلوم، تجاوزت جنسي و ساير علل قرار داشتند که احتمالاً به خاطر حس انتقام‌جويي، نداشتن صبر و گذشت، عدم احترام به هم نوع، مشکلات اقتصادي، بيکاري و اعتياد هست.
بيشتر قتل‌ها در فصل بهار و کم‌ترين آن‌ها در فصل پاييز اتفاق افتاده است. به‌طوري‌که کمترين قتل در آبان ماه با 3/7 درصد و بيشترين آن در ارديبهشت‌ماه بوده است. (افتخاري ، 1384).
پژوهشي که پيرامون قتل و جنايت در 29 شهر بزرگ جهان انجام‌شده نشان مي‌دهد که 8 شهر از 12 شهر جهان که بيشترين قتل‌ها در آن صورت مي‌گيرند در آمريکا مي‌باشند (بيات ، 1387).
در تحقيقي در منطقه خاص با عنوان “عوامل منازعه قبيله‌اي در شهرستان بويراحمد” که توسط درستي در سال 1388 انجام‌شده است، 172 نفر از افرادي که حداقل يک‌بار در منازعات دسته‌جمعي قبيله‌اي شرکت داشته‌اند موردبررسي قرار گرفتند0 نتايج اين پژوهش نشان مدي دهد که ريشه منازعات جمعي و قبيله‌اي را بايد در تعصبات قومي و قبيله‌اي، انتقام‌جويي و اختلاف ملکي جست‌وجو کرد.
کلواري و بحريني (1389) در تحقيقي با عنوان “مطالعه رابطه عوامل فرهنگي – اجتماعي با نزاع‌هاي دسته‌جمعي”، دريافتند که متغيرهاي پرخاشگري، قوم‌گرايي، بي‌هنجاري و محروميت نسبي داراي رابطه معناداري مثبت و متغيرهاي کنترل اجتماعي، انسجام اجتماعي، پايگاه اجتماعي اقتصادي، سن، جنسيت و تحصيلات داراي رابطه معنادار معکوس و متغيرهاي تأهل و ميزان استفاده از وسايل ارتباط‌جمعي فاقد رابطه معنادار با گرايش به نزاع‌هاي جمعي، قومي و قبيله‌اي بوده‌اند، و گرايش به نزاع در بين مردان وزنان متفاوت بوده و مردان گرايش بيشتري به نزاع جمعي داشته‌اند(کلواري و بحريني،1389).
در تحقيقي که مهندس محمد نظر حزين يار در خصوص شيوه‌هاي حل منازعات گردآوري کرده است به نکات ذيل اشاره مي نمايد:
شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يا طرق حل منازعات يا ” اي دي آر” ياد مي‌شود به همه روش‌هاي جايگزين يا غير قضايي اطلاق مي‌شود که حل منازعات اختلافات در خارج از نهادهاي عدلي قضايي صورت مي‌گيرد. اين شيوه که به “عدالت خصوصي” نيز تعبير مي‌گردد منازعه از طريق گفتگوهاي مستقيم (مذاکره) و يا به‌وسيله شخص ثالث بي‌طرف (ميانجي و حکم) که معمولاً توسط طرفين منازعه انتخاب مي‌شود حل‌وفصل مي‌گردد(دانش، 1381).
گرچه استفاده از روش‌هاي جايگزين حل منازعات حتي پيش از شکل‌گيري شيوه‌هاي رسمي قضايي امري معمول و متداول بوده در درازهاي تاريخ مروج بوده است، اما استفاده از شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعه به‌گونه‌اي که داراي قواعد، مقررات چارچوب مشخص باشد و به‌عنوان جايگزين شيوه رسمي حل منازعه مورداستفاده قرار گيرد از دهه 1970 به بعد است که روزبه‌روز طرفداران بيشتري پيدا مي‌کند.
تا هنوز معلوم نيست که چه کسي کدام دانشمندي اصطلاح شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” را اختراع نموده است، ولي به اساسي تحقيقات به‌دست‌آمده اين اصطلاح حداقل براي مدت سي سال در آمريکايي شمالي استفاده گرديده است. باگذشت زمان اصطلاح طرق بديل حل منازعات، نيز به معني “طرق مناسب حل‌وفصل منازعه” مورداستفاده قرارگرفته است که به‌مثابه مناسب‌ترين انتخاب در حل‌وفصل منازعات درسته ملي و بين‌المللي نيز مورداستفاده قرار مي‌گيرد.
هدف اصلي شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات ارائه شيوه‌هاي مؤثر، سريع، کم‌مصرف و کارآمد جهت حل‌وفصل اختلافات طرفين و يا اطراف درگير در منازعه مي‌باشند(دانش،1381).
فوايد بي‌شماري که روش جايگزين حل منازعات دربردارد دولت‌ها را وادار ساخته است که بس‌تر زمينه مناسبي را جهت پذيرش و استفاده از اين شيوه در حل منازعات تدابير و اقدامات لازم را در پيش‌بيني اين شيوه در وضع و اصلاح قوانين و مقررات داخلي، اتخاذ نمايند.
به همين منظور مؤسسات متعددي درزمينه شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر” زير نام (مؤسسات و مراکز ميانجيگري حکميت) تأسيس‌شده‌اند که در سطح ملي و بين‌المللي فعاليت مي‌کنند.
فصل دوم:
مباني نظري تحقيق
1-2- ماهيت منازعه
با توجه به ريشه‌ها و علل موجده و شرايط و موقعيت‌هاي مختلف، منازعات ممکن است داراي ماهيتي خشونت‌آميز يا مسالمت‌آميز، آشکار يا نهان، کنترل‌پذير يا کنترل‌ناپذير، قابل حل يا غيرقابل حل باشند. بنابراين، منازعه لزوماً به صورت خشونت‌آميز تجلي و ظهور نمي‌کند. از اين رو امروزه بسياري سياست را هنر کارگرداني منافع متعارض و متضاد تعريف مي‌کنند که فرايندي براي حل و فصل مسالمت‌آميز منازعات مختلف است(ابوالحسني،1390)
1-1-2- رويکردهاي مختلف در مورد مفهوم منازعه
1-منازعه امر ذاتي موجودات اجتماعي است. 2- منازعه مربوط به طبيعت و ساختار جامعه است. 3- منازعه يک امر اخلال‌برانگيز در سيستم اجتماعي و نشانه آسيب‌پذيري است. 4- منازعه نقش کارکردي در سيستم اجتماعي دارد و براي تحول اجتماعي ضروري است. 5- منازعه ويژگي اجتناب‌ناپذير منافع دولت‌هاي رقيب در صحنه بين‌المللي است. 6- منازعه يک سوءبرداشت، سوءمحاسبه ناشي از ارتباطات ضعيف بين طرفين يک کشمکش مي‌باشد. 7- منازعه روند عمومي تمام جوامعه است. در يک جمع‌بندي از رويکردهاي فوق، آن‌ها را مي‌توان از نگاه جامعه‌شناسي به‌گونه زير خلاصه نمود:
جامعه‌شناسان پيرو مکتب تالکوت پارسونز به لحاظ تاکيدي که بر سازگاري اجتماعي، سمت‌گيري ارزشي مشترک و حفظ نظام دارند منازعه را نوعي بيماري تلقي مي‌کنند که داراي عواقب گسيختگي است. اما بيشتر جامعه‌شناسان اروپايي از قبيل مارکس، سايمل، رالف دارندورف، و نيز بيشتر جامعه‌شناسان دوره بيش از پارسونز مانند رابرت پارک، جان برجس، ويليام سامز، چالز کولي، اي آر رأس، و آلبيون اسمال و در دهه‌هاي اخيرتر جسي برنارد و لوئيس کوزر، منازعه را در خدمت مقاصد مثبت اجتماعي به‌شمار آورده‌اند. از ديد نظريه‌پردازان کارکردي‌گرا، منازعه نه تنها موجب يکپارچگي گروه مي‌شود بلکه به ايجاد هويت گروهي نيز کمک کرده، مرزهاي گروه را روشن‌تر ساخته و انسجام گروه را افزايش مي‌دهد(فرجاد،1378).
2-1-2- انواع نظريات منازعه
کنت والتس1 در اثر برجسته خود به نام “انسان، دولت و جنگ” سه تصور متمايز از روابط بين‌الملل را مطرح مي‌سازد که معمولاً بر اساس آن‌ها به تجزيه و تحليل ريشه‌هاي جنگ پرداخته مي‌شود. طبق تصور اول، ريشه جنگ را بايد در طبيعت و رفتار انسان جستجو کرد. طرفداران دومين تصور نيز با توجه به ساختار دروني دولت‌ها به تبيين جنگ مي‌پردازند(عبدي،1376).
بر اساس تصور سوم نيز ريشه جنگ در شرايطي نهفته است که نظريه‌پردازان سياسي قديم آن‌را “فقدان مرجع بين‌المللي” ناميده‌اند. بر اساس اين تصورات، دو نوع تبيين از منازعه ارائه شده است:
3-1-2- نظريه‌هاي خرد منازعه:
که مربوط به طبيعت و رفتار انسان‌ها مي‌شود. تحليل‌گران خردنگر در جستجوي سائقه‌هاي ناخودآگاه پرخاش‌گري، نگاه خود را به درون تک تک اعضاء هر نوع متوجه مي‌سازند و ترديد دارند که بتوان براي منازعه اجتماعي و بين‌المللي، انگيزه‌هاي آگاهانه يافت. نظريه‌هاي خرد سيستمي منازعه داراي چند زير نظريه مي‌باشند که عبارت‌اند از:
الف: نظريه‌هاي زيست‌شناختي و روان‌شناختي: اين نظريه‌ها بر ريشه‌هاي رفتار انسان‌ها تاکيد کرده و استدلال مي‌کنند که رقابت‌ها و منازعات سياسي- اقتصادي فردي و اجتماعي، معلول تلاش انسان براي برآورده ساختن نيازهاي زيستي و رواني فرد است. از نظريه‌هاي ديگري که زير مجموعه نظريه‌هاي زيست‌شناسي و روان‌شناسي قرار مي‌گيرند مي‌توان به نظريه‌هاي پرخاش‌گري، رفتارشناسي، و ناکامي – پرخاش‌گري، اشاره کرد(فرجاد،1378).
ب: نظريه يادگيري اجتماعي: نظريه‌پردازان يادگيري اجتماعي نظير آلبرت باندورا2، به نظريه‌هاي غريزي و زيست‌شناختي و پرخاش‌گري و نظريه‌هاي روان‌شناختي به ديده ترديد مي‌نگرند. ناندورا اين مسئله را رد مي‌کند که نيروي پرخاش‌گري در موجودات زنده بدون آن‌که به محرکي خارجي نياز باشد، بايد هرچه سريع‌تر آزاد شود. در مقابل، وي بر عوامل محيطي آزادکننده نيروي پرخاش‌گري تاکيد مي‌کند(فرجاد،1378).
4-1-2- نظريه‌هاي کلان منازعه:
که مربوط به نيروهاي وسيع‌تر اجتماعي و سياسي مي‌شود. عموم تحليل‌گران کلان‌نگر، بيان صريح انگيزه‌ها و دلائل آگاهانه براي توسل افراد به خشونت در داخل و در ميان جوامع را مهم تلقي مي‌کنند. آن‌ها اين‌گونه اظهارات را خصوصاً براي تبيين علت وقوع منازعات مشخص ميان طرف‌هاي مشخص و در زمان‌هاي مشخص حائز اهميت مي‌دانند. آنان براي اين حکم تو اعتبار خاصي قائل‌اند: “اگر مي‌خواهيد بدانيد که چرا مردم با هم مي‌جنگند از خودشان بپرسيد تا برايتان بگويند”(فرجاد،1378).
نظريه‌هاي کلان سيستمي، منازعه (جنگ و صلح) را در سطح نظام بين‌الملل و بر اساس ويژگي‌هاي آن توضيح مي‌دهند. آنچه جنگ‌طلبي را تشويق يا تحديد مي‌کند متغيرهاي سيستميک مي‌باشد نه متغيرهاي در سطح واحدهاي تشکيل‌دهنده نظام. از جمله اين نظريه‌هاي سيستميک مي‌توان به نئورئاليزم، نئوليبراليسم و سازه‌انگاري اشاره کرد(فرجاد،1378).
5-1-2- ديدگاه متفکران و نظريه پردازان به منازعه
متفکران و نظريه‌پردازان سياسي، جامعه‌شناسان، روان‌شناسان، حقوقدانان و ديگر دانشمندان علوم، نظريات مختلفي در مورد منازعه و به‌طور خاص، جنگ ارائه کرده‌اند، در زير به برخي از آن‌ها اشاره مي‌نماييم:
1-روسو3: معتقد بود که فرد به‌عنوان يک حيوان اجتماعي، رفتارش نيز در جامعه تحت‌تاثير تمايلات مخرب حيواني يا خرد انساني اوست. در اين برداشت، انسان در قالب جامعه مطرح مي‌شود و رفتار او نيز متأثر از محيطي است که او يک محصول طبيعي آن است. در تعبير روسو، علت عمده منازعه و جنگ نه انسان است و نه دولت، بلکه نظام حاکم بر جامعه يا state system است. جنگ و خونريزي رهبران و حاکمان جامعه به خاطر شهرت، قدرت، ثروت و اقتدار و غيره از جمله انگيزه‌هايي است که در پشت اين زشت‌ترين و پليدترين پديده اجتماعي نوع بشر وجود دارد (حجاريان ،1358).
2- داروين4: طرفداران نظريه داروين بر اين اعتقاد هستند که انسان‌ها مانند موجودات ديگر در ذات و فطرت خود رفتاري خشونت‌آميز و حيواني دارند و همواره در صدد سلطه‌جويي و حذف يکديگرند و در اين ميان دوام و بقا، نصيب قوي‌ترين آن‌ها مي‌شود (حجاريان،1358).
3- امانوئل کانت5: معتقد بود که صلح در ميان انسان‌ها يک حالت طبيعي نيست، بلکه آنچه طبيعي و فطري است منازعه و جنگ است (حجاريان،1358).
4- کنراد لورنز6: نشان مي‌دهد که روحيه سلطه‌جويي و تجاوز موجب بقاي نوع بشر شده است (حجاريان،1358).
5-اريک فروم7 : معتقد است که عشق به زندگي و سازندگي ذاتاً در فطرت بشر موجود است، فقط بايد زمينه تجلي آن‌را به‌وجود آورد، در غير اين صورت انسان در راه تخريب آن گام برخواهد داشت. به عبارت ديگر اگر محيط را تغيير دهيد، رفتار انسان را مي‌تونيد تغيير دهيد(حجاريان،1358).
6-مارکسيست‌ها: آن‌ها خشونت و تجاوز و منازعه و جنگ را به‌گونه ديگري تعبير مي‌کنند. آن‌ها براي توجيه نظرات خود از قلمرو جامعه‌شناسي کمک مي‌گيرند و منازعه و خشونت را ناشي از تضاد طبقاتي مي‌دانند (حجاريان،1358).
7-ريمون آرون8 : به عقيده آرون، جنگ به خودي خود متعلق به قلمرو هنر و دانش نيست، بلکه يک پديده متعلق به زندگي اجتماعي است و تا هنگامي که بشريت به وحدت کامل در چارچوب يک حکومت جهاني نرسد، اختلاف بين سياست داخلي و سياست خارجي وجود دارد و لاجرم تعارض، تضاد، منازعه و جنگ اجتناب‌ناپذير خواهد بود(حجاريان،1358).
8- کوئينسي رايت9 : کوشش بسيار وسيع و عميقي درباره علل و ماهيت جنگ انجام داده است. او در کتابي تحت عنوان “تحقيق در باب جنگ” چهار مولفه عمده را در اين خصوص رديابي و تحليل کرده است. اين عناصر عبارت‌اند از: الف: تحول دانش فني يا تکنولوژي، به‌ويژه فنون مربوط به مسائل نظامي. ب: حقوق، به‌ويژه قواعد و قوانيني که به پيش‌گيري و هدايت جنگ مربوط است. ج: تشکيلات اجتماعي، به‌ويژه آن‌چه که به واحدهاي سياسي، قومي ملت‌ها، امپراطوري‌ها و سازمان‌هاي بين‌المللي مربوط مي‌شود. د: افکار عمومي و برداشت‌هاي مرتبط با هدف‌ها و ارزش‌ها. اين چهار عامل يا چهار محور اصلي، که متغيرها و پديده‌هايي مثل تکنولوژي، حقوق، سياست، جامعه‌شناسي، روان‌شناسي، فرهنگ و بيولوژي انسان را در بر مي‌گيرند، همواره در معرض تغيير و تحول و اختلال هستند و در نتيجه نظم جامع را برهم مي‌زنند و سبب بروز جنگ و خشونت مي‌شوند(حجاريان،1358).
2-2- اقسام شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات
شيوه‌هاي متعدد جايگزين حل منازعات يا غير قضايي براي طرفين منازعه اين امکان را ميسر مي‌سازد که مناسب‌ترين شيوه را جهت حل‌وفصل منازعه انتخاب نمايند. شيوه‌اي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر) روش‌هاي متعددي را دربرمي گيرد که مهم‌ترين آن‌ها به شکل مختصر قرار ذيل‌اند:
1-2-2- ميانجيگري
ميانجيگري در لغت به معناي “وساطت” ميان دو نفر هست. ميانجيگري در اصطلاح روشي است که به‌موجب آن شخص ثالث بي‌طرف به‌عنوان ميانجي از طريق تشکيل جلسات و گفتگو، طرفين منازعه را در ايجاد راه‌حل‌هاي احتمالي که براي حل منازعه متصور است همکاري مي‌نمايد. با توجه به اختلافات طرفين و نظرات آن‌ها و پس از بررسي راه‌حل‌هاي ممکن با رعايت منافع دو طرف ميانجي راه‌حلي مناسب را براي طرفين منازعه پيشنهاد مي‌نمايد(بيات،1387).
ميانجيگري يکي از شيوه‌هاي معمول در حل‌وفصل منازعات به‌حساب مي‌رود. مراجعه به ميانجيگري اختياري وبر اساس توافق طرفين منازعه صورت مي‌گيرد. البته تفاوت ميان حکميت ميانجيگري در اين است که برخلاف حکميت که در آن فيصله‌هاي حکم الزام‌آور است و همانند فيصله‌هاي محاکم بدون رضايت يکي از طرفين (محکوم‌عليه) نيز قابل تطبيق هست ولي فيصله‌هاي ميانجي براي طرفين منازعه الزام‌آور نيست و طرفين مي‌توانند فيصله ميانجي را نپذيرند.
2-2-2 – مذاکره
مذاکره عبارت از روشي است که در آن طرفين مذاکره تلاش مي‌کنند که در مورد موضوع مورد منازعه به توافقي که موردقبول آن‌ها قرارگيري، دست يابند(نظري،1386).
مذاکره يکي از روش‌هاي ابتدايي در حل‌وفصل منازعه به‌حساب مي‌رود. درروش مذاکره طرفين منازعه ترجيح مي‌دهند به‌جاي مراجعه به نهادهاي رسمي و محاکم اختلافاتشان را از طريق گفتگو حل‌وفصل نمايند. مذاکره يا از طريق گفتگوهاي مستقيم و يا هم توسط وکلاي طرفين منازعه صورت مي‌گيرد. مذاکره روشي است در حل منازعه در سطح بين‌المللي نيز مورداستفاده قرار مي‌گيرد. در سطح بين‌المللي بسياري از کشورها اختلافاتشان را از طريق مذاکره و گفتگو حل‌وفصل مي‌نمايند.
3-2-2- حکميت
حکميت يکي ديگر از روش‌هاي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر” هست. حکميت نزديک‌ترين روش قضايي و رسمي حل منازعات هست.
حکميت عبارت از فني هست که هدف آن حل‌وفصل يک منازعه ميان طرفين منازعه توسط شخص ثالث که حکم ناميده مي‌شود هست. در حکميت اختيارات از طرفين منازعه گرفته مي‌شود وبر اساس آن ميان طرفين منازعه فيصله صادر مي‌نمايند(فکوهي،1389).
مراجعه به حکميت مانند ساير شيوه‌هاي “اي دي آر” اختياري و به اساس توافق طرفين منازعه صورت مي‌گيرد.
4-2-2- مصالحه
مصالحه همانند ميانجيگري روشي است که در آن با گفتگوهاي وساطت مصلح منازعه طرفين حل‌وفصل مي‌شود. مصلح نيز همانند ميانجي با طرفين منازعه در خصوص موضوع مورد اختلاف گفتگو مي‌کند و ديدگاه‌هاي آن‌ها را به هم نزديک کرده و در صورت تمايل طرفين طرح مصالحه را تنظيم مي‌نمايد. بعضي از دانشمندان فن مديريت منازعه بين ميانجيگري و مصالحه تفاوت قائل نمي‌شوند. برعکس عده‌اي ديگري را عقيده بر آن است مصالحه شيوه جدا مستقل از ميانجيگري در حل منازعات به‌حساب مي‌رود. به عقيده آن‌ها مصالحه يک شيوه بالاتر از ميانجي‌گري هست و نقش مصلح در حل منازعه فعال‌تر از ميانجي هست. زيرا مصلح در پهلوي وساطت ايجاد راه‌حل‌ها، متن مصالحه را نيز تنظيم مي‌نمايد(فکوهي،1389).
5-2-2- ارزيابي بي‌طرفانه
ارزيابي بي‌طرفانه عبارت از روشي است که طبق آن طرفين منازعه دلايل و ادعاهاي خود را در خصوص موضوع مورد منازعه به يک کارشناس بي‌طرف ارائه مي‌کنند و کارشناس مذکور دلايل و ادعاهاي طرفين را ارزيابي مي‌کند و سپس پيش‌بيني مي‌کند که محکمه چگونه در خصوص موضوع مورد منازعه تصميم خواهد گرفت. ارزيابي بي‌طرفانه اين جهت يکي از روش‌هاي جايگزين حل منازعه تلقي مي‌گردد که چنانچه منازعه يک موضوع مسلکي يا تخصصي را در برداشته باشد که مستلزم ارزيابي متخصص کارشناس باشد، بعد از ارزيابي بي‌طرفانه، طرفين ممکن است توافق کنند که يک متخصص يا کارشناس بي‌طرف راجع به موضوع اتخاذ تصميم نمايد.
بااينکه مراجعه به متخصص بي‌طرف اختياري و به رغبت طرفين منازعه هست، آنان مي‌توانند توافق نمايند که نظر کارشناس در خصوص موضوع مورد منازعه براي آن‌ها الزام‌آور باشد(بيات،1387).
3-2- خصوصيات شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات
هدف اصلي شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات نهادهاي رسمي عدلي قضايي پايان دادن به اختلاف طرفين منازعه هست، اما شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” مبتني بر اصول خصوصيات زيادي هست که آن را از شيوه رسمي حل منازعات متمايز مي‌سازد.
مهم‌ترين خصوصيات شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” قرار ذيل‌اند:
1-مراجعه به شيوه‌هاي “اي دي آر” اصولاً اختياري و مبتني بر توافق طرفين منازعه هست.
2- رسيدگي‌هاي “اي دي آر” معمولاً يک مرحله‌اي است و جز در موارد خاص، فيصله‌هاي صادره قطعي هست.
3- شخص يا اشخاص ثالث بي‌طرفي که براي حل منازعه در طرق بديل منازعات يا “اي دي آر” فعاليت مي‌کنند.
اصولاً به اساس توافق طرفين منازعه انتخاب مي‌گردند.
4- پروسه حل منازعه در شيوه “اي دي آر” مبتني بر مذاکره و گفتگوي طرفين منازعه صورت مي‌گيرد.
5- رسيدگي‌هاي مبتني بر شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات به‌طور غيرعلني و محرمانه برگزار مي‌شود و جز طرفين منازعه و نمايندگان آن‌ها اشخاص ديگر حق ورود و دخالت در جريان رسيدگي را ندارند(فکوهي،1389).
4-2- فوايد مراجعه به شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات
مراجعه به شيوهاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” فوايد بي‌شماري براي طرفين منازعه دربردارد که باعث مي‌شود افراد دخيل در منازعه اختلافاتشان را خارج از محدوده‌اي ادارات عدلي قضايي حل‌وفصل نمايند. (فکوهي،1389).
از مهم‌ترين فوايد مراجعه به شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات مي‌توان به شکل ذيل نام برد:
1-4-2- ازلحاظ سرعت
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر” اختلافات معمولاً سريع‌تر از محاکم حل‌وفصل مي‌گردند. زيرا اولاً تراکم قضايا و روسيه‌هاي که در اداره عدلي قضايي وجود دارد در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات مشاهده نمي‌شود. دوم اينکه پيچيدگي تشريفاتي که ازلحاظ اجرايت شکلي در رسيدگي به اختلافات در ادارات عدلي قضايي مشاهده مي‌شود در شيوه‌هاي “اي دي آر” وجود ندارد. سوم اينکه اشخاص ثالث بي‌طرفي که جهت حل منازعات در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات انتخاب مي‌گردند اشخاص متخصص مسلکي در موضوع خاص مي‌باشند. چهارم اينکه در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات کدهايي حقوقي مدون وجود ندارد که تعارض آنان با يکديگر که پروسه “اي دي آر” را پيچيده سازد. پنجم اينکه پروسه رسيدگي به اختلافات در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يک مرحله‌اي هست که اين خود سرعت حل منازعه را افزايش مي‌دهد(فکوهي،1389).
2-4-2- ازلحاظ هزينه
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، اختلافات با هزينه کمتري حل‌وفصل مي‌شوند(فکوهي،1389)..
3-4-2- ازلحاظ محرميت
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، جريان رسيدگي به‌طور خصوصي محرمانه و غيرعلني صورت مي‌گيرد. پادر نظر داشت حساسيت چگونگي موضوع مورد منازعه طرفين يا يک‌طرف منازعه بنا به دلايلي ممکن است که بخواهند که رسيدگي‌هاي که توسط “اي دي آر” صورت مي‌گيرد به شکل سري محرمانه صورت گيرد که در اين صورت تمام جريانات رسيدگي توسط اشخاص ثالث به شکل محرمانه بر گذار مي‌گردد. (فکوهي،1389).
4-4-2- ازلحاظ تسهيلات
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، رسيدگي به اختلافات با سهولت آساني صورت مي‌گيرد(فکوهي،1389).
5-4-2- ازلحاظ تأمين عدالت
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، اختلافات به‌وسيله شخصي رسيدگي مي‌شود که توسط طرفين منازعه انتخاب مي‌گردد مورد اعتماد آن‌ها هست. وازسوي ديگر شخص بالت نسبت به موضوع مورد منازعه داراي تجربه، دانش مهارت مسلکي هست که به حل سريع و عادلانه ويتامين عدالت کمک بيشتر مي‌نمايد(فکوهي،1389).
6-4-2- ازلحاظ قواعد و مقررات
شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات مبتني بر قواعد و مقررات موردتوافق طرفين منازعه هست. طرفين اختياردارند که قوانين و قواعد مناسب را براي حل منازعه وضع نمايند. هکذا آن‌ها مي‌توانند بدون استناد به قانون مدون تا جاييکه در تناقض صريح به احکام قوانين نافذ و شريعت اسلامي قرار نگيرد، اختلافشان را حل‌وفصل نمايند(بيات،1387).
7-4-2- ازلحاظ همکاري طرفين منازعه
حل‌وفصل منازعات در شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات در فضاي دوستانه و توأم با همکاري نزديک طرفين منازعه صورت مي‌گيرد. در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات طرفين منازعه سعي مي‌کنند تا اختلافاتشان را از طريق گفتگوهاي مستقيم و يا غيرمستقيم حل‌وفصل نمايند که چنين کاري بدون همکاري نزديک و تشريک‌مساعي آن‌ها ممکن نيست(بيات،1387).
در تحقيقي که آقاي بيات در سال 1386 انجام داده بود نرخ وقوع قتل عمد در کل کشور طي سال‌هاي 1385-1376، روند صعودي داشته است و از 49/2 در هر صد هزار نفر جمعيت در سال 1376 به 1-3 در هر صد هزار نفر جمعيت افزايش‌يافته است. البته لازم به ذکر است که نرخ وقوع قتل عمد در سال 1381 به 83/3 در هر صد هزار نفر جمعيت رسيده است که رقم چشمگيري هست(بيات،1387).
بعد از جمع‌آوري کل نظريه‌هاي مطرح‌شده در پروژه‌هاي تحقيقاتي (درزمينه قتل) و دسته‌بندي و بررسي اين نظريه مي‌توان اين‌گونه نتيجه‌گيري کرد که از مجموع تئوري‌هاي جامعه‌شناختي، نظريه فشار بيشترين استفاده و تئوري بي‌سازماني و نظارت اجتماعي کمترين استفاده را داشته است. البته لازم به ذکر است که بعد از نظريه فشار تئوري‌هاي روان‌شناسي در رتبه دوم قرارگرفته‌اند و اين مسئله نشان از اين دارد که محققان در نبين مسئله قتل نگاهي فردي را اتخاذ کرده‌اند و به‌جاي توجه به متغيرهاي اجتماعي، بيشتر به متغيرهاي رواني و فردي توجه کردند (بيات، 1387).
عبدالحسين طيوري مهر در تحقيقي خود تحت عنوان بررسي ريشه‌هاي فرهنگي و اجتماعي قتل پرداخته است ايشان مي‌نويسد:
علت صدور قتل از يک شخص از ابعاد مختلف مورد کندوکاو قرارگرفته اينک ما فقط به بعد فرهنگي و اجتماعي آن مي‌پردازيم بر اساس نظريه جامعه‌شناسي (سوسيوژنيک) علت قتل را ناشي از شرايط اجتماعي مي‌دانند، اينک به سؤالات مطرح‌شده به‌صورت تفصيلي و جداگانه پرداخته مي‌شود و در ادامه به تحليل نهايي آن خواهيم پرداخت:
5-2- بيشترين فراواني قتل در شهرستان سراوان کدام است؟
بر اساس تحقيقات انجام‌گرفته قتل به صورت‌هاي مختلفي صورت مي‌گيرد استفاده از سلاح گرم و سرد و چوب و چماق و.. البته علل مختلفي نيز دارد ولي چند عامل از عوامل ديگر مؤثرتر وبرترند لذا به اين چند مورد اکتفا و سعي در تحليل اين موارد مي‌کنم (نظري،1384).
اگر بخواهيم قتل‌هايي را که در …. رخ مي‌دهد را طبقه‌بندي کنيم به پنج نوع قتل که از بقيه مهم‌تر مي‌باشند مي‌رسيم که عبارت‌اند از: 1- قتل‌هاي ناموسي 2- قتل‌هاي خانوادگي 3- قتل‌هاي بين طايفه‌اي 4- قتل‌هاي انتقامي (قصاصي) 5- قتل‌هاي سريالي يا برنامه‌ريزي‌شده ازجمله مهم‌ترين قتل‌ها درسراوان مي‌باشند. و اينک به توضيح و معرفي هرکدام از انواع يادشده مي‌پردازيم و در آخر اين قسمت جدول آماري قتل در چند سال اخير را ذکر مي‌کنم.
1-5-2- قتل‌هاي ناموسي:
از عوارض دوران گذر از سنت به مدرنيته و ايجاد تعادل بين اعتقادات قديمي مردم و معارف و علوم جديد، به هم ريختن بسياري از سنن در عمق محتوايي آن امري اجتناب‌ناپذير است. توجه صرف به ظواهر اخلاق و سنت‌هاي کهن موجب غفلت از کرامت و شدن انساني مي‌شود. در اين حالت وفاداري به سنت، اهميتي فراتر از شأن و منزلت انساني مي‌يابد. پديده “قتل‌هاي ناموسي” که ريشه در باورهاي قديمي عموم مردم جامعه دارد، يکي از مظاهر اين روند است(نظري،1384).
طبق بررسي‌هاي انجام‌شده 20 درصد قتل‌هاي اتفاق افتاده در کل کشور ناموسي و جنسي است. درعين‌حال در ساله‌اي اخير جدا از مرداني که اقدام به قتل ناموسي زنان خود مي‌کنند زنان بسياري نيز در واکنش به اقدامات غيراخلاقي مردان خانواده آن‌ها را به قتل مي‌رسانند که اين پديده نوظهور و در حال



قیمت: تومان

b (1109)

رسالهي حاضر، حاصل پ‍ژوهشهاي نگارنده در دورهي كارشناسي ارشد رشتهي شيمي گرايش معدني است كه در دي ماه سال 1391 در دانشكدهي علوم دانشگاه ياسوج به راهنمايي جناب آقاي دكتر مرتضي منتظر ظهوري و مشاورهي جناب آقاي دكتر علي حسين کيانفر از آن دفاع شده است و كليهي حقوق مادي و معنوي آن متعلق به دانشگاه ياسوج است.
دانشکده علوم
گروه شيمي
پايان نامه‌ي کارشناسي ارشد رشته‌ي شيمي گرايش معدني
سنتز و شناسايي تعدادي از کمپلکسهاي روي، کادميم و جيوه با ليگاند
N ,N- بيس ((E)-2- نيترو فنيل آليليدين) -2و 2- دي متيل -1 ,3- دي آمين پروپان و بررسي خاصيت ضد باکتري و ضد قارچي آنها
M = Zn(II) , Cd(II) and Hg(II)
X= Cl? , Br?, I? , N3?, SCN?
استاد راهنما:
دکتر مرتضي منتظرظهوري
استاد مشاور:
دکتر عليحسين کيانفر
پژوهشگر:
سحر يادگاري دهکردي
دي ماه 1391
تقديم به
پدر بزرگوار و مادر مهربانم،
اين پايان نامه اثري است کوچک، خيلي کوچک و شايد هيچ!
اما به پاس داشت ذره‌اي از الطاف خداوند و عشق شما، بر خود واجب مي دانم که به محضرتان تقديم نمايم؛
شما دو فرشته اي که از خواسته هايتان گذشتيد،سختي ها را به جان خريديد و خود را سپر بلاي مشکلات و ناملايمات کرديد
تا من به جايگاهي که اکنون در آن ايستاده ام برسم؛
به ياد مي آورم چشمانتان را که هميشه نگرانم بوديد؛
به ياد مي آورم نوازش دستانتان را که دردهايم را تسکين مي داد
به پاس عاطفه سرشار و گرماي اميد بخش وجودتان که بهترين پشتيبان است
سپاسگزاري
سپاس بي کران پروردگار يکتا را که هستي مان بخشيد و به طريق علم و دانش رهنمونمان شد و به همنشيني رهروان علم و دانش مفتخرمان نمود و خوشه چيني از علم و معرفت را روزيمان ساخت. به مصداق “من لم يشکر المخلوق لم يشکر الخالق ” بسي شايسته است از استاد فرهيخته و فرزانه جناب آقاي دکتر مرتضي منتظر ظهوري که با کرامتي چون خورشيد ، سرزمين دل را روشني بخشيدند و گلشن سراي علم و دانش را با راهنمايي هاي کار ساز و سازنده بارور ساختند ; تقدير و تشکر نمايم و همچنين از اساتيد گرانقدر جناب آقاي دکتر علي حسين کيانفر و جناب آقاي دکتر اصغر نقيها که خالصانه مرا ياري نمودند سپاسگزاري نمايم،
از پدر و مادر عزيز ، دلسوز و مهربانم که آرامش روحي و آسايش فکري فراهم نمودند تا با حمايت هاي همه جانبه در محيطي مطلوب، مراتب تحصيلي و نيز پايان نامه درسي را به نحو احسن به اتمام برسانم، سپاسگزاري نمايم
نام: سحر نام خانوادگي: يادگاري دهکردي
مقطع تحصيلي: کارشناسي ارشد رشته و گرايش: شيمي معدني
استاد راهنما: دکتر مرتضي منتظرظهوري تاريخ دفاع: 13/10/1391سنتز و شناسايي تعدادي از کمپلکسهاي روي، کادميم و جيوه با ليگاند N ,N- بيس ((E)-2- نيترو فنيل آليليدين) -2و 2- دي متيل -1 ,3- دي آمين پروپان و بررسي خاصيت ضد باکتري و ضد قارچي آنهاM = Zn(II) , Cd(II) and Hg(II) X= Cl? , Br?, I? , N3?, SCN?
چکيده:
سنتز و شناسايي ليگاند بازشيف دودندانه متقارن ‏ N,N- بيس ((E)-2- نيترو فنيل آليليدين) -2و 2- دي متيل-1 ,3- دي آمين پروپان با فرمول عمومي MLX2که در آن M نشان دهنده فلزهاي روي (II)، کادميم (II) و جيوه (II) و X شامل يون‏هاي کلريد، برميد، يديد، تيوسيانات و آزيد مي‏باشد، انجام شد. براي شناسايي و تعيين ساختار کمپلکس‏هاي سنتز شده از روش‎هاي گوناگون مانند: آناليز عنصري، IR، UV-Vis، 1H-NMR، 13C-NMR، TG، CV، هدايت سنجي و نقطه ذوب استفاده شد. دادههاي طيفي و آناليزي تاييد کننده نسبت 1:1 فلز به ليگاند در اين کمپلکسها بود. اين کمپلکسها داراي آرايش هندسي شبه چهاروجهي با گروه نقطهاي C1 بودند. ساختار ليگاند و کمپلکسهاي روي با روشهاي محاسباتي بهينه گرديدند. نتايج به دست آمده تاييد کننده آرايش شبه چهاروجهي در تمامي کمپلکسها بود. برخي ويژگيهاي مهم از جمله طول پيوند، زاويه پيوندي، زاويه دو سطحي،H ?، G?، انرژي کل و غيره براي ساختارهاي بهينه استخراج شد. رفتار الکتروشيميايي ليگاند و کمپلکسها به وسيله روش ولتامتري چرخهاي بررسي شدند و پتانسيل اکسايش و کاهش آنها استخراج شد. به علاوه، آناليز حرارتي ليگاند و کمپلکسهاي روي در محدوده دماي اتاق تا 600 درجه سانتي گراد بررسي گرديد. نمودارهاي TG/DTA بيانگر 5 مرحله تجزيه حرارتي براي ليگاند و 2 تا 3 مرحله تجزيه حرارتي براي کمپلکسهاي روي است. با توجه به نمودارهاي TG/DTA، برخي اطلاعات حرارتي-سينتيکي از جمله انرژي فعال سازي، آنتروپي، آنتالپي و انرژي آزاد گيبس در هر مرحله تجزيه‌اي از طريق روشهاي محاسباتي به دست آمد.
فعاليت ضد باکتريايي ليگاند بازشيف و تمامي کمپلکسها، روي 3 باکتري گرم منفي از جمله اشرشياکلي
(ATCC 25922)، سالمونلا و سودوموناس اروژينوزا (ATCC 9027) و 2 باکتري گرم مثبت از جمله استافيلوکوکوس اورئوس (ATCC 6538)و کورينه باکتريوم رناله بررسي شد. خواص ضد قارچي اين ترکيبات نيز روي 3 گونه قارچ از جمله آسپرژيلوس نايجر، پنيسيليوم کريزوژنوم و کانديدا آلبيکنز بررسي گرديد.
واژه‏هاي کليدي: ليگاند بازشيف، دو دندانه، کمپلکس، چهار وجهي، 2- نيترو فنيل پروپنال، ‌2و 2- دي متيل-1 ,3- دي آمين پروپان
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول مقدمه و اصول مقدماتي
1-1- شيمي کوئورديناسيون1
1-2- تاريخچه1
1-3- اعداد کوئورديناسيون2
1-3-1- عدد کوئورديناسيون 42
1-3-1-1- کمپلکسهاي چهاروجهي2
1-3-1-2- کمپلکسهاي مسطح مربع2
1-4- روي3
1-5- کادميم3
1-6- جيوه3
1-7- چگونگي تشکيل پيوند در ترکيبات کوئورديناسيون4
1-8- انواع انتقالهاي الکتروني4
1-8-1- انتقالهاي ميدان ليگاند يا d-d4
1-8-2- انتقالهاي جابجايي بار4
1-8-2-1- انتقال جابجايي از ليگاند به فلز (LMCT)5
1-8-2-2- انتقال جابجايي از فلز به ليگاند (MLCT)5
1-8-3- انتقال‌هاي بين ظرفيتي5
1-8-4- انتقالهاي درون ليگاند5
1-9- بازهاي شيف6
1-9-1- نامگذاري اختصاري ترکيبات باز شيف6
1-9-2- تهيه بازهاي شيف7
1-10- مروري بر کمپلکسهاي سنتز شده با فلزاتZn(II) ،Cd(II) ، Hg(II)7
1-11- مروري بر کمپلکسهاي سنتز شده با ليگاندهاي باز شيف دودندانه12
1-12- کاربرد کمپلکسهاي بازشيف17
1-13- باکتري18
1-13-1- اشرشيا کولي19
1-13-2- استافيلوکوکوس اورئوس20
1-13-3- سالمونلا21
1-13-4- سودوموناس آئروژينوزا21
1-13-5- کورينه باکتريوم رناله22
1-13-6- باکتريهاي گرم مثبت و گرم منفي23
1-14- قارچ23
1-14-1- کانديدا آلبيکنز24
1-14-2- آسپرژيلوس نايجر24
1-14-3- پني سيليوم کريزوژنوم25
1-15- مروري بر کاربردهاي کمپلکسهاي فلزي باز شيف در حوزه زيست شناسي26
1-16- ولتامتري چرخهاي32
1-17- آناليز حرارتي33
1-17-1- تجزية گرمايي تفاضلي (DTA)34
1-17-2- گرما وزن سنجي (TGA)34
فصل دوم بخش تجربي
2-1- مواد شيميايي و حلال‏ها36
2-2-1- محيط کشت، باکتري، قارچ، آنتي بيوتيک و وسايل مورد استفاده36
2-2-1-1- محيط کشتهاي مورد استفاده36
2-2-1-2- باکتريهاي گرم منفي36
2-2-1-3- باکتري گرم مثبت37
2-2-1-4- قارچها37
2-2-1-5- آنتي بيوتيکهاي شاهد37
2-2-1-6- وسايل مورد استفاده در بخش ميکروبي37
2-2- دستگاه‏هاي مورد استفاده37
2-2-1- طيف مادون قرمز37
2-2-2- طيف رزونانس مغناطيسي هسته (H-NMR1) و (C-NMR13)37
2-2-3- طيف ماوراي بنفش-مرئي (UV-Vis)38
2-2-4- نقطه ذوب38
2-2-5- هدايت مولي38
2-2-6- آناليز عنصري38
2-2-7- الکتروشيمي38
2-2-8- آناليز حرارتي38
2-2-9- ميکروسکوپ الکتروني روبشي39
2-2-10- گرم خانه39
2-2-11- اتوکلاو39
2-3- سنتز ليگاند دو دندانه‌ باز شيف N,N- بيس ((E)-2- نيترو فنيل آليليدين) -2و 2- دي متيل-1 ,3- دي آمين پروپان39
2-4- سنتز كمپلكس ZnLCl240
2-5- سنتز كمپلكس ZnLBr241
2-6- سنتز کمپلکس ZnLI242
2-7- سنتز كمپلكس CdLCl242
2-8- سنتز كمپلكس CdLBr243
2-9- سنتز كمپلكس CdLI244
2-10- سنتز كمپلكس HgLCl245
2-11- سنتز كمپلكس HgLBr246
2-12- سنتز كمپلكس HgLI246
2-13- سنتز كمپلكس ZnL(NCS)247
2-14- سنتز كمپلكس CdL(NCS)248
2-15- سنتز كمپلكس HgL(SCN)249
2-16- سنتز كمپلكس ZnL(N3)250
2-17- سنتز كمپلكس CdL(N3)251
2-18- سنتز كمپلكس HgL(N3)251
2-19- بررسيهاي زيست شناسي52
2-19-1- استريل کردن وسايل52
2-19-2- تهيه محيط کشت آگار و براث53
2-19-3- کشت باکتري53
2-20- آزمونهاي بررسي خواص ضد باکتريايي53
2-20-1- روش انتشار ديسک53
2-20-2- اندازهگيري حداقل غلظت ممانعت کننده رشد (MIC)54
2-20-3- اندازهگيري حداقل غلظت باکتري کشي (MBC)54
2-21- آزمون بررسي خواص ضد قارچي54
2-21-1- روش انتشار ديسک55
2-22- بررسي الکتروشيميايي ليگاند و کمپلکسها55
2-23- بررسي حرارتي ليگاند و کمپلکسهاي روي55
2-24- بررسي ريختشناسي کمپلکس روي آزيد ، کادميم کلريد و جيوه برميد55
فصل سوم بحث و نتيجه گيري
3-1- مقدمه57
3-2- بررسي طيف‏هاي زير قرمز (IR) ليگاندL57
3-2-1- طيف‏هاي زير قرمز کمپلکس‎هاي Zn(II)58
3-2-2- طيف‏هاي زير قرمز کمپلکس‎هاي Cd(II)59
3-2-3- طيف‏هاي زير قرمز کمپلکس‎هاي Hg(II)60
3-3- بررسي طيف‌هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR60
3-3-1- طيف‏ رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR مربوط به ليگاند دو دندانه‌اي باز شيف N,N- بيس ((E)-2- نيترو فنيل آليليدين) -2و 2- دي متيل-1 ,3- دي آمين پروپان(L)60
3-3-2- طيف‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس ZnLCl261
3-3-3- طيف‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس ZnLBr263
3-3-4- طيف‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس ZnLI263
3-3-5- طيف‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس ZnL(NCS)264
3-3-6- طيف‏‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس ZnL(N3)265
3-3-7- طيف‏‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس CdLCl266
3-3-8- طيف‏‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس CdLBr267
3-3-9- طيف‏‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس CdLI268
3-3-10- طيف‏‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس CdL(NCS)269
3-3-11- طيف‏‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس CdL(N3)270
3-3-12- طيف‏‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس HgLCl271
3-3-13- طيف‏‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس HgLBr272
3-3-14- طيف‏‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس HgLI272
3-3-15- طيف‏‏‏‏‏هاي رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس HgL(SCN)273
3-3-16- طيف رزونانس مغناطيسي هسته، 1H-NMR و 13C-NMR كمپلكس HgL(N3)274
3-4- بررسي طيف‎هاي الکتروني UV-Vis75
3-5- آناليز عنصري76
3-6- بررسي هدايت هاي مولي77
3-7- بررسي خواص ضد باکتريايي78
3-7-1- بررسي خواص ضد باکتريايي ليگاندL79
3-7-2- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس ZnLCl279
3-7-3- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس ZnLBr279
3-7-4- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس ZnLI279
3-7-5- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس ZnL(NCS)279
3-7-6- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس ZnL(N3)280
3-7-7- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس CdLCl280
3-7-8- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس CdLBr280
3-7-9- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس CdLI280
3-7-10- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس CdL(NCS)280
3-7-11- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس CdL(N3)281
3-7-12- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس HgLCl281
3-7-13- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس HgLBr281
3-7-14- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس HgLI281
3-7-15- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس HgL(SCN)281
3-7-16- بررسي خواص ضد باکتريايي کمپلکس HgL(N3)281
3-8- بررسي خواص ضد قارچي85
3-8-1- بررسي خواص ضد قارچي ليگاند L85
3-8-2- بررسي خواص ضد قارچيZnLCl286
3-8-3- بررسي خواص ضد قارچي ZnLBr286
3-8-4- بررسي خواص ضد قارچي ZnLI286
3-8-5- بررسي خواص ضد قارچي ZnL(NCS)286
3-8-6- بررسي خواص ضد قارچي ZnL(N3)286
3-8-7- بررسي خواص ضد قارچي CdLCl286
3-8-8- بررسي خواص ضد قارچي CdLBr287
3-8-9- بررسي خواص ضد قارچي CdLI287
3-8-10- بررسي خواص ضد قارچي CdL(NCS)287
3-8-11- بررسي خواص ضد قارچي CdL(N3)287
3-8-12- بررسي خواص ضد قارچي HgLCl287
3-8-13- بررسي خواص ضد قارچي HgLBr287
3-8-14- بررسي خواص ضد قارچي HgLI288
3-8-15- بررسي خواص ضد قارچي HgL(SCN)288
3-8-16- بررسي خواص ضد قارچي HgL(N3)288
3-9- تجزيه حرارتي90
3-9-1-1- بررسي تجزيه حرارتي ليگاند91
3-9-1-2- بررسي تجزيه حرارتي کمپلکس ZnLBr291
3-9-2- تعيين پارامترهاي سينتيکي با استفاده از نمودارهاي TG92
3-10- بررسي نتايج الکتروشيمي97
3-11- محاسبات تئوري99
3-11-1- نتايج محاسبات تئوري بر روي ليگاند99
3-11-2- نتايج محاسبات تئوري بر روي کمپلکسهاي روي100
نتيجه‏گيري102
منابع103
پيوست107
فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول 3-1 نوارهاي جذبي مهم در طيف IR ليگاند و کمپلکس هايZn(II) ………………………………………………………62
جدول 3-2 نوارهاي جذبي مهم در طيف IR ليگاند و کمپلکس‎هاي (Cd(II ……………………………………………………..62
جدول 3-3 نوارهاي جذبي مهم در طيف IR ليگاند و کمپلکس‎هاي Hg(II)……………………………………………………….63
جدول 3-4 ? (nm) و ? (M-1cm-1) مربوط به ليگاند و کمپلکس‎هاي سنتز شده………………………………………………79
جدول 3-5 نتايج آناليز عنصري ليگاند و تعدادي از کمپلکس‎ها و مقايسه آن با مقادير تئوري …………………………….80
جدول 3-6 حدود هدايت حد مولي الکتروليت ها در دماي C? 25………………………………………………………………………..81
جدول 3-7 هدايت هاي مولي مربوط به ليگاند و کمپلکس هاي سنتز شده در حلال کلروفرم و DMF…………….81
جدول 3-8 محدوده ممانعت کننده رشد ( ميلي متر)……………………………………………………………………………………………..87
جدول 3- 9 محدوده ممانعت کننده رشد آنتي بيوتيکهاي شاهد (ميلي متر)…………………………………………………….87
جدول 3-10 حداقل غلظت ممانعت کننده رشد (MIC) و حداقل غلظت باکتري کشي(MBC)…………………. 88
جدول 3-11 محدوده ممانعت کننده رشد ( ميلي متر)………………………………………………………………………………………….93
جدول 3-12 مراحل تجزيه گرمايي…………………………………………………………………………………………………………………………..95
جدول 3-13 پارامترهاي سينتيکي تعيين شده از طريق TG………………………………………………………………………………..98
جدول 3-14 پتانسيل هاي آندي و کاتدي……………………………………………………………………………………………………………..101
جدول 3-15 نتايج محاسبهي انواع انرژي ها به روش تئوري بر روي ليگاند ………………………………………………………102
جدول 3-16 نتايج محاسبهي طول پيوند ها و انواع پيچش ها به روش تئوري بر روي ليگاند …………………………..102
جدول 3-17 نتايج محاسبهي طول پيوند ها به روش تئوري بر روي کمپلکس هاي روي ………………………………….103
جدول 3-18 نتايج محاسبهي زواياي مختلف به روش تئوري بر روي کمپلکس هاي روي …………………………………103
جدول 3-19 نتايج محاسبهي انواع پيچش ها به روش تئوري بر روي کمپلکس هاي روي ………………………………..103
جدول 3-20 نتايج محاسبهي انواع انرژي ها به روش تئوري بر روي کمپلکسهاي روي ………………………………….104
جدول 3-21 نتايج محاسبه تغييرات انتالپي، تغييرات انتروپي و تغييرات انرژي آزاد گيبس……………………………….104
جدول 3-22 نتايج محاسبه انرژي پيوند کمپلکسهاي روي ……………………………………………………………………………….104
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل 3-1- طيف IR ليگاند L ……………………………………………………………………………………………………………………………..107
شکل 3-2- طيف UV-Vis ليگاند L در حلال کلروفرم ………………………………………………………………………………………107
شکل 3-3- طيف H-NMR1 ليگاند L در حلال کلروفرم دوتره شده …………………………………………………………………108
شکل 3-4- طيفC-NMR13 ليگاند L در حلال کلروفرم دوتره شده ………………………………………………………………..108
شکل 3-5- ولتاموگرام ليگاند L و نمک TBAH در حلال استونيتريل ……………………………………………………………….109
شکل 3-5-1- ولتاموگرام ليگاند L و نمک TBAH در حلال DMF …………………………………………………………………109
شکل 3-6- نمودارTG و DTA ليگاند L …………………………………………………………………………………………………………….110
شکل 3-7- طيف IR کمپلکس ZnLCl2 ……………………………………………………………………………………………………………..110
شکل 3-8- طيف UV-Vis کمپلکس ZnLCl2 درحلال کلروفرم ……………………………………………………………………..111
شکل 3-9- طيف H-NMR1 کمپلکس ZnLCl2 در حلال کلروفرم دوتره شده ………………………………………………111
شکل 3-10- طيف C-NMR13 کمپلکس ZnLCl2 در حلال کلروفرم دوتره شده ………………………………………….112
شکل 3-11- ولتاموگرام کمپلکس ZnLCl2 در حلال استونيتريل ………………………………………………………………………112
شکل 3-12- نمودارTG و DTA کمپلکس ZnLCl2 ………………………………………………………………………………………..113
شکل 3-13- طيف IR کمپلکس ZnLBr2……………………………………………………………………………………………………………113
شکل 3-14- طيف UV-Vis کمپلکس ZnLBr2 درحلال کلروفرم …………………………………………………………………..114
شکل 3-15- طيف H-NMR1 کمپلکس ZnLBr2 در حلال کلروفرم دوتره شده …………………………………………..114
شکل 3-16- طيف C-NMR13 کمپلکس ZnLBr2 در حلال کلروفرم دوتره شده …………………………………………115
شکل 3-17-ولتاموگرام کمپلکس ZnLBr2 در حلال استونيتريل ……………………………………………………………………….115
شکل 3-18- نمودارTG و DTA کمپلکس ZnLBr2 ………………………………………………………………………………………..116
شکل 3-18-1- نمودار اولين مرحله تجزيه گرمايي کمپلکس ZnLBr2 ……………………………………………………………..116
شکل 3-18-2-نمودار دومين مرحله تجزيه گرمايي کمپلکس ZnLBr2 …………………………………………………………….117
شکل 3-19- طيف IR کمپلک ZnLI2 …………………………………………………………………………………………………………………117
شکل 3-20- طيف UV-Vis کمپلکس ZnLI2 درحلال کلروفرم ………………………………………………………………………118
شکل 3-21- طيف H-NMR1 کمپلکس ZnLI2 در حلال کلروفرم دوتره شده ……………………………………………….118
شکل 3-22- طيف C-NMR13 کمپلکس ZnLI2 در حلال کلروفرم دوتره شده ……………………………………………..119
شکل 3-23- ولتاموگرام کمپلکس ZnLI2 در حلال استونيتريل ………………………………………………………………………….119
شکل 3-24- نمودار TG و DTA کمپلکس ZnLI2 …………………………………………………………………………………………..120
شکل 3-24-1- نمودار اولين مرحله تجزيه گرمايي کمپلکس ZnLI2 …………………………………………………………………120
شکل 3-24-2- نمودار دومين مرحله تجزيه گرمايي کمپلکس ZnLI2 ……………………………………………………………….121
شکل 3-25- طيف IR کمپلکس ZnL(NCS)2 ………………………………………………………………………………………………….121
شکل 3-26- طيف UV-Vis کمپلکس ZnL(NCS)2 درحلال کلروفرم ………………………………………………………….122
شکل 3-27- طيف H-NMR1 کمپلکس ZnL(NCS)2 در حلال کلروفرم دوتره شده …………………………………..122
شکل 3-28- طيف C-NMR13 کمپلکس ZnL(NCS)2 در حلال کلروفرم دوتره شده …………………………………123
شکل 3-29-ولتاموگرام کمپلکس ZnL(NCS)2 در حلال استونيتريل ……………………………………………………………….123
شکل 3-30- نمودار TG و DTA کمپلکس ZnL(NCS)2 ………………………………………………………………………………124
شکل 3-30-1 نمودار اولين مرحله تجزيه گرمايي کمپلکس ZnL(NCS)2 ……………………………………………………….124
شکل 3-30-2 نمودار دومين مرحله تجزيه گرمايي کمپلکس ZnL(NCS)2 …………………………………………………….125
شکل 3-30-3 نمودار سومين مرحله تجزيه گرمايي کمپلکس ZnL(NCS)2 ……………………………………………………125
شکل 3-31- طيف IR کمپلکس ZnL(N3)2 ………………………………………………………………………………………………………126
شکل 3-32- طيف UV-Vis کمپلکس ZnL(N3)2 درحلال کلروفرم ……………………………………………………………….126
شکل 3-33- طيف H-NMR1 کمپلکس ZnL(N3)2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………127
شکل 3-34- طيف C-NMR13 کمپلکس ZnL(N3)2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..127
شکل 3-35- ولتاموگرام کمپلکس ZnL(N3)2 در حلال استونيتريل ………………………………………………………………….128
شکل 3-36- نمودارTG وDTA کمپلکس ZnL(N3)2 ……………………………………………………………………………………..128
شکل 3-36-1 نمودار اولين مرحله تجزيه گرمايي کمپلکس ZnL(N3)2 …………………………………………………………….129
شکل 3-36-2 نمودار دومين مرحله تجزيه گرمايي کمپلکس ZnL(N3)2 ………………………………………………………….129
شکل 3-36-3 نمودار سومين مرحله تجزيه گرمايي کمپلکس ZnL(N3)2 …………………………………………………………129
شکل 3-37- طيف IR کمپلکس CdLCl2 ………………………………………………………………………………………………………….130
شکل 3-38-طيف UV-Vis کمپلکس CdLCl2 در حلال دي متيل فرماميد ………………………………………………….130
شکل 3-39- طيف H-NMR1 کمپلکس CdLCl2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده(DMSO-d6) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………131
شکل 3-40- طيف C-NMR13کمپلکس CdLCl2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………131
شکل 3-41-ولتاموگرام کمپلکس CdLCl2 در حلال استونيتريل ………………………………………………………………………..132
شکل 3-42- طيف IR کمپلکس CdLBr2 ………………………………………………………………………………………………………….132
شکل 3-43- طيف UV-Vis کمپلکس CdLBr2 درحلال کلروفرم …………………………………………………………………..133
شکل 3-44- طيف H-NMR1 کمپلکس CdLBr2 در حلال کلروفرم دوتره شده ……………………………………………133
شکل 3-45- طيف C-NMR13 کمپلکس CdLBr2 در حلال کلروفرم دوتره شده …………………………………………134
شکل 3-46- ولتاموگرام کمپلکس CdLBr2 در حلال استونيتريل ………………………………………………………………………134
شکل 3-47- طيف IR کمپلکس CdLI2 ……………………………………………………………………………………………………………..135
شکل 3-48- طيف UV-Vis کمپلکس CdLI2 درحلال کلروفرم ……………………………………………………………………..135
شکل 3-49- طيف H-NMR1 کمپلکس CdLI2 در حلال کلروفرم دوتره شده ………………………………………………136
شکل 3-50- طيف C-NMR13 کمپلکس CdLI2 در حلال کلروفرم دوتره شده …………………………………………….136
شکل 3-51- ولتاموگرام کمپلکس CdLI2 در حلال استونيتريل ………………………………………………………………………….137
شکل 3-52- طيف IR کمپلکس CdL(NCS)2 …………………………………………………………………………………………………137
شکل 3-53-طيف UV-Vis کمپلکسCdL(NCS)2 در حلال دي متيل فرماميد …………………………………………138
شکل 3-54- طيف H-NMR1 کمپلکس CdL(NCS)2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6)…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….138
شکل 3-55- طيف C-NMR13 کمپلکس CdL(NCS)2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6)…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….139
شکل 3-56- ولتاموگرام کمپلکس CdL(NCS)2 در حلال استونيتريل ……………………………………………………………..139
شکل 3-57- طيف IR کمپلکس CdL(N3)2 ………………………………………………………………………………………………………140
شکل 3-58-طيف UV-Vis کمپلکس CdL(N3)2 در حلال دي متيل فرماميد ……………………………………………..140
شکل 3-59- طيف H-NMR1 کمپلکس CdL(N3)2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………141
شکل 3-60- طيف C-NMR13 کمپلکس CdL(N3)2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………141
شکل 3-61- ولتاموگرام کمپلکس CdL(N3)2 در حلال استونيتريل …………………………………………………………………..142
شکل 3-62- طيف IR کمپلکس HgLCl2 …………………………………………………………………………………………………………..142
شکل 3-63- طيف UV-Vis کمپلکس HgLCl2 درحلال کلروفرم …………………………………………………………………..143
شکل 3-64- طيف H-NMR1 کمپلکس HgLCl2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………143
شکل 3-65- طيف C-NMR13 کمپلکس HgLCl2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………144
شکل 3-66- ولتاموگرام کمپلکس HgLCl2 در حلالDMF ……………………………………………………………………………..144
شکل 3-67- طيف IR کمپلکس HgLBr2 ………………………………………………………………………………………………………….145
شکل 3-68- طيف UV-Vis کمپلکس HgLBr2 درحلال کلروفرم ………………………………………………………………….145
شکل 3-69- طيف H-NMR1 کمپلکس HgLBr2 در حلال کلروفرم دوتره شده …………………………………………..146
شکل 3-70- طيف C-NMR13 کمپلکس HgLBr2 در حلال کلروفرم دوتره شده ………………………………………..146
شکل 3-71- ولتاموگرام کمپلکس HgLBr2 در حلالDMF …………………………………………………………………………….147
شکل 3-72- طيف IR کمپلکس HgLI2 …………………………………………………………………………………………………………….147
شکل 3-73- طيف UV-Vis کمپلکس HgLI2 درحلال کلروفرم …………………………………………………………………….148
شکل 3-74- طيف H-NMR1 کمپلکس HgLI2 در حلال کلروفرم دوتره شده ……………………………………………..148
شکل 3-75- طيف C-NMR13 کمپلکس HgLI2 در حلال کلروفرم دوتره شده ……………………………………………149
شکل 3-76- ولتاموگرام کمپلکس HgLI2 در حلال DMF ……………………………………………………………………………….149
شکل 3-77- طيف IR کمپلکس HgL(SCN)2 ………………………………………………………………………………………………..150
شکل 3-78- طيف UV-Vis کمپلکس HgL(SCN)2 درحلال کلروفرم ………………………………………………………..150
شکل 3-79- طيف H-NMR1 کمپلکس HgL(SCN)2 در حلال کلروفرم دوتره شده …………………………………151
شکل 3-80- طيف C-NMR13 کمپلکس HgL(SCN)2 در حلال کلروفرم دوتره شده ……………………………….151
شکل 3-81- ولتاموگرام کمپلکس HgL(SCN)2 در حلال DMF …………………………………………………………………..152
شکل 3-82- طيف IR کمپلکس HgL(N3)2 ……………………………………………………………………………………………………..152
شکل 3-83-طيف UV-Vis کمپلکس HgL(N3)2 در حلال دي متيل فرماميد ……………………………………………..153
شکل 3-84- طيف H-NMR1 کمپلکس HgL(N3)2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6)…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….153
شکل 3-85- طيف C-NMR13 کمپلکس HgL(N3)2 در حلال دي متيل سولفوکسيد دوتره شده (DMSO-d6)…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….154
شکل 3-86-ولتاموگرام کمپلکس HgL(N3)2 در حلال DMF…………………………………………………………………………..154
شکل 3-87- ساختار بهينه ليگاند L بر اساس محاسبات تئوري…………………………………………………………………………….155
شکل 3-88- ساختار بهينه کمپلکس ZnLCl2 بر اساس محاسبات تئوري…………………………………………………………..155
شکل 3-89- ساختار بهينه کمپلکس ZnLBr2 بر اساس محاسبات تئوري………………………………………………………….155
شکل 3-90- ساختار بهينه کمپلکس ZnLI2 بر اساس محاسبات تئوري……………………………………………………………..156
شکل 3-91- ساختار بهينه کمپلکس ZnL(NCS)2 بر اساس محاسبات تئوري…………………………………………………156
شکل 3-92- ساختار بهينه کمپلکس ZnL(N3)2 بر اساس محاسبات تئوري………………………………………………………156
شکل 3- 93- SEM کمپلکس ZnL(N3)2…………………………………………………………………………………………………………..157
شکل 3- 94- SEM کمپلکس CdLCl2………………………………………………………………………………………………………………157
شکل 3- 95- SEM کمپلکس HgLBr2………………………………………………………………………………………………………………157
فصل اول
مقدمه و اصول مقدماتي
1-1- شيمي کوئورديناسيون1
کمپلکس ترکيبي است متشکل از يک اتم فلز مرکزي و دو يا چند اتم، ملکول يا يون که ليگاند ناميده ميشود. ليگاندها داراي اتمهاي غير فلزياند که مانند باز لوييس جفت الکترون در اختيار فلز مرکزي که معمولاً يک فلز واسطه است و به عنوان اسيد لوييس عمل ميکند، قرار ميدهند. بنابراين پيوند در کمپلکسها از نوع داتيو يا کئورديناسيون2 است. به همين دليل آنها را ترکيبات کئورديناسيون نيز مي‌نامند [1].
1-2- تاريخچه
شيمي فلزات واسطه ارتباط وسيعي با شيمي ترکيبهاي کئورديناسيون دارد. اين ترکيبها که به کمپلکسها نيز موسومند، نقش بسيار مهمي در زندگي امروزي ما دارند. مطالعه و بررسي آنها براي درک مفاهيم پيوند شيميايي و آگاهي يافتن از قواعد و قوانين حاکم بر شيمي معدني و فراگيري آن نقش برجستهاي دارد. علاوه بر اهميت کاربردي و اقتصادي آن، اين ترکيبات از نقطه نظر بررسيهاي نظري نيز از اهميت زيادي برخوردارند. براي ساليان دراز کمپلکسها فقط مورد توجه شيميدانان نظري ومعدني بودند، اما امروزه کاربرد مهم اين ترکيبات بخصوص در زمينه درک فرآيندهاي زيستي مشخص شده است [2]. تعيين تاريخ دقيق کشف اولين ترکيب کمپلکس فلزي، کار دشواري است.شايد نخستين ترکيب کمپلکسي که در تاريخ ثبت شدهاست کمپلکسي به نام آبي پروس3 باشد، اين ترکيب در آغاز سده نوزدهم توسط ديزباخ 4تهيه گرديد [3]. يونهاي فلزي علاوه بر نقشي که در ديناميک فرآيندهاي بيولوژيکي و پايدار کردن صورتبنديهاي بيومولکولهاي بزرگ ايفا مي کنند، به
صورت مواد معدني بلورين و يا مواد بي شکل به عنوان اجزاء تشکيل دهنده در بسياري از موجودات زنده نيز اهمّيت دارد [4].
1-3- اعداد کوئورديناسيون5
در يک کمپلکس تعداد ليگاندهايي که در اطراف اتم مرکزي قرار دارند، عدد کوئورديناسيون ناميده ميشود. اعداد کوئورديناسيون بين 1 تا 12 تغيير ميکنند.
1-3-1- عدد کوئورديناسيون 4
اين عدد کئورديناسيون جايگاه مهمي در شيمي کئورديناسيون دارد. فرمهاي ساختماني محتمل عبارتند از چهاروجهي کج (D2d)، تتراهدرال يا چهار وجهي (Td)، مسطح مربعي (D4h). از بين اين ساختارها، دو فرم تتراهدرال و مسطحي مربع متداول تر ميباشند [5].

1-3-1-1- کمپلکسهاي چهاروجهي
هيبريدهاي ساختار چهاروجهي را ميتوان به صورت sp3 يا sd3 توصيف کرده و در مورد ترکيبهاي کوئورديناسيون معمولاً مخلوطي از هر دو وجود دارد. هرچه ليگاندها حجيم تر باشند، امکان تشکيل کمپلکسهاي چهار وجهي را بيشتر فراهم ميکنند، زيرا در آرايش مسطح مربعي زاويه پيوندي برابر 90 درجه، اما در آرايش چهاروجهي برابر 5/109 درجه خواهد بود. از اين رو اثر ممانعت فضايي کاهش مييابد و سيستم پايدار ميشود. کمپلکسهاي چهار وجهي ايزومر هندسي ندارند، براي آنها ميدان ضعيف است و پارامغناطيس ميباشند [3].
1-3-1-2- کمپلکسهاي مسطح مربع
در اين ساختار هيبريد شدن اوربيتالهاي لايه ظرفيت اتم مرکزي از نوع dsp2 است که در آن اوربيتال d شرکت کننده در هيبريد شدن، اوربيتالهاي محوري y2-dx2 است و در واقع در راستاي قطرهاي مربع گسترش دارد و دو اوربيتال p که در اين هيبريد شدن شرکت دارند، px و py هستند. هرچه ليگاندها کوچکتر و ميزان هسته دوستي آنها بيشتر و اتم مرکزي حجيمتر و داراي بار مؤثر هسته بيشتر باشد، امکان جفت شدن الکترونها در اوربيتالها و يا ارتقاي آنها به تراز بالاتر وجود دارد. اين اوربيتالها (جز در مورد کمپلکسهاي d7 و d9 ) کم اسپين6 هستند. يعني تا حد امکان از تعداد الکترونهاي جفت نشده کاسته شده و غالباً به صورت گونههاي ديامغناطيس در ميآيند. با توجه به اين که در بيشتر کمپلکسهاي مسطح مربعي، صفحهاي که مولکول در آن قرار دارد، صفحه تقارن آن گونه را تشکيل ميدهد، بنابراين فاقد فعاليت نوري7 خواهند بود [3].
1-4- روي8
روي داراي آرايش الكتروني به صورت [Ar] (3d10) (4s2) و دو عدد اكسايش (1+) و (2+) مي‌باشد که حالت اكسايش (1+) آن بسيار نادر است. كمپلكس‌هاي روي، به طور معمول عددهاي كوئورديناسيون چهار، پنج و شش دارند به ويژه عدد كوئورديناسيون پنج براي روي متداول است. طيف جذبي اين تركيبها يك نوار جذبي نشان مي‌دهد كه مربوط به انتقال بار است. کمپلکسهاي روي(II) معمولاً بافرهاي خوبي هستند و از آنها براي کنترل pH دردستگاه حياتي استفاده ميشود. از ديگر کاربردهاي غير آنزيمي اين يون، کمک به تشکيل ساختارهاي مناسب براي DNA و پليپپتيدها است. يون Zn2+ يک اسيد لوويس متداول در سيستمهاي بيوشيميايي است. خاصيت اسيدلوويس به ميزان زيادي به نسبت بار به اندازه کاتيون بستگي دارد. اندازه شعاع يوني روي(II)، 74 پيکومتر است که نسبت به بسياري از کاتيونهاي دوظرفيتي ديگر، کوچکتر و بنابر اين اسيد لوويس بهتري است [6].
1-5- کادميم9
آرايش الکتروني کادميم به صورت [Kr] (4d10) (5s2) مي‌باشد. کادميم فلزي است دو ظرفيتي، نرم، چکشخوار، انعطاف پذير، سمي و به رنگ سفيد مايل به آبي که با چاقو به راحتي بريده مي‏شود. شيمي کادميم از نظر کاربردي بسيار جالب است، زيرا دو ايزوتوپ آن يعني 113Cd, 111Cd داراي اسپين(2/1) بوده و براي مطالعات NMR مناسب ميباشد. معمولي‏ترين حالت اکسيداسيون کادميم 2+ ميباشد، گرچه نمونههاي کميابي از 1+ نيز مي‏توان پيدا کرد. طيف جذبي اين تركيب‌ها يك نوار جذبي نشان مي‌دهد كه مربوط به انتقال بار است. کمپلکسهاي کادميم به طور معمول عددهاي کئورديناسيون 4و5 و6 دارند [7].
وجود کادميم (II) در بدن باعث ميشود يونهاي Ca2+ جاي خود را به آن بدهند، زيرا از نظر اندازه و بار مشابه ميباشند و با اين جايگزيني استخوانها به تدريج پوک و شکننده ميشوند. کادميم از راه کشيدن سيگار وارد بدن ميشود، زيرا گياه توتون قابليت جذب بالاي کادميم از خاک را دارد. دنبالکردن واکنشهاي کادميم به دليل سميت آن در زيست شناسي حائز اهميت است [8].
1-6- جيوه10
آرايش الکتروني جيوه به صورت [Xe] (5d10) (6s2)مي‌باشد. جيوه که فلزي سنگين، نقره‌اي و سمي است، تنها فلزي است که در دماهاي معمولي محيط، حالت مايع دارد. جيوه داراي دو عدد اكسايش (1+) و (2+) است. فلز جيوه در حالت اکسايش (2+) داراي آرايش الکتروني [Xe] (5d10) مي‏باشد و در حالت اکسايش (1+) آرايش الکتروني [Xe] (5d10) (6s1) مي‏باشد. طيف جذبي اين تركيب‌ها يك نوار جذبي نشان مي‌دهد كه مربوط به انتقال بار است.
1-7- چگونگي تشکيل پيوند در ترکيبات کوئورديناسيون
ترکيبات کوئورديناسيون، ساختار و خواص ويژهاي از خود نشان ميدهند. براي توجيه اين خواص و ارتباط آن با ماهيت پيوند بين اتم مرکزي و ليگاندها، با گذشت زمان چهار نظريه متمايز توسط دانشمندان ارائه شد :
– نظريهي پيوند ظرفيت 11(VBT)
– نظريهي ميدان بلور (CFT)12
– نظريه‌ي ميدان ليگاند(LFT)13
– نظريهي اوربيتال مولکوليMO))14
– مدل همپوشاني زاويه‌اي(AOM) 15
1-8- انواع انتقالهاي الکتروني
اين انتقالها به چهار دسته تقسيم ميشوند که عبارتند از :
1-8-1- انتقالهاي ميدان ليگاند16 يا d-d
شامل انتقالات الکتروني ميان اوربيتالهايي هستند که ماهيت فلزي دارند و حاصل شکافتگي اوربيتالهاي همتراز d بر اثر ميدان بلور ميباشند. اين جهشها داراي انرژي هستند که از زير قرمز نزديک تا فرابنفش را در بر ميگيرد. بنابراين، اين نوع جهش الکتروني و جذب مربوط به آن عامل اصلي پيدايش رنگ ترکيبهاي کمپلکسهاي فلزهاي واسطه است [3].
1-8-2- انتقالهاي جابجايي بار17
از يک فرآيند انرژي يونش- الکترونخواهي سرچشمه ميگيرد و شامل انتقال الکترون از يک اوربيتال مولکولي است که عمدتاً خصلت ليگاند را دارد به اوربيتال مولکولي ديگر که عمدتاً خصلت فلزي و يا بالعکس دارد ميباشد. اين طيفها معمولاً داراي شدت بسيار زياد هستند.
اين نوع طيفها به دو دسته تقسيم ميشوند:
1-8-2-1- انتقال جابجايي از ليگاند به فلز 18 (LMCT)
در صورتيکه ليگاندهاي يک کمپلکس داراي زوج الکترونهاي تنها با انرژي نسبتاً بالا باشند و فلز داراي اوربيتالهاي خالي با سطح انرژي پايين باشد، نوارهاي انتقال بار در ناحيه مريي طيف ديده مي‌شود و در نتيجه کمپلکس داراي رنگ شديد خواهد بود.
1-8-2-2- انتقال جابجايي از فلز به ليگاند19 (MLCT)
اين نوع انتقالات وقتي انتظار ميرود که فلز به راحتي اکسيده شده و ليگاند به آساني کاهيده شوند. ليگاندهاي ?- اسيدي نظير پيريدين، بي پيريدين و فنانترولين که اوربيتالهاي خالي کم انرژي دارند، براي پذيرش يک الکترون از فلز مناسب ميباشند. اين ليگاندها با داشتن اوربيتالهاي خالي ?*مي‌توانند با کاتيونهايي نظيرTi3+، V2+، Fe2+و Cu+ که کاهنده خوبي هستند، ترکيبات رنگي زيادي را تشکيل دهند. فرايند انتقال بار معمولاً به يک واکنش اکسايش-کاهش کامل منتهي نميشود. چون در اين صورت پيوند برگشتي بين فلز- ليگاند از بين ميرود [9].
1-8-3- انتقال‌هاي بين ظرفيتي20
اين نوع انتقال‌ها در كمپلكس‌هاي دو هسته‌اي M-L-M مشاهده مي‌شود كه با برانگيختن الكترون از لايه‌ي ظرفيت يك اتم فلز به لايه‌ي ظرفيت اتم فلز ديگر همراه است. در اين مورد اگر ليگاند پل‌ساز مناسبي بين دو مركز فلزي وجود داشته باشد، انتقال بين ظرفيتي مربوطه داراي شدت كافي خواهد بود.
1-8-4- انتقالهاي درون ليگاند21
اين نوع انتقالات الکتروني، به جهش الکترون از يک اوربيتال در يک ليگاند به اوربيتال ديگر در همان ليگاند، صورت ميگيرد و معمولاً با جذب انرژي از ناحيه فرابنفش همراه است. از اين رو، کمتر تحت تاثير کوئورديناسيون شدن ليگاند قرار ميگيرد. نوارهاي جذبي اين نوع جهشهاي الکتروني تقريباً با همان شدت نوارهاي انتقال بار و در مجاورت آنها قرار دارند. اين نوع انتقال زماني انجام ميگيرد كه ليگاند خود به تنهايي داراي يك كروموفور باشد و بنابراين بين اوربيتال‌هايي كه عمدتاً بر روي ليگاند متمركز هستند، انجام مي‌پذيرد [10].
1-9- بازهاي شيف22
تعداد تركيبات كوئورديناسيون در شيمي معدني بسيار زياد ميباشد و يك دسته از اين تركيبات كه اهميت زيادي در مدل‎هاي سيستمهاي زنده دارند كمپلكسهاي باز شيف ميباشند [11]. مطالعات آغازين بر روي اين تركيب‎ها را اتلينگ23 ، شيف و فيفر24 انجام دادند. اين ترکيب‌ها اولين بار توسط دانشمندي بنام شيف در قرن نوزدهم شناسايي شدند و به افتخار وي اين ترکيبات را بازهاي شيف ناميدند [12]. بازهاي شيف به عنوان پيگمنت و رنگ، کاتاليست، حدواسط سنتزهاي آلي، پايدارکننده پليمرها و در عين حال داراي دامنه گستردهاي از فعاليتهاي بيولوژيکي ميباشند از جمله ضد قارچ، ضد باکتري، ضد مالاريا، ضد التهاب، آنتي ويروس و تب بر ميباشند [13].
واکنشهاي آلدهيدها يا کتونها با آمونياک يا آمينهاي نوع اول تحت شرايط اسيدي مناسب منجر به توليد يک “کربينول آمين” ميشود که اين حدواسط يک مولکول آب از دست ميدهد و به “ايمين” يا “باز شيف” تبديل ميگردد.
1-9-1- نامگذاري اختصاري ترکيبات باز شيف
ترکيبات باز شيف عموماً با نام اختصاريشان که بر گرفته از ترکيبات کربونيلدار و آمين اوليه آنها ميباشد نامگذاري ميگردند. به عنوان مثال از تراکم 2-هيدروکسي ساليسيل آلدهيد با اتيلن ديآمين باز شيفي به نام N,N- بيس(ساليسيدين) اتيلن ديآمين حاصل ميگردد که به نام اختصاري “سالن”25 نامگذاري ميشود. اگر استخلاف سادهاي به باز شيف اضافه شوند، قبل از نام اختصاري باز شيف اوليه، نام گروه استخلاف شده ذکر ميگردد، به عنوان مثال: متيل- سالن

1-9-2- تهيه بازهاي شيف
کمپلکسهاي باز شيف به 4 روش قابل تهيه هستند
1- استفاده از الکوکسيد فلزي
2- استفاده از آلکيلهاي فلزي: انواع آلکيلهاي فلزات گروه اصلي به طور تجاري در دسترس هستند که از اين روش براي سنتز شيف بيسهاي آهن، منگنز، واناديم و مس استفاده ميشود. اين ترکيبات از واکنش بين هاليد فلزي با عامل گرينيارد مزيتيل حاصل ميشوند.
3- واکنش بين ليگاند باز شيف و استات فلزي تحت شرايط رفلاکس: بسياري از کمپلکسهاي باز شيف از اين طريق حاصل ميشوند.
4- پرتون زدايي از ليگاند باز شيف و سپس واکنش با هاليد فلزي: مرحله پرتون زدايي در درجه حرارت اتاق صورت ميگيرد و اين روش يک روش عمومي براي تهيه باز شيف کمپلکسها در مقادير زياد است [14].
1-10- مروري بر کمپلکسهاي سنتز شده با فلزاتZn(II) ،Cd(II) ، Hg(II)
در سال 2002 محمودخاني و همکاران سنتز و شناسايي برخي کمپلکسهاي باز شيف با ليگاند دو دندانه N’,N – بيس ( ? – فنيل سينامالدهيد)- 1,2- دي ايمينو اتان را در حضور فلزات روي (II)، کبالت(II) و نيکل(II) انجام دادند. اطلاعات طيفي و شناسايي کمپلکس‏ها نشان داد که ساختار اين کمپلکس‏ها با ساختار شبه چهار وجهي انطباق بسيار خوبي دارد شکل (1-1) [15].

شکل (1 – 1)

در سال2004 آيد سنتز برخي از کمپلکسهاي فلزي همچون کروم(III)، کبالت (II)، نيکل(II)، مس(II)، کادميم(II) و جيوه(II) را با ليگاندهاي باز شيف چند دندانه نشان داده شده در شکل (1-2) را انجام دادند. کمپلکسها از طريق آناليز عنصري، آناليز حرارتي و اسپکتروسکوپي مادون قرمز شناسايي شده و ساختار اکتاهدرال براي آنها پيشنهاد گرديد[16].

شکل (1- 2)

در سال 2007 خان محمدي و همکاران سنتز کمپلکسهاي باز شيف با فلزات منيزيم(II)، منگنز(II)، روي(II) و کادميم(II) را انجام داده و از طريق اسپکتروسکوپي مادون قرمز،1H NMR ،NMR 13C شناسايي شدند و ساختار آنها با کريستالوگرافي اشعه ايکس به صورت دو هرمي پنتاگونالي تعيين گرديد شکل (1-3) [17].

شکل (1- 3)
منتظرظهوري و همکاران در سال 2008 طي پژوهشي سنتز کمپلکسهاي فلزات روي(II)، کادميم(II) و جيوه(II) را با ليگاند نامتقارن بازشيف دودندانه انجام دادند. ترکيبات سنتزي از طريق آناليز عنصري، هدايت سنجي، اسپکتروسکوپي جرمي، اسپکتروسکوپي فرا بنفش، اسپکتروسکوپي مادون قرمز، NMR ,1H NMR 13C شناسايي شده و ساختار شبه چهار وجهي براي آنها پيشنهاد گرديد. کمپلکسها در حلالDMF غير الکتروليت بودند شکل (1-4) [18].

شکل (1-4)

مرشدي و همکاران طي پژوهشي در سال 2009 سنتز و شيمي کئورديناسيون ليگاند جديد چهار دندانه باز شيف با گروه دهنده N2S2 را انجام دادند و کمپلکسهاي تک هستهاي و دو هستهاي مس (I)را با فرمول عمومي [Cu(ca2dapte)]ClO4 , [{Cu(PPh3)(X)}2(ca2dapte)]
(X = I and Br) سنتز نمودند. ترکيبات سنتزي از طريق آناليز عنصري، اسپکتروسکوپي فرا بنفش، اسپکتروسکوپي مادون قرمز و1H NMR شناسايي شدند. ساختار کريستالي نيز از طريق پراش اشعه ايکس تک بلور به صورت شبه چهار وجهي در اطراف يون مس تعيين گرديد شکل (1-5) [19].

شکل (1-5)
در سال 2010 خلجي و همکاران سنتز و شناسايي کمپلکسهاي چهار هستهاي مس (II) و کبالت (II)را با ليگاند باز شيف بيس(3- هيدروکسي پروپان آلدهيد)- 1و2- اتيلن دي ايمين انجام دادند و از طريق آناليز اشعه ايکس شناسايي نمودند. در اين کمپلکسها ليگاند باز شيف از طريق N2O2 به فلزات کئوردينه ميشود شکل (1-6) [20].

شکل (1-6)

در سال 2010 کيپور و همکاران نيز به سنتز برخي کمپلکسهاي فلزات واسطه همچون نيکل(II)، مس(II) و روي (II)با ليگاندهاي باز شيف ماکروسيکل پرداختند. به دليل حلاليت کم محصولات قادر به جداسازي موثر نبودند. شناسايي اين ترکيبات از طريق آناليز عنصري، هدايت سنجي، اسپکتروسکوپي جرمي، اسپکتروسکوپي مادون قرمز انجام گرفت و در مورد روي علاوه بر اين روشها از 1H NMR، 13C NMR نيز براي شناسايي استفاده شد کوئورديناسيون ليگاند اطراف يون فلزي به صورت مربع مسطح انحراف يافته پيشنهاد گرديده است شکل (1-7) [21].

شکل (1- 7)

در سال 2011 منتظرظهوري و همکاران سنتز تعدادي از کمپلکسهاي چهارکئوردينه با فلزات روي(II) و جيوه(II) و ليگاند ارايه شده در شکل (1-8) با فرمول عمومي MLX2 را انجام دادند. در کمپلکسهاي سنتزي نسبت ليگاند به فلز 1:1 ميباشد. با استفاده از آناليز عنصري، هدايت سنجي، اسپکتروسکوپي فرابنفش، اسپکتروسکوپي مادون قرمز شناسايي ترکيبات انجام گرفت. تمامي ترکيبات در حلال DMF غير الکتروليت هستند و ساختار شبه چهاروجهي جهت اين کمپلکسها پيشنهاد شده است [22].

شکل (1-8)

در پژوهشي ديگر منتظرظهوري و همکاران سنتز کمپلکسهاي متقارن دو دندانه را با ليگاند باز شيف انجام دادند و از طريق آناليز عنصري، هدايت سنجي، اسپکتروسکوپي فرابنفش، اسپکتروسکوپي مادون قرمز شناسايي ترکيبات انجام گرفت. کليه ترکيبات در حلال DMF غير الکتروليت گزارش شده اند. با توجه به هدايت مولي و ويژگيهاي طيفي مشخص شد کئوردينه شدن ليگاند آلي و يونهاي هاليد به فلز به صورت شبه چهار وجهي است شکل (1-9) [23].

شکل (1-9)

اعظم و همکاران طي پژوهشي سنتز و خواص فتولومينسانس برخي ترکيبات باز شيف و کمپلکسهاي تک هستهاي روي(II)، کادميم(II)، نيکل(II)، مس(II)، پالاديم(II) را بررسي نمودند. کمپلکسهاي سنتزي از طريق اسپکتروسکوپي مادون قرمز، اسپکتروسکوپي فرا بنفش و اسپکتروسکوپي جرمي، فلورسانس، H NMR, 13C NMR, ESR 1شناسايي شده و ساختار اکتاهدرال براي آنها پيشنهاد شد شکل (1-10) [24].

شکل (1-10)

در سال 2012 منتظرظهوري و همکارش سنتز کمپلکسهاي باز شيف را با فلز روي و ليگاند بيس((E)3-(2- نيتروفنيل)-2- پروپنال)پروپان-1و2-دي ايمين با فرمول کلي ZnLX2 انجام دادند که در آن ( (X=Cl, Br, I, SCN, N3 ميباشد. کمپلکسهاي سنتز شده از طريق آناليز عنصري، هدايت سنجي، اسپکتروسکوپي فرابنفش، اسپکتروسکوپي مادون قرمز 1H NMR, 13C NMR, شناسايي شدند. با توجه به نتايج هدايت سنجي، کمپلکسها ملکولي و غير الکتروليت ارزيابي شدند. در اين پژوهش با استفاده از ولتامتري چرخهاي، برگشت پذير و غير برگشت پذير بودن و رفتار الکتروشيميايي ليگاند و کمپلکسها بررسي گرديد شکل (1-11) [25].

شکل (1-11)

1-11- مروري بر کمپلکسهاي سنتز شده با ليگاندهاي باز شيف دودندانه
امير نصر و همکاران در سال 2006 سنتز و شناسايي و ساختار کريستالي کمپلکسهاي نقره (I) را در حضور ليگاند باز شيف دو دندانه با فرمول عمومي [Ag(ca2en)(PPh3)(X)] انجام دادند، که در آن
X= N3 – , SCN -و ca2en باز شيف دودندانه ميباشند و سپس ترکيبها از طريق آناليز عنصري، اسپکتروسکوپي مادون قرمز، اسپکتروسکوپي فرا بنفش و H NMR1شناسايي شدند شکل (1-12). ساختار پيشنهادي در اطراف يون نقره شبه چهار وجهي تعيين گرديد [26].

شکل (1-12)

در سال 2008 منتظرظهوري و همکارش در اين زمينه پژوهشهايي به شرح زير انجام دادند. در اين پژوهش ليگاند دو دندانه باز شيفN’,N- بيس(2- نيتروسينام‎آلدهيد)- 1,2- فنيلن‎دي‎ايمين (Nca2Phen) در حلال متانول سنتز شد و سپس در حلال‏هاي اتانول و دي‏کلرومتان تبلور مجدد گرديد. با استفاده از اين ليگاند، کمپلکس‏هايي با فرمول عمومي MLX2 و ML2X2 که در آن M نشان دهنده فلزهاي کبالت (II)، نيکل (II)، مس (II)، روي (II)، کادميم (II) و جيوه (II) و X شامل يون‏هاي کلريد، برميد، يديد، تيوسيانات و آزيد مي‏باشد، در حلال‏هاي متانول، اتانول و دي‏کلرومتان تهيه گرديدند و در حلال‏هاي متانول و DMF نو بلور شدند. براي شناسايي و تعيين ساختار کمپلکس‏هاي سنتز شده از تکنيک‎هاي گوناگون مانند: آناليز عنصري، IR، MS، UV-Vis، 1H-NMR، 13C-NMR، هدايت سنجي و ممان مغناطيسي استفاده شد شکل (1-13) [27]و[28].
شکل (1 – 13)

همچنين در پژوهشي ديگر منتظرظهوري و همکارانش ليگاند نامتقارن بازشيف N’,N- بيس ((E) 2- متيل



قیمت: تومان

b (1102)

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد اراک
دانشکده مديريت گروه حسابداري
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد
گرايش: حسابداري
عنوان:
بررسي علل امتناع شرکتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از بکارگيري زبان گزارشگري مالي توسعه پذير(XBRL) از ديدگاه صاحبنظران حرفه اي
استاد راهنما :
دکتر مجيد زنجير دار
استاد مشاور:
دکتر پيمان غفاري
نگارش:
اعظم سليمي خراط
تابستان 1389
Islamic Azad University
Arak Branch
Faculty of Management-Department of Accounting
((M.A)) Thesis

Subject:
The Survey from the Professionals Point of View in the Reasons why Companies Accepted in Tehran Stock ExchangeAvoid utilizing XBRL
Thesis Advisor:
M. Zanjirdar Ph.D.
Consulted by:
P. Ghafari.Ph.D.
by:
Azam Salimi Kharat
Summer 2010
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد اراک
دانشکده مديريت گروه حسابداري
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد
گرايش: حسابداري
عنوان:
بررسي علل امتناع شرکتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از بکارگيري زبان گزارشگري مالي توسعه پذير(XBRL) از ديدگاه صاحبنظران حرفه اي
نگارش:
اعظم سليمي خراط
تابستان 1389
هيأت داوران:
1- استاد راهنما: دکتر مجيد زنجيردار
2- استاد مشاور: دکتر پيمان غفاري آشتياني
3- استاد داور: دکتر حبيب اله جوانمرد
4- مدير گروه تخصصي: دکتر مجيد زنجيردار
سپاسگزاري:
ستايش پاک خداي با عظمت را که همواره در سايه عنايتش بوده ام و هر زمان که او را خوانده ام ، آرام يافته ام ، خدايي که پاي انديشه تيزگام در راه شناسايي او لنگ است و سر فکرت ژرف رو به درياي معرفتش بر سنگ ، و هر چه سنجم به پاي سپاس او نرسد .
نهايت سپاس خود را به استاد فرزانه جناب آقاي دکتر مجيد زنجيردار که با حوصله و بزرگواري تمام سرپرستي و راهنمايي اين پژوهش را بر عهده گرفته و همواره راهنما و پشتيبان من در تمام مراحل آن و کسب درجات علمي و اخلاقي بوده اند ، تقديم ميدارم .
بر خود فرض ميدانم از استاد عاليقدر جناب آقاي دکتر پيمان غفاري که صبورانه مسئوليت مشاوره اين پايان نامه را بر عهده داشته اند ، صميمانه قدرداني نمايم .
از اساتيد گرامي جناب آقاي دکتر حبيب اله جوانمرد و جناب آقاي دکترمهرداد قنبري که در طول تحقيق از پيشنهادات و تذکرات ايشان بهره مند گشتم ، کمال تشکر و قدرداني را دارم .
تقديم به :

“روان پاک پدر و مادر عزيزم ،
همسرم به پاس مساعدت ها ،شکيبائي ها و مهربانيهايش
و تمام کساني که در راه اعتلاي علم ودانش کشورمان گام بر مي دارند”
چكيده:..1
مقدمه:..2
فصل اول: کليات تحقيق
1-1-مقدمه :4
2-1- بيان مسئله5
3-1-تاريخچه مطالعاتي7
4-1 اهميت پژوهش9
5-1 اهداف تحقيق10
6-1 مدل مفهومي تحقيق10
7-1 متغيرهاي پژوهش11
8-1 فرضيات پژوهش11
9-1 تعريف واژه ها12
فصل دوم: مروري بر ادبيات تحقيق
1-2- مقدمه:18
2-2 معرفي زبان گزارشگري مالي توسعه پذير XBRL19
1-2-2 تعريف زبان گزارشگري مالي توسعه پذير XBRL19
2-2-2 فرآيند ارتباطي در XBRL23
3-2 مروري بر زبان نشانه گذاري توسعه پذير25
1-3-2 مراحل تکامل XML :25
2-3-2 SGML25
3-3-2 XML يک ساختار جديد براي اسناد در وب26
4-3-2 پايه زبان نشانه گذاري توسعه پذير XML27
5-3-2 قابليت ها و محدوديتهاي XML28
4-2 مفهوم حوزه در XBRL29
1-4-2سازمان بين المللي XBRL29
2-4-2تعريف حوزه29
3-4-2 اهداف تشکيل حوزه XBRL30
4-4-2طبقه‌بندي حوزه‌ها در سازمان بين‌المللي XBRL30
5-4-2مزاياي تشکيل حوزه ملي XBRL31
6-4-2شرايط لازم براي ايجاد حوزه XBRL مشروط32
5-2-اجزاء زبان گزارشگري توسعه پذير33
1-5-2 ويژگيها34
2-5-2 واژه نامه35
6-2 گزارشگري در XBRL39
1-6-2 گزارشگري سنتي و محدوديتهاي آن41
2-6-2 لزوم مدل جديد گزارشگري مالي42
3-6-2 تأثير گزارشگري به هنگام در مدل هاي حسابداري43
4-6-2 سطوح مختلف گزارشگري ديجيتال44
6-6-2 چالش هاي XBRL در گزارشگري مالي46
7-2 جنبه هاي امنيتي در XBRL47
8-2 XBRL و حسابرسان مستقل51
9-2 XBRL و حسابرسان داخلي52
10-2 گزارشگري حسابرسي براي XBRL53
1-10-2 ضرورت حسابرسي در محيط XBRL53
2-10-2 حرفه حسابرسي و XARL54
3-10-2 واژه نامه XARL55
4-10-2 نمونه اي از اسناد XARL57
11-2 نحوه عملکرد XBRL59
12-2 مزايا و معايب XBRL60
1-12-2 مزاياي XBRL60
2-12-2 معايب XBRL63
13-2 عوامل توجيه کننده تقاضا براي XBRL63
14-2 چه اشخاصي از XBRL استفاده خواهند کرد ؟64
15-2 پيش نيازهاي پياده سازي XBRL65
1-15-2 عوامل محيطي65
2-15-2 عوامل سازماني66
3-15-2 عوامل فن آوري66
16-2 پيشينه تحقيق67
1-16-2تحقيقات خارج از ايران67
2-16-2 تحقيقات در کشور ايران70
فصل سوم: روش اجراي تحقيق
1-3- مقدمه:73
2-3 روش تحقيق73
3-3 جامعه و نمونه آماري74
4-3 قلمرو تحقيق75
1-4-3 قلمرو مکاني تحقيق75
2-4-3 قلمرو زماني تحقيق75
3-4-3 قلمرو موضوعي تحقيق75
5-3 روش و ابزار گرد آوري اطلاعات75
6-3 بررسي نرمال بودن داده ها76
7-3 روش تجزيه و تحليل داده ها77
1-7-3-آزمون مقايسه دو ميانگين77
2-7-3-آزمـون t student :78
8-3 اعتبار دروني و بروني پژوهش79
فصل چهارم: تجزيه و تحليل داه ها
1-4-‏ مقدمه‏:81
2-4 تجزيه و تحليل مشاهدات با استفاده از تكنيك هاي آمار توصيفي81
1-2-4 -بررسي توصيفي گروه شغلي در نمونه مورد بحث82
2-2-4-بررسي توصيفي سمت حسابرسي ويژه گروه شغلي حسابرس83
3-2-4-بررسي توصيفي آخرين مدرك تحصيلي به تفكيك گروه شغلي :84
4-2-4-بررسي توصيفي مدت تدريس يا تحقيق براي گروه شغلي مدرسين85
5-2-4 بررسي توصيفي مدت تجربه حسابداري و حسابرسي86
3-4 تحليل توصيفي پرسشهاي كليدي تحقيق :87
1-3-4 تحليل توصيفي فرضيه شماره يک :89
2-3-4 تحليل توصيفي فرضيه شماره دو :90
3-3-4 تحليل توصيفي فرضيه شماره سه :92
4-3-4 تحليل توصيفي فرضيه شماره چهار :93
4-4 تجزيه و تحليل استنباطي :96
1-4-4 بررسي تأثير موانع از ديدگاه کل جامعه مطالعاتي:96
2-4-4 بررسي تأثير موانع به تفکيک ديدگاه اساتيد و حسابرسان98
1-2-4-4 تحليل استنباطي فرضيه شماره يك :98
2-2-4-4 تحليل استنباطي فرضيه شماره دو :100
3-2-4-4 تحليل استنباطي فرضيه شماره سه :102
4-2-4-4 تحليل استنباطي فرضيه شماره چهار :104
5-4 خلاصه نتايج آزمون فرضيه ها106
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات
1-5-مقدمه:108
2-5 ارزيابي و تشريح نتايج آزمون فرضيه ها108
3-5 پيشنهادات110
1-3-5 پيشنهادهايي مبتني بر يافته هاي تحقيق111
2-3-5 پيشنهادهايي براي تحقيق هاي آتي113
4-5 محدوديت هاي تحقيق114
پيوستها:
منابع و ماخذ:
منابع فارسي:122
منابع لاتين:124
چکيده انگليسي ………………………………………………………………………………………….126
جدول 1-3 آزمون کلموگروف – اسميرنف77
جدول 2-3 محاسبه آلفاي کرونباخ79
جدول 1-4 اطلاعات توصيفي پاسخ دهندگان82
جدول 2-4 وضعيت پاسخ دهندگان از نظر سمت83
جدول 3-4 وضعيت پاسخ دهندگان از نظرمدرک84
جدول 4-4 وضعيت پاسخ دهندگان از نظر مدت تجربه تدريس85
جدول 5-4 وضعيت پاسخ دهندگان از نظرمدت تجربه حسابداري و حسابرسي86
جدول 6-4 فراواني پاسخ به سوالات مربوط به فرضيه شماره يک88
جدول 7-4 آماره هاي توصيفي در خصوص متغير مندرج در فرضيه شماره يک89
جدول 8-4 فراواني پاسخ به سوالات مربوط به فرضيه شماره دو90
جدول 9-4 آماره هاي توصيفي در خصوص متغير مندرج در فرضيه شماره دو91
جدول 10-4 فراواني پاسخ به سوالات مربوط به فرضيه شماره سه92
جدول 11-4 آماره هاي توصيفي در خصوص متغير مندرج در فرضيه شماره سه93
جدول 12-4 فراواني پاسخ به سوالات مربوط به فرضيه شماره چهار94
جدول 13-4 آماره هاي توصيفي در خصوص متغير مندرج در فرضيه شماره چهار95
جدول 14-4 آماره توصيفي در خصوص کل فرضيات96
جدول15-4 آماره آزمون براي فرضيات از نظر کل جامعه پاسخ دهندگان97
جدول 16-4 آماره هاي توصيفي در خصوص متغير فرضيه يک99
جدول 17-4 آماره آزمون براي فرضيه يک99
جدول 18-4 آماره هاي توصيفي در خصوص متغير فرضيه دو101
جدول 19-4 آماره آزمون براي فرضيه دو101
جدول 20-4 آماره هاي توصيفي در خصوص متغير فرضيه سه103
جدول 21-4 آماره آزمون براي فرضيه سه103
جدول22-4 آماره هاي توصيفي در خصوص متغير فرضيه چهار105
جدول 23-4 آماره آزمون براي فرضيه چهار105
جدول 24-4خلاصه نتايج آزمون فرضيه ها106

شکل 1-2 جريان اطلاعات بدون استفاده از XBRL 23
شکل 2-2 جريان اطلاعات با استفاده از XBRL24
شکل 3-2 فرآيند ارتباطي در XBRL 24
شکل 4-2 نمونه اي از سند XBRL39
شکل 5-2 مروري بر اجزاء اصلي XARL56
شکل 6-2 نمونه اي از واژه نامه XARL57
شکل 7-2 نمونه اي از يک سند XARL58
شکل 8-2 استفاده از عناوين XARL براي کل ترازنامه58
شکل 9-2 نمونه اي از عناوين XARL براي يک قلم از اقلام ترازنامه59
شکل 10-2 نحوه عملکرد زبان گزارشگري توسعه پذير (XBRL)60
نمودار 1-4 وضعيت پاسخ دهندگان از نظر شغل82
نمودار 2-4 وضعيت پاسخ دهندگان از نظر سمت83
نمودار 3-4 وضعيت پاسخ دهندگان از نظرمدرک84
نمودار 4-4 وضعيت پاسخ دهندگان از نظرمدت تجربه تدريس85
نمودار 5-4 وضعيت پاسخ دهندگان از نظرمدت تجربه حسابداري و حسابرسي86
نمودار 6-4 ميانگين متغير مذکور در فرضيه شماره يک به تفکيک گروههاي شغلي89
نمودار 7-4 ميانگين متغير مذکور در فرضيه شماره دو به تفکيک گروههاي شغلي91
نمودار 8-4 ميانگين متغير مذکور در فرضيه شماره سه به تفکيک گروههاي شغلي93
نمودار 9- 4 ميانگين متغير مذکور در فرضيه شماره چهار به تفکيک گروههاي شغلي95
چكيده:
با استفاده از XBRL1 سيستم مالي شرکت به ‌صورت مستقيم به اينترنت وصل و استفاده‌کنندگان از اطلاعات حسابداري در هر نقطه از جهان مي‌توانند به وب سايت شرکت مراجعه و در هر زمان صورتهاي مالي را با آخرين تغييرات مشاهده و تجزيه و تحليل نمايند.شرکتها مي‌توانند با استفاده از XBRL در هزينه‌ها صرفه‌جويي کرده و با کارايي بيشتري به جمع‌آوري و گزارشگري اطلا‌عات مالي بپردازند. بنابراين نخست لازم است تا جامعه حسابداري و حسابرسي ايران با اين مهم آشنا شوند تا در مراحل بعدي موجب شناسايي عوامل موثر در ايجاد و گسترش آن گردد . لذا در اين پژوهش سعي شده است ضمن شناسايي جوانب نظري موضوع به بررسي علل عدم استفاده از اين زبان گزارشگري توسط شرکتهاي پذيرفته شده بورس اوراق بهادار تهران از ديدگاه صاحبنظران حرفه حسابداري بپردازد . بدين منظور ابتدا با مطالعه ادبيات موضوع متغيرهايي نظير عدم آگاهي از وجود اين زبان ، مهيا نبودن شرايط پذيرش اين زبان در کشور ايران ( از ديدگاه زيرساختهاي تکنولوژيکي)، عدم صرفه اقتصادي و در نهايت عدم نياز به تحول شيوه گزارشگري موجود ، به عنوان متغيرهاي موثر در عدم استفاده شرکتها از XBRL شناسايي گرديدند . و سپس از طريق پرسش نامه از مدرسين و محققين دانشگاهي در رشته حسابداري و نيز حسابرسان شاغل در حرفه نظر سنجي شده است . براي تحليل داده هاي گردآوري شده از آزمون t استيودنت و نرم افزار SPSS نسخه 16 استفاده شده است . نتيجه اينکه عدم اطلاع از وجود XBRL ، مهيا نبودن شرايط پذيرش XBRL در ايران و عدم نياز به زبان گزارشگري توسعه پذير ، در حال حاضر به عنوان عواملي که از استفاده XBRL جلوگيري مي کند شناخته شدند در حاليکه عدم صرفه اقتصادي بکارگيري XBRL به عنوان مانعي در استفاده از XBRL شناخته نشد.
مقدمه:
اينترنت يک ابزار افشاء اطلاعات خاص است که اشکال انعطاف پذير از افشاء را ارائه مي دهد و به استفاده کنندگان امکان برقراري ارتباط فوري ، جامع (فراگير) و ارزان را مي دهد . بسياري از شرکتها هم بصورت اختياري اطلاعات خود را روي وب سايت خود قرار مي دهند (کلتون و يانگ، 2008،ص2)2. با وجو مزاياي گفته شده براي ارائه اطلاعات در اينترنت ، اطلاعاتي که معمولاً با فرمت HTML3 و PDF4 در اينترنت قرار مي گيرند داراي مشکلاتي براي استفاده هستند از جمله اينکه اين اطلاعات براي بکارگيري با نرم افزارهاي تحليلي و کاربرگها چندان مناسب نيستند . اينجا است که نيازمند يک راه حل براي حل اين مشکل هستيم . XBRL راه حلي براي اين مشکل است ، XBRL عبارت است از يکي از توسعه هاي زبان XML5 در زمينه گزارشگري مالي ، که از استانداردهاي پذيرفته شده استفاده مي کند . XBRL با عنوان بندي اطلاعات با استفاده از عناويني که قابل شناسايي براي کامپيوتر هستند امکان انجام بسياري از امور به صورت خودکار را ايجاد مي نمايد. در يک ديد وسيع داده هاي XBRL از جمله داده هاي الکترونيکي هستند . تحقيقات قبلي نشان داده اند که تغييرات شفافيت افشاي مالي الکترونيکي ( شبکه اي ) روند تصميم گيري سرمايه گذاران را تحت تأثير قرار مي دهد(همان منبع ،ص2)5 . XBRL مي تواند براي انتقال اطلاعات درون سازماني يا شبکه اي توافقي و مشترک از سازمان ها نيز بکار گرفته شود . به طور خلاصه ، XBRL مي تواند مبادله اطلاعات را از طريق هر رسانه ديجيتالي در گزارش دهي داخلي و خارجي تسهيل نمايد ، زنجيره هاي تأمين اطلاعات بين و درون سازماني را بهبود بخشد و به طور بالقوه يکپارچگي و هماهنگي هاي مورد نياز کسب و کار الکترونيکي را ارتقاء دهد (سهرابي و خانلري،1388،ص80)6.
با توجه به مزاياي ذکر شده ، لزوم بکارگيري اين فن آوري در سازمانها و شرکتهاي ايراني به خوبي احساس مي شود . با اين حال اگرچه آگاهي و دانش اوليه در مورد مزايا و اهميت اين فن آوري در کشور بوجود آمده است ليکن شواهد نشان از عدم کفايت آن دارد و لذا همچنان نحوه پياده سازي و ريسک هاي اجرايي آن در هاله اي از ابهام قرار دارد . در اين پژوهش سعي شده است تا عواملي که بر عدم استفاده شرکتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از اين فن آوري تأثيرگذارند شناسايي شوند تا تصميم گيرندگان و مجريان اين طرح در سازمان ها بتوانند اين تغيير سازماني را با دانش بيشتري مديريت کنند .
فصل اول
كليات تحقيق
1-1-مقدمه :
در سالهاي پايان قرن بيستم و زماني که بهره برداري و سوء استفاده هاي غير قانوني فراواني که در بازارهاي مالي دنيا رخ داد ، منجر شد تا يک عزم بي سابقه و بين المللي بر عمليات حسابداري و شفافيت بيشتر در گزارشات مالي پديد آيد . يکي از عواملي که به بحران در گزارشات مالي انجاميد ، نا مناسب بودن اطلاعات در فرمتهاي کاغذي و يا الکترونيکي مشابه کاغذ بود که فاقد ويژگيهاي لازم براي انتقال کارآمد اطلاعات مالي پيچيده به سرمايه گذاران ، قانونگذاران و ساير ذينفعان مي باشد .
بازارهاي تجاري – اقتصادي و همچنين استفاده کنندگان اطلاعات از اين بازارها به مقدمات و شرايطي نياز دارند تا شفافيت مراحل گزارشگري را افزايش دهند ، زيرا امروزه گزارشگري تجاري – اقتصادي با انبوهي از مشکلات ( مانند نا کارايي ، تجزيه و تحليل نا مناسب اطلاعات ) در بين ذينفعاني مانند بخش هاي مختلف سازمان ، سهامداران و بانکها روبرو است . بنابراين دستيابي به يک سامانه گزارشگري تجاري مناسب براي حل مشکلات و نا کارايي ها بسيار مهم است . در حالي که موج تغييرات فناوري اطلاعات و ارتباطات 6 همه عرصه ها را در بر مي گيرد ، مي توان ادعا کرد حرفه حسابداري بيش از ساير مشاغل از اثرات و منافع اين تغييرات در بهبود و اثربخشي گزارشگري مالي بهره مند شده است . توسعه بسترهاي مالي همواره دغدغه اساسي جوامع اقتصادي بوده و راهکارهاي گوناگون در اين مسير به چالش کشيده شده اند که در اين مسير ، تکنولوژي اطلاعات اين توسعه را دچار تحول شگفت انگيزي نموده است . علاوه بر هزينه بالا ، سرعت و دقت پايين ، روش سنتي (دستي) موجب بروز خطاهاي انساني در گزارش هاي مالي نيز مي شود ، به طوري که امروزه روش دستي چه در ورود اطلاعات و چه در بررسي آنها منسوخ شده است . استاندارد سازي نرم افزاري بسترهاي مالي و به ويژه بازار سرمايه ، موجب بالا بردن کيفيت بازار با امکان نظارت دقيق ، سريع و فراگير بر بازار اوليه و ثانويه ، تسهيل پياده سازي بورس الکترونيک و اطلاع رساني سريع و عادلانه به سهامداران در راستاي حمايت از حقوق سهامداران گرديده است (شفاعي و کاظمي، 1388،ص2)2.
اينترنت يک ابزار افشاء اطلاعات خاص است که اشکال انعطاف پذير از افشاء را ارائه مي دهد . بسياري از شرکتها هم بصورت اختياري اطلاعات خود را روي وب سايت خود قرار مي دهند (کلتون و يانگ ، 2008 ،ص2)7.
با وجود مزاياي گفته شده براي ارائه اطلاعات در اينترنت ، اطلاعاتي که معمولاً با فرمت HTML8 و PDF9 در اينترنت قرار مي گيرند داراي مشکلاتي براي استفاده هستند از جمله اينکه اين اطلاعات براي بکارگيري با نرم افزارهاي تحليلي و کاربرگها چندان مناسب نيستند . اينجاست که نيازمند يک راه حل براي حل اين مشکل هستيم . XBRL10 راه حلي براي اين مشکل است ، XBRL عبارتست از يکي از توسعه هاي زبان XML11 در زمينه گزارشگري مالي ، که از استانداردهاي پذيرفته شده استفاده مي کند . XBRL با عنوان بندي اطلاعات با استفاده از عناويني که قابل شناسايي براي کامپيوتر هستند امکان انجام بسياري از امور به صورت خودکار را ايجاد مي نمايد . در يک ديد وسيع داده هاي XBRL از جمله داده هاي الکترونيکي هستند . تحقيقات قبلي نشان داده اند که تغييرات شفافيت افشاي مالي الکترونيکي (شبکه اي ) روند تصميم گيري سرمايه گذاران را تحت تأثير قرار مي دهد (همان منبع،ص4)6.
در اين فصل به تبيين کليات تحقيق شامل بيان مسئله ، تاريخچه مطالعاتي ، اهميت پژوهش ، اهداف تحقيق ، مدل مفهومي تحقيق ، متغيرهاي پژوهش ، فرضيات پژوهش و تعريف واژه ها پرداخته خواهد شد .
2-1- بيان مسئله
سيستم گزارشگري XBRL به عنوان يک انقلاب در گزارشگري مالي تلقي شده که باعث کاهش هزينه توليد و دسترسي به اطلاعات جهت توليدکنندگان و استفاده‌کنندگان از اطلاعات صورت‌هاي مالي مي‌شود. از مزاياي ديگر اين سيستم گزارشگري مي‌توان به افزايش ويژگي کيفي مربوط بودن اطلاعات7 ، کاهش ميزان خطا در اطلاعات و دسترسي سريعتر و ارزانتر به اطلاعات اشاره نمود.
نظر به اهميت و فوايد قابل توجه اين سيستم گزارشگري است که رئيس کميسيون بورس اوراق بهادار آمريکا12 از آن بعنوان “گزارشگري (داده هاي) تعاملي” ياد کرده و آنرا به عنوان آينده گزارشگري مالي معرفي مي‌نمايد. نظر به اهميت و مزاياي اين نوع گزارشگري، کشورهاي متعددي در دنيا استفاده از XBRL را شروع نموده‌اند ( کشورهاي چين، اسپانيا، بلژيک، هلند، هند، ژاپن، انگلستان و آمريکا). علاوه بر اين ساير کشورها با تشکيل کارگروه‌هاي مربوطه، در حال پياده‌سازي و تهيه زيرساخت‌هاي بکارگيري آن هستند (استراليا، فرانسه، سوئد، فنلاند، امارات عربي). روند رو به رشد بکارگيري و استفاده از XBRL در دنيا نشانگر اينست که اين روش به عنوان آينده در گزارشگري مالي محسوب شده و چه بسا موجب کنار گذاشتن روش‌هاي موجود براي گزارشگري مالي گردد. از سوي ديگر، سياست‌هاي دولت ايران مبني بر توسعه بازار سرمايه از طريق اجراي اصل 44 قانون اساسي و تلاش در جهت جذب سرمايه‌هاي خارجي در بازار سرمايه کشور، نيازمند يک بازار کارا با سيستم‌هاي اطلاع‌رساني سريع، دقيق و قابل اتکاست. سيستم گزارشگري XBRLبه عنوان ابزار کاراي تهيه، تبادل و تحليل اطلاعات مالي در بازارهاي مهم سرمايه دنيا به شکل اجباري و يا اختياري مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اين سيستم گزارشگري مي‌تواند به تحقق سياست‌هاي دولت در امر تعامل با بازارهاي سرمايه دنيا و جذب سرمايه‌گذاران خارجي ممکن نمايد(سايت سرمايه گذاري غدير)13.
با توجه به اينکه هم اكنون شركت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران اطلاعات خود را به صورتPDF 14 در اختيار سهامداران قرار مي دهند و در صورتي كه يك سهام دار اطلاعات مالي سال هاي پيش را نياز داشته باشد بايد به طور جداگانه اقدام به باز كردن اطلاعيه ها كند درحاليکه XBRL اين امكان را فراهم مي كند كه اطلاعات به صورت يكجا در اختيار سهام داران قرار بگيرد كه از مزاياي اثبات شده XBRL به شمار مي رود و لذا چه بسا در آينده اي نزديک شرکتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار نيز ملزم به استفاده از اين زبان گزارشگري جهت ارائه اطلاعات خود گردند15 .
بنا بر آنچه در بالا گفته شد محقق لازم دانست تا پژوهشي را درباره علل امتناع شرکتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از بکارگيري زبان گزارشگري مالي توسعه پذيراز ديدگاه صاحبنظران حرفه اي ارائه دهد تا هم به بررسي فرضيه هاي خود پرداخته و هم به ارائه اطلاعات و پيشنهادات حرفه اي راجع به اين زبان گزارشگري به جامعه حسابداري ، حسابرسي و علمي کشور بپردازد .
3-1-تاريخچه مطالعاتي
زبان گزارشگري توسعه پذير براي اولين بار در آوريل سال 1998 توسط چارلز هافمن مطرح گرديد . وي در شرکت ويل و گريگوري16 ، 17XML را براي گزارشگري الکترونيکي اطلاعات مالي ( با ايجاد نمونه هاي صورتهاي مالي و برنامه هاي حسابرسي با استفاده از XML ) مورد استفاده قرار داد. او در همان سال رئيس شرکت هاي تک تسک فورس 18را در جريان قابليت استفاده از XML در گزارشگري مالي قرار داد و سرانجام در 31 دسامبر 98 مدل ايجاد شده توسط او و مارک ژِوِت کامل گرديد . در 15 ژانويه 1999 هافمن به همراه وِين هاردينگ اين نمونه را به هيأت مديره AICPA19 ارائه کرده و آنها را متقاعد کرد که XML در حرفه حسابداري حائز اهميت مي باشد . AICPA نيز خواستار طرح توجيهي براي گزارشات مالي مبتني بر XML شد که اين پروژه XFRML نام گرفت . در آگوست 1999 ، دوازده شرکت به کميته پشتيباني از اين طرح پيوستند . سرانجام اولين نشست کميته پشتيباني 20XFRML در تاريخ 14 اکتبر 1999 صورت گرفت و در 6 آوريل 2000 نام سازمان از XFRML به XBRL تغيير کرد (شفاعي و کاظمي ، 1388،ص25)6.
در سال 2000 انجمن حسابداران آمريکا پيشنهاد کرد کميته اي جهت نظارت بر بکارگيري استاندارد گزارشگري در شرکتها تشکيل گردد ، بر اين اساس اطلاعات برخي از شرکتها بصورت نمونه در قالب XBRL تهيه شد تا قابليت هاي آن مشخص شود . از دسامبر سال 2001 که زبان XBRL بصورت يک راهکار تازه پيشنهادي مطرح شد ، عملاً در امر گزارشگري مالي شرکتها مورد استفاده قرار گرفته است . پس از پذيرش اوليه XBRL ، تلاش زيادي براي ايجاد رده بندي هاي عمومي تري از اطلاعات مالي براي استفاده در محيط اين ربان انجام شد تا اينکه در آوريل سال 2002 نخستين متن پيشنهادي براي استاندارد بين المللي حسابداري انتشار يافت . در دسامبر 2002 در بورس نيويورک 7 تصويب شد که از اين زبان استاندارد براي انتشار اطلاعات معاملات و همچنين براي دريافت گزارشات شرکتها استفاده شود و انطباق با آن از سال 2005 الزامي شود . استفاده از اين استاندارد در بورس نزدک8 نيز از سال 2004 بصورت رسمي آغاز گرديد.
در سند استراتژي توسعه بازار سرمايه آمريکا 21 براي سالهاي 2004 تا 2009 استفاده از داده هاي استاندارد ( برچسب زده يا نشان گذاري شده ) 22 مانند XBRL به عنوان يکي از بندهاي اساسي در نظر گرفته شده است . در اکتبر سال 2004 کميته بورس هاي اروپايي 23 تصويب کرد که از سال 2005 استفاده از فرمت استاندارد در انتشار گزارشات شرکتها اجباري شود . در اين راستا بودجه اي در کنسرسيوم اروپا براي بسترسازي و بکارگيري استاندارد نظام مالي با هدف برقراري امکان نظارت دقيق تر بر شرکتها تصويب شد . استفاده از XBRL براي گزارشگري قانوني بانکها در آمريکا ، موفقيت بزرگي را به همراه داشته است ، بطوري که در گزارش شوراي آزمون موسسات مالي فدرال 24 در خصوص مزاياي XBRL به مزاياي راه حلهاي مبتني بر XBRL توجه ويژه اي صورت گرفته است ( از جمله افزايش 66 تا 95 درصدي در شفافيت داده ها ، افزايش 70 تا 100 درصدي در دقت داده ها ، کاهش زمان از هفته به ساعت در بهنگام بودن و افزايش 15 درصدي در بهره وري تحليلگران) . در اين راستا و بر اساس نظر مقامات بانکداري آمريکا و نيز با توجه به موفقيتهاي کسب شده در اجراي آزمايشي XBRL در سال 2005 ، مقرر شده است گزارشگيري مالي بانکها از سال 2006 بر اين اساس صورت پذيرد و به همين نحو نيز کميسيون بورس اوراق بهادار ساير شرکتها را تشويق به پذيرش آن کرده و اميدوار است تأکيد شرکتهاي مشابه و نياز سرمايه گذاران، موجب استفاده سراسري از اين زبان گردد .
در کشور چين بيش از 800 شرکت گزارشهاي مربوط به نيمه دوم سال 2005 خود را با استفاده از سرفصل حسابهاي XBRL ( که توسط بورس اوراق بهادار شانگهاي طراحي و ايجاد شده ) تنظيم کرده اند . نهاد بين المللي XBRL25 ضمن به رسميت شناختن سرفصل حسابهاي مورد استفاده جهت گزارشگري شرکتهاي در چين ، تأييد مي کند که اين طبقه بندي بر پايه استاندارد هاي XBRL بوده و زمينه ساز پيشرفت سريع چين در استفاده از اين زبان مي باشد .
امارات متحده عربي به عنوان اولين کشور در خاورميانه ، حوزه حقوقي موقتي را براي XBRL تحت سرپرستي بورس اوراق بهادار ابوظبي 26 ايجاد کرده است که انتظار مي رود اين حوزه حقوقي جديد ، طبقه بندي XBRL را براي پشتيباني از گزارشگيري مالي توسط XBRL و تحت استاندارد بين المللي حسابداري در شرکتهاي امارات متحده عربي بکار بندد .
بر اساس گزارش هاي دوره اي انجمن بين المللي مديران مالي 27 ، استفاده از XBRL را از رتبه نهم در سال 2006 به رتبه سوم در سال 2007 ارتقاء يافته و با افزايش کاربرد داوطلبانه توسط شرکتهاي مختلف ، گسترش اين زبان شتاب بيشتري را تجربه کرده است . در واقع دنياي مجازي اين استاندارد جديد که در سال 2008 حدود 60 هزار شرکت به آن پيوسته اند ، اهميت توسعه اين استاندارد را در کشورها نشان مي دهد (همان منبع ، ص27 )2.
4-1 اهميت پژوهش
اهميت موضوع از جوانب مختلفي قابل بررسي است . يکي الزاماتي است که رشد و گسترش فناوري اطلاعات باعث آن شده است . مثلاً با گسترش فناوري اطلاعات نحوء ثبت ، پردازش و گزارشگري مالي بطور اساسي تغيير کرده و پيرو آن حوزه حسابرسي نيز تغيير يافته است . و ديگر آنکه زبان گزارشگري مالي توسعه پذير، شرکتها و ساير ارائه دهندگان داده هاي مالي و گزارشات تجاري را قادر به خودکار کردن فعاليتهاي جمع آوري اطلاعات در زبان XBRL و تهيه انواع مختلف گزارشها با استفاده از زير مجموعه هاي گوناگون اطلاعات که مستلزم حداقل تلاش مي باشد ، مي نمايد . براي مثال قسمت تأمين مالي شرکت گزارشات داخلي مديريت و صورتهاي مالي ، مدارک مورد نياز ماليات و قوانين و گزارشات مانده حسابها براي اعتبار دهندگان را سريعتر و قابل اتکاتر تهيه مي نمايد . بجز انتقال اتوماتيک داده ها ، حذف فعاليتهاي زمانبر و خطاپذير ، امکان بررسي صحت اطلاعات توسط نرم افزار فراهم مي شود . واضح است که اهميت ديگر اين پژوهش در آنست که بدانيم XBRL بعنوان يکي از دستاوردهاي فناوري اطلاعاتي نقش بسيار حساسي در ارائه سريعتر و قابل اتکاتر اطلاعات براي شرکتها و يا ديگر ازائه دهندگان دارد . و همانطور که در بالا گفته شد XBRL با خودکار سازي فرايندهاي ورود ، پردازش و توزيع اطلاعات باعث اولاً کاهش بهاي توليد اطلاعات و ثانياً جلوگيري از فعاليتهاي پر زحمت و مستعد اشتباه ورود دستي ، ورود مجدد و … مي گردد . از طرف ديگر شاهد پذيرش اين زبان گزارشگري با رشد فزاينده اي در سطح بين المللي هستيم که با توجه به نزديکتر شدن ارتباط بين کشورها و مسائلي که تجارت جهاني در پي خواهد داشت لزوم آشنايي با XBRL و حسابرسي آن بيشتر عيان مي گردد . به ويژه براي شرکتهاي حسابرسي که آيا بدون آشنايي با XBRL و حسابرسي آن3 اصلاً قادر به رقابت و بقاء خواهند بود يا خير (فريور ليلان ،1386،ص10)4.
با توجه به آنچه گفته شد ، به نظر مي رسد آشنايي با XBRL از اهميت بالايي بويژه در آينده نزديک ، در کشور ايران برخوردار خواهد بود ، لذا لازم است تا جامعه حسابداري و حسابرسي ايران با اين مهم آشنا شوند تا موجب شناسايي عوامل موثر در ايجاد و گسترش آن گردد .
5-1 اهداف تحقيق
اين پژوهش به دنبال يافتن دلايلي است که موجب مي شود بر خلاف مزايايي که بکارگيري زبان گزارشگري مالي توسعه پذبر دارد ، در کشور ايران چندان مورد توجه نباشد . بدين منظور تلاش مي نمايد تا به اهداف ذيل دست يابد :
1- شناسايي موانع بکارگيري زبان گزارشگري مالي توسعه پذير و ارائه پيشنهادات و راهکارهايي جهت رفع موانع موجود
2- روشن شدن برخي از جوانب نظري موضوع تا بعضي از دلايلي که از ديدگاه نظري سبب عدم استفاده از XBRL ميگردد ، شناسايي و مورد بررسي قرار گيرد
3- آشنايي با ساختار و کاربردهاي XBRL و تشريح نحوه عملکرد آن
4- بررسي مزايا و معايب XBRL
6-1 مدل مفهومي تحقيق
روابط بين متغيرها
اين مدل برگرفته از مدل تروشاني و رائو1 (2007 ) مي باشد که با اندک تغييراتي جهت اين پژوهش مورد استفاده قرار گرفته است .
7-1 متغيرهاي پژوهش
اين پژوهش شامل دو نوع متغير است : متغير مستقل و متغير وابسته
متغير وابسته در اين پژوهش عبارت است از :
امتناع شرکتها ي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از بکارگيري زبان گزارشگري مالي توسعه پذير
متغيرهاي مستقل اين پژوهش عبارتند از :
الف – عدم اطلاعات فني و آگاهي لازم از وجود زبان گزارشگري مالي توسعه پذير
ب – مهيا نبودن شرايط پذيرش زبان گزارشگري مالي توسعه پذيردر کشور ايران
ج – عدم صرفه اقتصادي در بکارگيري زبان گزارشگري مالي توسعه پذير
د – عدم نياز به استفاده از زبان گزارشگري مالي توسعه پذير
8-1 فرضيات پژوهش
در اين تحقيق به منظور يافتن دلايل عدم بکارگيري زبان گزارشگري مالي توسعه پذير XBRL توسط شرکتهاي پذيرفته شده بورس اوراق بهادار تهران ، فرضيه هايي به شرح زير تدوين شده است:
فرضيه 1 : عدم اطلاعات فني و آگاهي لازم از وجود زبان گزارشگري مالي توسعه پذير در امتناع شركتها از بكارگيري آن موثر است .
فرضيه 2 : مهيا نبودن شرايط پذيرش زبان گزارشگري مالي توسعه پذير در کشور ايران در امتناع شركتها از بكارگيري آن موثر است .
فرضيه 3 : عدم صرفه اقتصادي در امتناع شركتها از بکارگيري زبان گزارشگري مالي توسعه پذير موثر است.
فرضيه 4: عدم نياز به زبان گزارشگري مالي توسعه پذير XBRL در امتناع شركتها از بکارگيري زبان گزارشگري مالي توسعه پذير موثر است .
9-1 تعريف واژه ها
زبان نشانه گذاري تحت وب28 :
زبان نشانه گذاري تحت وب زباني است براي تنظيم صفحاتي که مي توانند انواع اطلاعات متنوع وب را نمايش دهند و همچنين براي ايجاد اسناد و ايجاد ارتباط ميان آنها مورد استفاده قرار مي گيرد . تصاوير رنگي که بر روي وب مشاهده مي کنيد ، فرمهايي که پر مي کنيد . نوارهايي که در هر عبور بر روي صفحات نقش بسته اند ، در نتيجه وجود زبان نشانه گذاري تحت وب مي باشند . شرکتهاي نرم افزاري متعددي اقدام به ساخت و فروش برنامه هاي نرم افزاري خوانندن و نوشتن زبان نشانه گذاري تحت وب خاص خود را کرده اند اما هيچ يک از آنها مالک HTML نيستند . HTML استاندارد بين المللي است که توسط فرآيند سياسي پيچيده اي نگهداري و به روز مي شود ( احمدي فصيح ، 1381، ص42)2.
نشانه3 :
نشانه ها را مي توانيم يک واژه ( عنوان ) يا يک گروه واژه کليدي بدانيم که همانند يک کانال ارتباطي عمل کرده و کاربر را به اطلاعات مرتبط راهنمايي مي نمايد . از نشانه براي علامتگذاري عناصري چون متن و تيتر ( عنوان ) استفاده مي شود تا براي مرورگرهاي وب 4 مشخص شود که اين عناصر را چگونه به کاربر نشان داده و به درخواستي مانند فعال کردن يک ارتباط 5 از طريق فشردن يک کليد يا دکمه ماوس چگونه پاسخ دهند .
نشانه لزوماً يک واژه تنها نبوده و ممکن است چند وازه يا يک جمله بصورت يک نشانه در نظر گرفته شوند . بطور مثال ” حقوق صاحبان سهام ” مي تواند يک نشانه باشد که با کليک کردن بر اين نشانه ها در XBRL گزينه هاي مرتبط با آن ظاهر مي شود. نشانه ها با توجه به رفتار کاربران ايجاد مي شوند و هر کاربر مي تواند براي موضوعي که مي خواند نشانه تعريف کند تا علاوه بر خود ، به ديگران در جستجوي اطلاعات کمک کند . براي مثال <Asset>1000</Asset> کلمه هاي (دارايي) Asset به همراه علائم < و > يک نشانه ( عنوان ) ناميده مي شود بايد توجه داشت که عناوين آغازين داراي علامت <…> و عناوين پاياني داراي علامت <…/> هستند (شفاعي و کاظمي ، 1388،ص39)6.
زبان نشانه گذاري توسعه پذير:
XML 29 يا همان زبان نشانه گذازي توسعه پذير ، توسط 30W3C براي تعريف و انتقال داده به شکلي که امکان ايجاد ( اضافه کردن ) عناوين مورد نياز وجود داشته باشد ، توسعه يافت . ( بر خلاف 31HTML که در آن عناوين از قبل تعريف شده اند ) ( سايت آي اِي اِس بي )32 .
زبان توسعه پذير:
زبان توسعه پذير به اين معناست که بعد از طراحي ، در تاريخ هاي بعدي به سهولت مي توان ترکيب هايي جديد را به آن افزود . همچنان که انتظار مي رود لازم است قواعد يا خصوصيات اين زبان به گونه اي مديريت شود که در طراحي آن سازگاري و يکنواختي منظور شود( سعيدي و ديگران ، 1385 ،ص132)5.
زبان گزارشگري مالي توسعه پذير6 :
زبان گزارشگري مالي توسعه پذير عبارتست از يک زبان براي مبادله الکترونيکي داده هاي مالي تجاري که در حال ايجاد يک انقلاب در گزارشگري مالي در سراسر جهان مي باشد . اين زبان مبتني بر زبان نشانه گذاري توسعه پذير XML مي باشد (سايت ايکس بي آر اِل)7 .
زبان گزارشگري توسعه پذير يک چارچوب مبتني بر زبان نشانه گذاري XML است که بطور آزادانه امکان تبادل اتوماتيک و ارائه قابل اطمينان اطلاعات مالي در سراسر جهان و براي کاربرد هاي متفاوتي را فراهم و تسهيل مي کند . اين زبان گزارشگري تجاري جديد اين توانايي را در اختيار شرکتها و اشخاص مي گذارد تا به يک شيوه کاملاً انعطاف پذير و بسيار سريع ، اطلاعات مالي را مورد استفاده ، تحليل و ارائه قرار دهد (ماهوترا و گريت ، 2004 ،ص73 )8.
زبان گزارشگري اطمينان بخشي توسعه پذير9 :
زبان گزارشگري اطمينان بخشي توسعه پذير يک توسعه از XML است و جهت بسط XBRL به منظور مشارکت در قابليت اتکاء اطلاعات تهيه شده در محيط XBRL طراحي شده است . يک سند XARL شامل عناوين ويژه اي است که بيانگر نوع حسابرسي ، تاريخ حسابرسي ، امضاء ديجيتالي حسابرسان ، قابليت اتکاء سيستم و … مي باشد .
زبان XARL قصد ندارد تا استاندارد جديد حسابرسي وضع کند بلکه با ايجاد يک زبان ديجيتالي در پي بهبود ارزش XBRL در ارتباط با حسابرسي مبتني بر استانداردهاي موجود مي باشد( بوريتز و نو، 2003 ،ص4)33 .
رده شناسي34 :
رده شناسي فرآيند دسته بندي مجموعه اي از داده ها مي باشد . در يک حالت بهينه با استفاده از رده شناسي مي توان تعدادي فايل و سند را به يک منبع اطلاعاتي تبديل کرد به طوري که توسط کاربر قابل مرور ، جستجو و پيمايش باشد . رده شناسي را مي توان با ساختار پوشه ها35 مقايسه کرد . با اين تفاوت که دسته بندي داده ها داراي قوانين و قواعد خاص و منظمي مي باشد . اين ساختار که در اغلب موارد شامل تعداد زيادي ارتباط36 مي باشد که باعث دسترسي سريعتر و راحت تر کاربر به اطلاعات خواهد شد (شفاعي و کاظمي ،1388،ص41 )5.
سند نمونه6 :
پس از تهيه يک رده شناسي ، داده ها در آن قرار گرفته و پردازش مي شوند که نتايج حاصل از اين پردازش سند نمونه نام دارد که شامل رشته اي از داده هاي نشانه گذاري شده است . سند نمونه يکي از روشهاي بيان ساختار اطلاعاتي يک فايل است . کاربر مي تواند با استفاده از سند نمونه داده ها ، قالب و مجموعه نشانه هاي لازم براي تعيين ساختار اطلاعات را بطور دلخواه تعريف کند . سند نمونه مي بايست حداقل با يک واژه نامه در ارتباط باشد تا مفاهيم و مراجع و آنرا تعريف نمايد (شفاعي و کاظمي، 1388،ص41 )7.
پايگاه داده8:
پايگاه در اصل مجموعه اي از اطلاعات به هم مرتبط است که با يک روش سيستماتيک مي تواند به پرسش هاي کاربر پاسخ دهد . در XBRL وقتي اطلاعات تجاري وارد برنامه شود هر يک از اين اطلاعات در رده شناسي با نشانه هاي مربوط به برنامه علامت گذاري مي شوند . بعنوان مثال : در يک شرکت فرضي ، دارايي هاي غير جاري در اسفند 1387 برابر 110.000.000 واحد پولي است. در XBRL اين اطلاعات بصورت زير تعريف مي شود(شفاعي و کاظمي ،1388،ص40 )9.
رده شناسي :
Item type = non current assets (دارايي غير جاري)
<Period> <end data >1387-12-30</end data> </Period> <non current assets> 110000000</non current assets>
پس از اينکه اطلاعات بصورت رده شناسي در XBRL تعريف شدند ، نتايج حاصله در سند نمونه ذخيره مي شوند . بر خلاف گمان بسياري از کاربران براي اينکه بتوان قسمتي از اطلاعات را استفاده کرد نيازي نيست تا همه اطلاعات پايگاه داده توسط XBRL بررسي شوند و فقط اطلاعات مورد نظر کاربر در XBRL باز مي شود . در واقع سطح نياز اطلاعاتي کاربر ، تعيين کننده سطح اطلاعاتي است که بايد باز شود (شفاعي و کاظمي ،1388،ص40 )1.
واژه نامه 2 :
واژه نامه XBRL سيستمي براي توصيف و طبقه بندي محتواي صورتهاي مالي و ساير انواع گزارشهاي مالي است . هر واژه نامه در بر گيرنده تمام سرفصل هاي مندرج در صورتهاي مالي ، روابط رياضي و مفهومي مابين آنها به همراه عنوان هاي مربوط به آنهاست . به اين ترتيب واژه نامه هاي متعددي مي تواند براي صورتهاي مالي صنايع مختلف وجود داشته باشد . مراجه معتبر حسابداري تا کنون واژه نامه هاي متعددي سازگار با استانداردهاي گزارشگري مالي منتشر کرده اند که زمينه را براي استفاده از واژه نامه هاي استاندارد فراهم ميکند . برخي از واژه هاي متداول عبارتند از : درآمد3، هزينه4 ، نتيجه5 ، تبليغات6 ، بازاريابي و فروش7 ، سود8 ، بهره خالص9 و … (شفاعي و کاظمي ،1388،ص42)10 .
فرا داده 37
فراداده عبارت است از داده راجع به مِتا داده38 از ترکيب دو کلمه يوناني مِتا و کلمه يوناني ديتا39 ايجاد شده که هر دو به معناي داده مي باشند . در XBRL مي توان آنرا بدين شکل توصيف نمود : يک سري اطلاعات قابل فهم براي کامپيوتر راجع به مفاهيم تجاري به عنوان مثال اصطلاح حسابداري “دارايي ” براي افرادي که با گزارشگري مالي آشنا هستند معاني زيادي دارد در حاليکه هيچ مفهومي براي يک کامپيوتر ندارد تا زمانيکه به آن گفته شود که چگونه آنرا تفسير نمايد (فريور ليلان ،1386 ، ص15)4.
شِما5 :
شِماي XBRL به همراه پايگاه ارتباط XBRL با يکديگر واژه نامه XBRL را تعريف مي نمايند . هدف شِما عبارتست از تعريف اجزاء ( مفاهيم ) واژه نامه و دادن يک نام به هر مفهوم و توصيف ويژگيهاي آن (فريور ليلان ، 1386،ص15)6.
پايگاه ارتباط7
پايگاه ارتباط XBRL به همراه شِماي XBRL با يکديگر واژه نامه XBRL را تعريف مي کنند . واژه نامه ها تنها با اجزاء هسته اي ( مفاهيم ) تعريف شده در يک شِـماي واژه نامه کارايي ندارند . هدف پايگاه ارتباط XBRL عبارتست از ترکيب عناوين و منابع با مفاهيم و مشخص کردن روابط بين آنها (فريور ليلان ، 1386،ص16)8 .
فصل دوم
مروري بر ادبيات تحقيق
1-2- مقدمه:
در آينده ارائه گزارشهاي مالي بصورت ديجيتالي در خواهد آمد . اين سوال که کدام زبان مبادله اطلاعات استاندارد مي باشد ، هنوز بدون جواب است . در حال حاضر ، بيشتر ارائه اطلاعات مالي ديجيتالي به زبان نشانه گذاري فرامتن HTML مي باشد که روش ارائه اطلاعات را کنترل مي کند . اما عدم شناسايي محتوا سودمندي اينگونه اطلاعات را کاهش مي دهد . شکل زبا نشانه گذاري فرامتن HTML بسادگي اجازه جستجو ، تحليل و يا پردازش اطلاعات را نمي دهد . پيشرفتهاي بشر بويژه آن بخشي که مربوط به اينترنت مي باشد تا حد زيادي گزارشگري مالي را تحت تأثير قرار داده است . اولين مرحله استفاده از اينترنت در گزارشگري مالي که اصطلاحاً گزارشگري مالي الکترونيکي ناميده مي شود ، استفاده از اينترنت براي ارائه اطلاعات ( صورتهاي مالي) شرکتها بود . در اين مرحله از زبانهاي HTML يا PDF استفاده مي شد که اطلاعات مالي شرکت را همانند يک عکس در اختيار استفاده کننده قرار مي داد . با استفاده از اينترنت در اين مرحله سرعت و ميزان دسترسي استفاده کنندگان اطلاعات مالي به اين اطلاعات افزايش چشمگيري داشت . اما اين نوع گزارشگري الکترونيکي امکان تجزيه و تحليل و داد و ستد هوشمند اطلاعات را نمي داد . گام دوم در اين زمينه استفاده از زبان گزارشگري مالي توسعه پذير ( XBRL) بود . در اين زبان به هر



قیمت: تومان

b (1103)

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد تبريز
دانشکده حقوق، الهيات و علوم سياسي
پايان نامه جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد (M. A.)
رشته حقوق
عنوان
نقش عامل رواني در مسئوليت مدني
استاد راهنما
دکتر محمدعلي ربي پور
نگارش
رستم عباس زاده
تابستان 1395
چكيده
بسياري از حقوقدان شرايط تحقق مسئوليت مدني را منحصر به وجود ضرر، فعل زيانبار و رابطه سببيت مي‌دانند و از ذكر ساير عناصرآن غافل مانده‌اند، در اين تحقيق تلاش شده در مورد ديگر عناصر مسئوليت مدني كه شامل وجود خطاكار مدني، وجود زيانديده، تعدد اطراف، عنصر مادي، تعهد عام به عدم اضرار و قانون موجد تعهد عام به عدم اضرار، بحث شود. همچنين تصور عموم نويسندگان اين بوده است كه ارتكاب فعل زيانبارمعادل مسئوليت مدني مي‌باشد. در در اين تحقيق سعي شده، بيان شود كه مسئوليت مدني، آن فعل زيانبار و عمل من غير حق نيست، بلكه فعل زيانبار، همان خطاي مدني است و مسئوليت مدني نتيجه خطاي مدني است، به عبارتي تعهد ناشي از خطاي مدني، مسئوليت مدني است. براي تحقق مسئوليت مدني، علاوه بر عناصر اشاره شده، عامل رواني نيز ضرورت دارد كه اين عامل مي‌تواند به صورت عمد و يا سهوباشد ؛ عمد نيز مي‌تواند به اشكال عدوان (سوء‌نيت) يا با انگيزه نيك (حسن نيت) صورت گيرد. برخلاف ظاهر ماده 1 قانون مسئوليت مدني که عمد و بي‌احتياطي را ازعناصر تحقق وشکل گيري مسئوليت مدني تعبير كرده است، در تحقيق حاضر درصدد روشن نمودن اين نكته است كه سهو نيزاز جمله عناصر مذکوربوده و شامل بي‌احتياطي، بي‌مبالاتي و بي‌پروايي مي‌گردد و ذكر كلمه بي‌احتياطي در ماده ياد شده، مسامحتاً بوده و در مقام بيان كلمه “سهو” بوده است؛نهايتا هرچند در قوانين داخلي از حسن نيت سخن به ميان نيامده است، لكن بنظر مي‌رسد، حسن نيت در خطاي مدني، رافع مسئوليت مدني است.
واژگان كليدي: مسئوليت مدني، خطاي مدني، سهو، عمد، بي‌احتياطي، بي‌مبالاتي، بي‌پروايي، عامل رواني ، عنصر معنوي
فهرست مطالب اصلي
1- فصل اول: كليات
1-1- مبحث اول: مفاهيم و تعاريف و مباني مسئوليت
1-2- مبحث دوم: عوامل مؤثر در تحقق مسئوليت مدني
2- فصل دوم: عمد
2-1- مبحث اول: معنا و مفهوم عمد
2-2- مبحث دوم: احسان (حسن نيت)
2-3- مبحث سوم: عدوان (سوء نيت)
2-4- مبحث چهارم: عمد ساده
3- فصل سوم: سهو
3-1- مبحث اول: معنا و مفهوم
3-2- مبحث دوم: بي‌احتياطي
3-3- مبحث سوم: بي‌مبالاتي
3-4- مبحث چهارم: بي‌پروايي
نتيجه
چكيده به زبان انگليسي
فهرست تفصيلي مطالب
مقدمه
1-1- بيان مسئله
2- ترمينولوژي عبارات بكار رفته پايان‌نامه
2-1- نقش
2-2- عامل
2-3- عامل رواني
2-4- مسئوليت مدني
3- اهميت، ضرورت و فوايد تحقيق
4- تاريخچه بحث
5- روش تحقيق و تجزيه و تحليل اطلاعات
6- كليد واژگان تحقيق
7- اهداف تحقيق
8- فرضيه‌هاي تحقيق
9- سوال اصلي تحقيق
10- سوالات اساسي تحقيق
11- توجيه پلان
1- فصل اول: كليات
1-1- مبحث اول: مفاهيم و تعاريف و مباني مسئوليت
1-1-1- مفهوم مسئوليت مدني
1-1-2- تعريف مسئوليت
1-1-3- تعريف مسئوليت مدني
1-1-4- مباني مسئوليت مدني
1-1-5- تعريف اضرار مدني
1-1-5-1- معناي لغوي خطا
1-1-5-2- معناي لغوي ضرر
1-1-5-3- معناي لغوي اضرار
1-1-5-4- معناي حقوقي خطا
1-1-5-5- معناي حقوقي خطاي مدني
1-2- مبحث دوم: عوامل مؤثر در تحقق مسئوليت مدني
1-2-1- وجود خطاكار مدني
1-2-2- وجود زيانديده
1-2-3- تعداد اطراف
1-2-4- عنصر مادي
1-2-4-1- رفتار
1-2-4-1-1- فعل
1-2-4-1-2- ترك فعل
1-2-4-2- حالت
1-2-4-3- ايجاد وضعيت ضرري
1-2-5- عنصر قانوني
1-2-6- حق قانوني
1-2-7- وجود ضرر
1-2-7-1- شرايط ضرر قابل جبران
1-2-7-1-1- ضرر بايد غير متدارك باشد
1-2-7-1-2- ضرر بايد مستقيم باشد
1-2-7-1-3- ضرر بايد مسلم باشد
1-2-7-1-4- ضرر بايد قابل پيش‌بيني باشد
1-2-8- رابطه سببيت
1-2-8-1- اثبات رابطه سببيت
1-2-8-2- تعداد اسباب و دشواريهاي آن
1-2-9- تعهد عام به عدم اضرار
1-2-9-1- قاعده لاضرر
1-2-9-1-1- مفاد قاعده لاضرر
1-2-9-1-2- نفي حكم ضرري
1-2-9-1-3- نهي از ضرر زدن به ديگران و خود
1-2-9-1-4- نفي ضرر جبران نشده
1-2-9-1-5- نهي حكومت
1-2-9-1-6- نفي تسبيت به ضرر و اضرار
1-2-10- قانون موجد تعهد عام به عدم اضرار
1-2-11- عامل رواني
1-2-11-1- اركان تشکيل دهنده عامل رواني
1-2-11-1-1- عمد
1-2-11-1-2- سهو
2- فصل دوم: عمد
2-1- مبحث اول: معنا و مفهوم عمد
2-1-1- معناي لغوي عمد
2-1-2- مفهوم عمد در خطاي مدني
2-1-3- مفاهيم مرتبط با عمد
2-1-3-1- علم
2-1-3-2- قصد
2-1-3-2-1- انواع قصد
2-1-3-2-1-1- قصد نوعي
2-1-3-2-1-2- قصد شخصي
2-1-3-2-1-3- قصد منتقل شده
2-1-3-3- انگيزه
2-1-3-4- تفاوت قصد و انگيزه
2-1-3-5- رضايت
2-1-3-6- باور
2-1-4- ارتباط مفاهيم مرتبط با همديگر و نقش آنها
2-1-4-1- تفاوت باور با علم
2-1-4-2- تفاوت باور با دريافت
2-1-4-3- تعيين حدود مفاهيم قصد، شناخت و باور
2-1-4-4- ارتباط مفاهيم قصد، شناخت، انگيزه و رضايت با عنصر معنوي و خطاي مدني
2-1-4-5- چگونگي اثبات قصد
2-1-4-6- چگونگي اثبات انگيزه
2-1-4-7- تفاوت جايگاه قصد در مسئوليت مدني و كيفري
2-2- مبحث دوم: احسان (حسن نيت)
2-2-1- مفهوم لغوي حسن نيت
2-2-2- مفهوم حقوقي حسن نيت
2-2-3- مجاري عملكرد حسن نيت
2-2-3-1- اضطرار
2-2-3-2- فريب خوردن (مغرور شدن)
2-2-3-3- قاعده احسان
2-2-3-4- اكراه
2-2-3-5- قاعده تحذير (هشدار)
2-2-3-6- دفاع مشروع
2-2-3-7- قاعده استيمان
2-2-4- اركان حسن نيت
2-2-4-1- ركن مادي (سوءنيت)
2-2-4-1-1- فعل مثبت
2-2-4-1-2- ترك فعل
2-2-4-1-3- گفتار و نوشتار
2-2-4-1-4- سكوت
2-2-4-2- ركن معنوي
2-3- مبحث سوم: عدوان (سوءنيت)
2-3-1- مفهوم لغوي سوءنيت
2-3-2- مفهوم حقوقي سوءنيت
2-3-3- مجاري عملكرد سوءنيت
2-3-3-1- غش
2-3-3-2- تدليس
2-3-3-3- تقلب نسبت به قانون
2-3-3-4- نجش
2-3-3-5- تعهدي و تفريط
2-3-4- اركان سوءنيت
2-3-4-1- ركن مادي سوءنيت
2-3-4-2- ركن معنوي سوءنيت
2-4- مبحث چهارم: عمد ساده
2-4-1- تقابل حسن نيت و سوءنيت
2-4-2- احتمالات ممكن
2-4-2-1- تقابل تضاد
2-4-2-2- تقابل عدم و ملكه
3- فصل سوم: سهو
3-1- مبحث اول: معنا و مفهوم
3-1-1- معناي لغوي سهو
3-1-2- مفاهيم مرتبط با سهو
3-1-2-1- معناي نسيان
3-1-2-2- خطا
3-1-2-3- اشتباه
3-1-2-4- جهل
3-1-2-5- غفلت
3-1-3- تفاوت مفاهيم مرتبط با سهو با همديگر
3-1-3-1- تفاوت اشتباه و جهل
3-1-3-2- تفاوت خطا و اشتباه
3-1-3-3- تفاوت خطا و جهل
6-1-3-4- تفاوت سهو و نسيان
3-1-4- مفاهيم مرتبط با بي‌احتياطي و بي‌مبالاتي
3-1-4-1- مفهوم اهمال و تسامح
3-1-4-2- عدم مهارت
3-1-4-3- عدم رعايت نظامات دولتي
3-1-5- مفهوم سهو در خطاي مدني
3-1-6- اقسام سهو در خطاي مدني ـ بي‌احتياطي
3-2- مبحث دوم: بي‌احتياطي
3-2-1- معناي لغوي بي‌احتياطي
3-2-2- مفهوم حقوقي بي‌احتياطي
3-2-3- مفهوم فعل مثبت
3-2-3-1- مفهوم تقصر در فعل و ترك فعل
3-2-3-2- تميز فعل و ترك فعل
3-3- مبحث سوم: بي‌مبالاتي
3-3-1- معني لغوي بي‌مبالاتي
3-3-2- مفهوم حقوقي بي‌مبالاتي
3-3-3- مفهوم ترك فعل
3-3-3-1- تاريخچه خطاي مدني ناشي از ترك فعل
3-3-3-2- ترك فعل زيانبار
3-4- مبحث چهارم: بي‌پروايي
3-4-1- مفهوم لغوي و حقوقي بي‌پروايي
3-4-2- تفاوت قاصد (عامد) و بي‌پروا
3-4-3- تفاوت بي‌احتياط يا بي‌پروايي
3-4-4- تفاوت بي‌پروايي با بي‌مبالاتي
3-4-5- نظريه مسئوليت محض در خطاي مدني
نتيجه
منابع و مآخذ
چكيده به زبان انگليسي
فهرست نشانه‌هاي اختصاري
ج……………………………………………………………………………………………………………………….. جلد
چ…………………………………………………………………………………………………………………….. چاپ
ر.ك……………………………………………………………………………………………………….. رجوع كنيد به
ص………………………………………………………………………………………………………………….. صفحه
صص…………………………………………………………………………………………………………….. صفحات
ق.آ.د.ع………………………………. قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور مدني
ق.م…………………………………………………………………………………………………………… قانون مدني
ق.م.ا………………………………………………………………………………………….. قانون مجازات اسلامي
هـ.ق………………………………………………………………………………………………………. هجري قمري
مقدمه
1- بيان مسئله
عامل رواني لازم براي تحقق مسئوليت مدني عبارت از،آن كيفيت نفساني است كه خطاكار مدني، با داشتن آن، مبادرت به اضرار مدني مي‌نمايد؛ در ماده يك قانون مسئوليت مدني ، اين حالت رواني را به عمد و بي‌احتياطي تعبير كرده است، در حاليكه بي‌مبالاتي و بي‌پروايي نيز مي‌تواند، عامل رواني تحقق مسئوليت مدني محسوب شود؛(کاتوزان-دکتر ناصر،الزامات خارج از قرار داد ،ج1،ص27) نحوه تأثير عامل رواني در تحقق مسئوليت مدني يكي از محورهاي بحث نقش قواعد اخلاقي در حقوق خصوصي است. برخلاف حوزه‌هاي ديگر مانند حوزه حقوق كيفري، در قلمرو حقوق خصوصي اذعان به تأثير داده‌هاي اخلاقي در قواعد حقوقي با ترديدهاي بيشتري همراه بوده است، امري كه موجب گرديد “ريپر” اثر ماندگاري در اين باب خلق كند؛ بعضاً صرف داشتن انگيزه ناشايست نيز از مصاديق عامل رواني است و اين سوال مطرح مي‌شود آيا بين خطاكار عمدي با سوءنيت ،و خطاكار عمدي با حسن نيت، و خطاكاري كه فعل زيانبار را در نتيجه بي‌احتياطي، بي‌مبالاتي يا عدم مهارت يا عدم رعايت نظامات دولتي انجام مي‌دهد، از نظرميزان مسئوليت مدني تفاوتي وجود دارد؟ (صغيري،اسماعيل،(1391)جزوات درس مسئوليت مدني تظبيقي دوره دکتري حقوق خصوصي ،دانشگاه آزاداسلامي واحد تبريز)آيا قواعد مسئوليت مدني در تحميل جبران يا تحمل خسارت هيچ تفاوتي بين يك شخص با حسن نيت و شخص با سوءنيت نمي‌گذارد؟ اگر پاسخ به كلي منفي باشد، پرسش بعدي اين است كه در اين صورت چگونه مي‌توان چنين نظام حقوقي را مجراي تحقق عدالت و نماد آن دانست؟
و اگر پاسخ به كلي مثبت باشد، سوال بعدي اين خواهد بود كه رافع مسئوليت از عامل ورود زيان به معني ظلم به زيان ديده نيست؟ آيا با هدف مسئوليت مدني كه جبران خسارات وارده به زيان ديده است، منافات ندارد؟ و در اين راستا به مناسبت پرداختن به عامل رواني ، ناگزير از تحليل قصد فعل و قصد نتيجه و مسائلي از قبيل قابليت پيش‌بيني عرفي نتايج ناشي از عنصر مادي مي‌باشيم؟ اينجانب در تحقيق حاضر به بررسي مسائلي از اين دست، خواهم پرداخت.
2- ترمينولوژي عبارات به كار رفته در عنوان پايان‌نامه
2-1- نقش
نقش، در لغت رنگ آميزي کردن شکل و صورت کسي يا چيزي را کشيدن و نيز به معني اثري که روي زمين يا چيزي باقي مانده باشد.(عميد،حسن،1367،فرهنگ فارسي عميد،ص1218).
نقش ،هر طرح و رسم مسطح که جنبهٌ نسبتاًتزئيني داشته و براي تعيين يک محصول صنعتي بکار رفته ياشد.قانون آنرا از تقليد ديگران حمايت ميکند .(جعفري لنگرودي ،محمدجعفر،1374،ترمينولوژي حقوق،ص720)
2-2- عامل
عامل ، در لغت به معني عمل کننده ،کارکن ، کارگر،کسي که با دست کار کند ،کسي که امور مالي يا ملکي کس ديگر را اداره کند .
عامل ،(فقه-مدني )در اصطلاح حقوق اداري استخدام مستخدم دولت را گويند و جمع آن عمال است مثلا عامل زکات يعني مأمور وصول زکات .(مدني-فقه)در معاني ذيل بکار مي رود :الف-عامل مزارعه که زارع است (ماده 519ق-م) ب-عامل مساقات(ماده543ق-م) ج-عامل مضاربه که سوداگر است و اسم ديگر آن مضارب است.(م466ق-م) د-عامل جعاله که طرف جاعل است .(م562ق-م) (تجارت – مدني)عامل به کسي گفته ميشود که از طرف ديگري و بنام او و براي او کار يا کارهايي را انجام مي دهد خواه وکيل باشد خواه نمايندهٌ قانوني (مانند ولي قهري و وصي و قيم)اين مفهوم ترجمه اصطلاح فرنگي mandataire است که در مقابل prepose به کار ميرود و معني آن عامل تابع است يعني کسي که کار معيني را تحت نظر ديگري انجام مي دهد مانند کارمند دولت و يا کارگر که تحت نظر کارفرما کار مي کند. (جعفري لنگرودي، محمدجعفر، 1374، ترمينولوژي حقوق، ص442).
2-3-عامل رواني
عامل رواني يا عنصر معنوي ، قصد فاعل جرم در امور خلافي و عمد intention و در جرائم عمدي و خطاي faute در جرائم خطائي است. بعضي به جاي اصطلاح عنصر معنوي (عنصر اخلاقي) به كار مي‌برند كه نارسا است و استعمال كلمه اخلاق (زبان فارسي در چنين مورد تحمل نمي‌كند)، (جعفري لنگرودي، محمدجعفر، 1374، ترمينولوژي حقوق، ص476).
2-4- مسئوليت مدني
مسئوليت در مقام خسارتي که شخص(يا کسيکه تحت مراقبت يا ادارهٌ شخص است)يا اشياء تحت حراست وي به ديگري وارد مي کندو همچنين مسئوليت شخصي بر اثر تخلف از انجام تخلف از انجام تعهدات ناشي از قرارداد. مسئوليت مدني در مقابل مسئوليت کيفري استعمال ميشود .مسئوليت مدني دو قسم است:مسئوليت قراردادي ومسئوليت خارج از قراردادکه گاهي آن را مسئوليت تقصيري مي نامند.قدر مشترک هردو نوع مسئوليت ،نقض تعهد و الزام است نهايت اينکه در نخستين،نقض تعهد قرارادي ميشودو در دومين، نقض تعهدقانوني. (جعفري لنگرودي، محمدجعفر، ترمينولوژي حقوق، ص645).
3- اهميت، ضرورت و فوايد تحقيق
اهميت، ضرورت و فوايد تحقيق، در خصوص عامل رواني در تحقق مسئوليت مدني بيشتر در عمل و كار اجرائي نمود پيدا مي‌كند و در جهت تشخيذ ذهن دست‌اندركاران امر قضا، در خصوص رسيدگي به مسئوليت مدني ناشي از خطاكاران مدني از حيث اينكه سهو و عمد، حسن نيت و سوء نيت آنان در مسئوليت ناشي از خطاي مدني، موثر مي‌باشد يا خير از اهميت شاياني برخوردار است. اهميت و ضرورت و فوايد تحقيق از آنجا بيشتر روشن مي‌شود كه محاكم را در برخورد با عوامل رافع مسئوليت مدني نظير اضطرار، غرور، اكراه، دفاع مشروع و قاعده احسان، قاعده استيمان و قاعده تحذير و ميزان مسئوليت خطاكار مدني مقيد، در ماده 4 ق.م.م رهنمون شود.
4- تاريخچه بحث
در حقوق داخلي پيشينه تحقيقي مستقلي در مورد عامل رواني در تحقق مسئوليت مدني موجود نمي‌باشد، اما در ميان پژوهش‌هاي داخلي و خارجي و مباحث فقهي، پژوهش‌هاي بسيار ارزشمندي درباره عناصري از عنصر رواني، مفاهيم مرتبط با آن، مصاديق و فروعات آن وجود دارد، كه در اين تحقيق از انها استفاده زيادي شده است، مانند پژوهش‌هايي كه درباره نقش انگيزه، اشتباه قصد، باور، بي‌احتياطي، اكراه، اضطرار و… در مسئوليت مدني صورت گرفته است؛ هرچند ادبيات فلسفي و حقوقي کيفري مي توانند نقطه آغاز مناسبي براي تحليل مفهوم قصد قرار گيرند ام اين امر کافي نيست و بايد مفهوم قصد را از نگاه خطاي مدني تحليل کرد ،قصد را در لغت با اندک مسامحه ،مي توان مترادف عمد،نيت ، غرض ،غايت ،طرح ،نقشه ،تصميم و مراد دانست (اصفهاني ،راغب ،مفردات ،ص202 ؛البعلبکي ،رومي ،المورد الثلاثي ،ص1198،1332)و در ادامه در هر مورد به آنها اشاره مي‌گردد، و دست مايه اصلي اين تحقيق را تشكيل مي‌دهد.
5- روش تحقيق و تجزيه و تحليل اطلاعات
در حوزه فقه و حقوق اسلامي، همواره استدلال‌هاي معتبر نقلي و شيوه استقرايي مستند به داده‌هاي نقلي، از قدرت اقناعي بالاتري برخوردار است. بنابراين، اين تحقيق در دستيابي به اطلاعات و داده‌ها از روش اسنادي و كتابخانه‌اي استفاده مي‌كند و در مرحله تحليل و استنتاج عمدتاً از روش استقرايي پيروي مي‌كند. و در نتيجه با شناسايي مصاديق خطاي مدني و عناصر اضرار مدني، عنصر معنوي را به طور خاص مورد بررسي قرار داده و تلاش مي‌شود تا با يافتن اين مفاهيم، نحوه تاثيرگذاري عنصر معنوي در خطاي مدني مشخص گردد.
6- كليد واژگان تحقيق
مسئوليت مدني، خطاي مدني، سهو، عمد، بي‌احتياطي، بي‌مبالاتي، بي‌پروايي، احسان، عدوان، عامل رواني ، عنصر مادي.
7- اهداف تحقيق
هدف اين تحقيق، تعيين نقش عامل رواني در پيدايش مسئوليت مدني يا رافعيت آثار مسئوليت مدني وارد كننده زيان مي‌باشد. در پرتو اين هدف اصلي و مستقيم، تعيين مناسبات اخلاق و مسئوليت مدني در بحث كلان فلسفه مسئوليت مدني تكميل خواهد شد، تعيين دقيق مفهوم عامل رواني و اركان آن؛ ترسيم نسبت آن با عناصر مادي و قانوني، چگونگي اثبات آن، و شناسائي مجاري و عملكرد آن نيز از اهداف فرعي به شمار مي‌آيند.
8- فرضيه‌هاي تحقيق
اولين فرضيه اين تحقيق اين است كه عامل رواني در تحقق مسئوليت مدني ، در زوال و تخفيف مسئوليت مدني خطاكار مدني موثر است، يعني در بخش‌هايي عامل رواني مسدوليت مدني و با شرايط خاص موثر واقع مي‌شود، و اين تاثيرگذاري ممكن است به كلي رافع مسئوليت خطاكار مدني شود يا باعث كاهش ميزان آن گردد.
دومين فرضيه اين است كه عامل رواني در خطاي مدني واجد مفاهيمي مانند عمد، سهو، احسان، عدوان، بي‌احتياطي، بي‌مبالاتي، بي‌پروائي و عدم رعايت نظامات دولتي و عدم مهارت است.
سومين فرضيه اين است كه فعل زيانبار، عنصر مادي خطاي مدني است.
9- سوال اصلي تحقيق
اصلي‌ترين سوال تحقيق اين است كه مفهوم و نقش عامل رواني در تحقق مسئوليت مدني چيست؟
10- سوالات اساسي تحقيق
1- آيا وضعيت دروني خطاكار مدني مي‌تواند مانع تحقق مسئوليت مدني او گردد و دست‌كم مسئوليت مدني او را تخفيف دهد يا خير؟
در صورتي كه پاسخ به اين پرسش اساسي منفي باشد، پرسش‌هاي زير مطرح مي‌گردد.
2- آيا مي‌توان در يك نظام حقوقي عادلانه ناظر بر مسئوليت مدني به ويژه براساس مسئوليت مبتني بر مفهوم سنتي تقصير و يا ناشي از مسئوليت محض كه از برخي آرمانهاي اجتماعي مبتني بر عدم توزيعي ارتزاق مي‌كند. به كلي از فضيلت‌هاي اخلاق اجتماعي فاصله گرفت؟
3- چگونه مي‌توان برخي نهادها و قواعد تاثيرگذار در مسئوليت مدني، از جمله عامل رواني در تحقق مسئوليت مدني را براساس اين ديدگاه توجيه و تحليل كرد؟
در صورتي كه پاسخ به پرسش اساسي مثبت باشد، پرسش‌هاي زير پديد مي‌آيد.
4- ماهيت اين تاثير چگونه است؟ آيا نقش مانع را دارد يا تخفيف دهنده است و يا نقش آن حسب موارد متفاوت است؟
11- توجيه پلان
انجام اين تحقيق به طور منطقي در اين مقدمه و سه فصل و يك خاتمه سازماندهي مي‌گردد. فصل نخست با عنوان كليات عهده‌دار شناسائي مفهوم مسئوليت مدني، مباني مسئوليت مدني، اضرار مدني، عوامل مؤثردر تحقق مسئوليت مدني است. با شناسائي عوامل يازده‌گانه مسئوليت مدني مشخص مي‌گرددکه بايستي در هر خطاي مدني اين عوامل يك به يك موجود باشند تا گفته شود مسدوليت مدني محقق شده است.
در فصل دوم، در خصوص عمد بحث شده، احسان (حسن نيت) و عدوان (سوء نيت و نهايتاً عدوان ساده) مورد بررسي قرار مي‌گيرد و در مورد موارد مسئوليت مدني بحث شود.
در فصل سوم، در رابطه با عامل رواني در تحقق مسئوليت مدني، به موضوع سهو مي‌پردازيم و آنرا به سه قسمت تقسيم‌بندي كرده و مرزبندي ما بين بي‌احتياطي، بي‌مبالاتي و بي‌پروايي بيان خواهد شد.
در خاتمه ضمن جمع‌بندي و نتيجه‌گيري، پيشنهاداتي براساس نتايج به دست آمده ارائه مي‌گردد.
1- فصل اول ـ كليات
اين فصل عهده‌دار شناسايي مفهوم مسئوليت مدني، مباني مسئوليت مدني، اضرار مدني و عوامل مؤثر در تحقق مسئوليت مدني است. برخلاف عموم حقوقدانان كه اركان تحقق مسئوليت مدني را منحصر به وجود ضرر، فعل زيانبار و رابطه سببيت مي‌دانند، در اين فصل در مورد ديگر عوامل مؤثر در شکل گيري مسئوليت مدني كه شامل وجود خطاكار مدني، وجود زيانديده، تعدد اطراف، عنصر مادي، تعهد عام به عدم اضرار، قانون موجد تعهد عام به عدم اضرار و عامل رواني است. بحث مي‌شود.
1-1- مبحث اول ـ مفاهيم و تعاريف و مباني مسئوليت مدني
در جهت فهم اضرار مدني بايد مفهوم و مباني مسئوليت مدني تبيين شود. لذا بشرح زير به بيان مسئوليت مدني و عوامل لازم براي تحقق آن مي‌پردازيم.
1-1-1- مفهوم مسئوليت مدني
قبل از پرداختن به تعريف مسئوليت مدني ابتدا لازم است كه كلمه مسئوليت و مسئول مورد بررسي قرار گيرد. مسئوليت اسم مصدر كلمه سوال به معني پرسيدن، درخواست كردن و بازخواست كردن است. (محمود صالحي، ج، 1372، حقوق زيان ديدگان و بيمه شخص ثالث. ص33) بنابراين تعريف مسئول شخصي را گويند كه مي‌بايست پاسخگوي برخي از اعمال خويش باشد. (دروديان، ج، 73-1372، جزو مدني4، مسئوليت مدني ص2) كلمه‌ي مسئول قبل از اينكه مفهوم حقوقي داشته باشد،‌ رنگ و بوي اخلاقي دارد، مسئول به كسي اطلاق مي‌شود كه مورد سوال واقع مي‌شود، او خطاكار است و بايد مكافات خطاي خويش را تحمل كند. مسئوليت اخلاقي در صورتي حاصل مي‌شود كه انسان مرتكب گناهي شود، و مسئول اخلاقي كسي است كه در مقابل خدا و وجدان خود احساس مسئوليت كند، كسي را كه اعمال و تكاليف خود را با انگيزه‌ي نيك و دقت كافي انجام مي‌دهد، مسئول اخلاقي نمي‌شناسند، برعكس اگر عمل را با انگيزه بد انجام دهد، مرتكب را مسئول مي‌دانند؛ بنابراين به محض اينكه گناهي وجود داشته باشد، مسئوليت اخلاقي محقق مي‌شود، خواه عمل بد موجب زيان ديگري شده، يا نشده باشد.
1-1-2- تعريف مسئوليت
مسئوليت در حقوق ايران تعريف قانوني ندارد؛ و در قوانين تعريفي از آن به ميان نيامده است، اما با وجود اين حقوقدانان تعاريف گوناگوني از آن ارائه كرده‌اند به عقيده برخي از حقوقدانان مسئوليت، تعهد قانوني شخص بر رفع ضرري است كه به ديگري از روي تقصير يا فعاليت او ناشي شده است (جعفري لنگرودي، محمدجعفر، 1372، ترمينولوژي حقوق، ص642).
برخي ديگر مسئوليت را عبارت از لزوم پاسخگويي در قبال تخلفاتي كه شخص نسبت به تعهدات و وظايف خود مرتكب شده است، مي‌دانند. چه اين تكاليف و تعهدات حقوق باشد يا رنگ اخلاقي و وجداني داشته باشد.
مسئوليت به دو دسته‌ي مسئوليت حقوقي و مسئوليت اخلاقي تقسيم مي‌شود و مسئوليت حقوقي نيز به نوبه‌ي خود به مسئوليت كيفري و مسئوليت مدني قسمت مي‌شوند. به لحاظ اينكه موضوع بحث نوشته حاضر مربوط به خطاي مدني است، صرفاً به تعريف مسئوليت مدني مي‌پردازيم.
1-1-3- تعريف مسئوليت مدني
حقوقدانان تعاريف مختلفي از مسئوليت مدني ارائه نموده‌اند، به نظر دكتر باديني، مسئوليت مدني عبارتست از تخصيص مسئوليت زيانديده يا وارد كننده‌ي زيان توسط قانون، و اعلام آن توسط دادگاه در رابطه‌ي زيانبار غيرارادي بين طرفين، با هدف برقراري مجدد عدالت بين آنان و يا رسيدن به كارآيي اقتصادي يا تحقق عدالت توزيعي (باديني، حسن، 1384، فلسفه مسئوليت مدني ص62).
برخي ديگر “مسئوليت مدني را تعهد و التزامي كه شخص نسبت به جبران زيان وارده به ديگر دارد، اعم از آن كه زيان مذكور در اثر عمل شخص مسئول يا عمل اشخاص وابسته به او ناشي از اشياء و اموال تحت مالكيت يا تصرف او باشد، دانسته‌اند” (محمود صالحي، 1372، حقوق زيان‌ديدگان شخص ثالث، ص36).
بعضي از نويسندگان مسئوليت مدني را چنين تعريف نموده‌اند “مسئوليت مدني هنگامي بوجود مي‌آيد كه كسي ملزم به ترميم نتايج خسارتي باشد كه به ديگري وارد آمده است” (حسيني‌نژاد، حسينقلي، 1377، مسئوليت مدني، ص13).
در حقوق انگليس و آمريكا مسئوليت مدني با خطا و تقصير در هم آميخته شده و مسئوليت ناشي از خطا يا حقوق خطاها ناميده مي‌شود. وينفيلد در تعريف مسئوليت خطايي، مي‌گويد كه در مسئوليت خطايي مسئوليت در اثر نقض تكليفي كه قانون آن را مقر كرده است، ايجاد مي‌شود (كاتوزيان، ناصر، 1386، ضمان قهري، ص74).
بنابراين، با توجه به تعاريف ارائه شده از حقوقدانان مختلف مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه مسئوليت مدني به معناي وظيفه جبران خسارت مي‌باشد كه در حقيقت يك واقعه حقوقي است، به عبارت ديگر كسي در اثر ارتكاب عملي بايد خسارت دهد، كه منظورش از آن عمل، التزام به جبران خسارت نبوده است، بلكه به واسطه ارتكاب فعل زيانبار، ملتزم به جبران خسارت بوده است، و بر اين مبنا و اساس شخص، مسئول، مديون، و خسارت ديده طلبكار مي‌شود، و موضوع بدهي نيز چيزي جز جبران خسارت نيست، كه به طرق مختلف انجام مي‌گيرد.
مسئوليت مدني دو معناي عام و خاص دارد. در معني عام به هرگونه تعهدي كه قانون برعهده شخص قرار داده تا زيان وارده به ديگري را جبران نمايد اعم از اينكه ريشه‌ي قراردادي داشته باشد، يا غيرقراردادي.
مسئوليت مدني در معناي عام در جايي بكار برده مي‌شود كه شخص در برابر ديگري به سبب قانون شكني يا پيمان شكني و خسارتي كه به بار آورده مورد بازخواست قرار مي‌گيرد. بدين معني مسئوليت مدني ضمانت اجراي نقض قانون و تعهداتي است كه برعهده فرد خطاكار قرار مي‌گيرد، مسئوليت مدني به معناي عام بيشتر در حقوق فرانسه و سوئيس رايج است (باديني، حسن، 1384، فلسفه مسئوليت مدني، ص620).
اما مسئوليت مدني در معني خاص بدين معني است كه شخص به سبب ورود زيان به ديگري، بدون آنكه بين آن دو قرارداد منعقد شده باشد، مسئول قرار بگيرد، كه در قانون مدني در ماده 307 و مواد بعدي تحت عنوان ضمان قهري يا به تعبير حقوقدانان، الزامات خارج از قرارداد ناميده شده است (قاسم‌زاده، مرتضي، 1383، مباني مسئوليت مدني، ص23).
1-1-4- مباني مسئوليت مدني
مفاهيم و ساختار مباني مسئوليت مدني در نظام‌هاي عمده‌ي حقوقي خارجي با مفاهيم و ساختار مباني مسئوليت در حقوق اسلام و ايران تفاوت‌هاي زيادي دارند؛ از مشرب‌هاي متفاوتي سيراب مي‌شوند؛ و در پاره‌اي موارد از منطق متفاوتي نيز پيروي مي‌كنند؛ تطبيق عجولانه و سطحي آنها به معني تحريف‌ همه‌ي آنهاست؛ و تطبيق علمي لايه‌هاي مختلف اين انديشه‌ها نيازمند تحقيق مقدماتي مستقل است. البته، وجود برخي شباهت‌ها و پاره‌اي دغدغه‌هاي يكسان در اين دو جغرافياي فكري نيز قابل انكار نيست، بنابراين بطور خلاصه به مباني اين دو مسئوليت مي‌پردازيم.
حقوق مسئوليت مدني در كشور ما، تاريخچه و مباني كاملاً متفاوتي از حقوق مغرب زمين دارد، خطا در حقوق ما هيچگاه به عنوان مبنا و شرط اساسي مسئوليت، آن چنان كه در حقوق غرب بوده، مطرح نبوده است حقوق ايران به تبع حقوق اماميه، علي‌الاصول هر شخصي را كه مستقيم يا غيرمستقيم، عمد يا غيرعمد، خساراتي به ديگري وارد كند، مسئول جبران خسارت مي‌شناسد.
در اين باره توجه عمده به جبران خسارت زيان ديده بوده است، در حقوق ما اخلاق حكم مي‌كند كه صرف‌نظر از نحوه عملكرد شخص خطاكار (زيان زننده)، خساراتي كه وي به نحو مستقيم (مباشرت در اتلاف) يا غيرمستقيم (تسبيب) به ديگري وارد كرده، جبران نمايد از طرفي در قانون مدني به تبعيت از فقه اماميه، احكام مسئوليت مدني در دو باب اتلاف و تسبيب مطرح شده است و در باب تسبيب، شرط مسئوليت ناشي از فعل اشياء (ديوار يا كارخانه) (ماده 332) و فعل حيوان (ماد 333) منوط به اثبات نوعي خطا (سهل‌انگاري در نگهداري) شده است. از طرف ديگر نفوذ حقوق غرب در تفكر قانونگذار ايران موجب توسعه‌ي نظريه‌ي خطا شده و مشخصاً در ماده 1 قانون مسئوليت مدني، به عنوان شرط اساسي مسئوليت بدان اشاره شده است.
در حقوق انگليس در صورت نقض تكاليف در همه‌ي موارد، جبران خسارت صرفاً بصورت damages پولي و نقدي است، در حالي كه در ايران، ابتدا صحبت از الزام مطرح مي‌شود، و در صورت عدم امكان الزام،‌ دادن بدل (مثل يا قيمت) مطرح مي‌شود. سوال اصلي در بحث مباني مسئوليت مدني اين است كه چرا بايد خوانده را مسئول جبران خسارت دانست؛ و برچه اساسي مي‌توان مسئوليت او را توجيه كرد؟ به طور منطقي پاسخي كه به اين پرسش داده مي‌شود ممكن است بر يكي از سه جنبه‌اي كه در تحقيق يك مساله مسئوليت مدني دخالت دارند، يعني وضعيت فيزيكي، رواني، اخلاقي و اقتصادي فاعل؛ ماهيت و ذات فعل و آثار و نتايج مرتب بر فعل، تكيه كند.
بنابراين وجه مميز نظريه‌هايي كه جهت توجيه مسئوليت مدني ارائه شده را بايد در اين دانست كه تاكيد عمده آنها بر كدام يك از اين سه جنبه دارد، شاخص‌ترين نظريه‌هايي كه در حلقه‌هاي حقوقي درباره‌ي مسئوليت مدني ابراز شده، نظريه‌هاي تقصير، خطر، “تلفيقي از اين دو” و نظريه‌ي تضمين حق، هستند و ماهيت نظريه‌ي تلفيقي چيزي غير از اجزاء آن نيست.
در واقع نظريه‌ي تقصير بر ويژگي‌هاي اخلاقي و رواني فاعل تكيه دارد؛ و آنهايي كه معتقدند “فردي كه بهتر مي‌تواند خسارت را جبران كند، بايد مسئول جبران خسارت باشد”. (كاتوزيان، ناصر، الزامهاي خارج از قرارداد، ج1، ص196)؛ نيز بر وضعيت اقتصادي و مالي فاعل تاكيد مي‌ورزند، در مقابل، نظريه‌ي ايجاد خطر بر ماهيت و ويژگي‌هاي ذاتي فعل و به طور مشخص بر خطر آفريني آن مبتني است؛ و نظريه‌ي تضمين حق بر آثار و نتايج عمل تاكيد مي‌كند. چنانكه از جهتي ديگر نظريه‌ي تقصير و خطر به سوال اصلي مسئوليت مدني از منظر فاعل و خوانده پاسخ مي‌دهند، و نظريه‌ي تضمين حق به اين موضوع از منظر زيان ديده نگاه مي‌كند (باديني، حسن، فلسفه مسئوليت مدني، ص297).
از “قاعده‌ي لاضرر”، “غش”، “تدليس”، “اتلاف”، “تسبيب”، “تعدي و تفريط”، “مغرور كردن”، و “تصرف غيرماذون” مي‌توان به عنوان مباني اصلي مسئوليت مدني در فقه و حقوق ايران ياد كرد. اگرچه برخي از نويسندگان حقوقي، لاضرر را در زمره‌ي عوامل رافع مسئوليت مدني آورده‌اند (داراب‌پور، مهراب، مسئوليت‌هاي خارج از قرارداد، ص275).
1-1-5- تعريف اضرار مدني
براي اينكه معناي لغوي و حقوقي اضرار مدني (خطاي مدني) بيان شود، ابتدا بايستي معناي دو كلمه خطا و اضرار بيان شود. سپس با تعاريفي كه صورت مي‌گيرد مشخص گردد، كه موضوع بحث اين نوشته با كداميك از اين دو كلمه قابل تطبيق مي‌باشد.
1-1-5-1- معناي لغوي خطا
در لغت نقيض “صواب” است و “مخطي” كسي است كه قصد انجام كار درست را دارد،‌ ولي سر از كار نادرست در مي‌آورد و “خاطي” كسي است كه عمداً كار ناشايست انجام مي‌دهد. (جوهري، صحاح اللغه، ج1،‌ ص47) و در اين كه بين ثلاثي مجرد و مزيد آن تفاوت وجود دارد يا نه؛ در بين ارباب لغت اختلاف وجود دارد؛ برخي دومي را واجد عنصر تعمد مي‌دانند برخي عكس اين نظر را معتقدند، وعده‌اي ديگر فرقي از اين جهت بين آن‌ها قائل نيستند. در فرهنگ فقهي خطا، كاري است كه بدون قصد از انسان سر مي‌زند، در هنگام انجام كار ديگري كه مقصود بوده است. به عبارت ديگر قصد كار را در محلي غير از محل ممنوع داشتن. مثلاً قصد تيراندازي به شكار را دارد، ولي تير به انسان مي‌خورد. در اصطلاح عموم فقها خطا مساوي اشتباه است. چون آنها اشتباه را تصور خلاف واقع، يا انحراف غيرعمدي از جهت درست، مي‌دانند؛ و اين همان معني خطا است (الموسوعه الفقيه 1410، ج19، ص129).
1-1-5-2- معناي لغوي ضرر
در لغت مفاد ماده‌ي “ضرر” به نقص (ضدنفع)، ضيق (محدوديت و تنگنا) و سوءالحال (بدحالي) معني شده است (جوهري، الصحاح، ج2، ص720).
محققان اين معناي سه‌گانه را مشترك معنوي مي‌دانند كه مفهوم اصلي و مشترك در همه‌ي آنها “نقص” است. (آخوند خراساني، كفايه الاصول، ص381) آنها براي اين مدعاي خود به دو دليل استناد مي‌كنند، نخست، اين كه مفهوم با قاعده “تحويل تدريجي مفهوم لفظي از امور محسوس به امور نامحسوس” هماهنگي دارد؛ و دوم، اين كه اين معني بدون مجازگويي و تنزيل مي‌تواند مصاديق بيشتري از موارد استعمال اين لفظ را در برگيرد.
مراد از نقص، ناقص بودن شيء نسبت به آنچه سزاوار داشتن آن است، مي‌باشد. نقص شامل موارد متعددي مي‌شود: نقص در كميت متصل، مثل تنگي مكان؛ نقص در كميت منفصل، مثل نقص در پول و مانند آن؛ در كميت، مانند بدحالي و بيماري؛ نقص در عين، مانند نقص در مركبات خارجي مانند نقص عضو؛ نقص در امور اعتباري قانوني، مانند عدم رعايت حقوق ديگران، چنانكه سمره بن جندب با ورود بدون اجازه به خانه مرد انصاري حق زندگي آزادانه‌ي او را ناقص كرد (سيستاني، سيدعلي، 1372، قاعده‌ي لاضرر، ص381).
ضرر در علم حقوق به صدمه جاني زدن به خود و ديگري خواه به صورت ضرب و جرح باشد خواه به صورت قتل، تجاوز به حيثيت ديگران و لطمه زدن به حيثيت خود، تعرض به ناموس، اتلاف و ناقص كردن اموال خود و ديگران و تجاور به مال غير، ممانعت از وجود پيدا كردن نفعي كه مقتضي وجود آن حاصل شده است (عدم النفع) گفته مي‌شود (جعفري لنگرودي، محمدجعفر، ترمينولوژي حقوق، ش3319، ص415).
1-1-5-3- معناي لغوي اضرار
اضرار متضمن اصرار بر ضرر زدن است؛ اضرار متضمن قصد و تعمد در ضرر زدن است. (ميرزاي نائيني، منيه الطالب، ج3، ص379)؛ ضرر اسم مصدر است، ضرر به معني نقص است و اضرار به مفهوم در تنگنا قرار دادن (موسوي خميني، سيدروح‌اله ـ بدائع الدر في قاعده نفي الضرر، ص70).
1-1-5-4- معناي حقوقي خطا
به طور معمول در علم حقوق خطا را اينگونه معني كرده‌اند: خطاء مقابل عمد است و آن عبارت است از وص عملي كه فاعل آن داراي قوه‌ي تميز بوده، و به علت غفلت يا نسيان يا جهل يا اشتباه يا بي‌مبالاتي و عدم احتياط، عملي كه مخالف موازين اخلاقي (خطاء اخلاقي) يا قانون است مرتكب شده است. فاعل عمل خطائي برعكس فاعل عمل عمدي قصد نتيجه ندارد. به پيروي از اصطلاح فرانسوي Faute گاهي خطا در فارسي به عملي (اعم از ترك فعل يا فعل) گفته مي‌شود كه متضمن تخلف عمدي و يا غيرعمدي از يك تعهد ناشي از عقد يا از يك الزام قانوني مي‌باشد (جعفري لنگرودي، محمدجعفر، همان، ش2084، ص263).
از مشهورترين تعاريف خطاء كه به طور وسيعي مورد پذيرش و استناد اساتيد فن و حقوقدانان قرار گرفته، عبارت است از رفتار مخالف، رفتار شخص محتاط آن چنان كه اگر اين شخص در موقعيت مشابه با در نظر گرفتن كليه‌ي اوضاع و احوال امر قرار مي‌گرفت از خود بروز نمي‌داد، در اين تعريف عملكرد شخص زيان زننده صرفنظر از اوضاع و احوال روحي و جسمي و موقعيت اجتماعي و خاص او با رفتار فردي كه همواره جانب احتياط را لحاظ نموده و حقوق ديگران را محترم مي‌شمرد، مقايسه مي‌شود و اگر رفتار شخص خطاكار بر خلاف فرد محتاط باشد (آنچه در حقوق روم و غرب از آن به پدر خوب خانواده تعبير مي‌شود) خطا قلمداد مي‌گردد. (كاتوزيان، ناصر، الزامهاي خارج از قرارداد، ج1، ص183). خطا نه تنها در برگيرنده افعالي است كه با آزادي و قصد و اراده صورت مي‌گيرد، بلكه شامل كليه‌ي غفلتها و اشتباهات نيز مي‌گردد، اين مور در قرن غلبه ماشين كه سرعت حركت و اعمال ماشين از كنترل كامل انسان خارج شده است، كاملاً مشهود است.
راننده‌ي اتومبيل در هر لحظه عملي انجام مي‌دهد كه لغزش و اشتباه ارادي يا غيرارادي او (لغزش‌هاي غيرارادي مثل سرخوردن پا از روي ترمز و رها شدن فرمان، و يا ارادي مثل مانور و حركت ناشيانه و اشتباه ماشين، و يا تصميم‌گيري غلط جهت گريز از يك تصادف كه مي‌تواند موجب بروز تصادف ديگر شود…) هر يك از اين اعمال مي‌تواند موجب حادثه و ايراد خسارت جاني و مالي گردد (بابائي، ايرج، خطا در مسئوليت مدني، پاييز و زمستان 1381، شماره 7، ص293).
با وجود تمام تحولاتي كه در مفهوم خطا مشهود است، و خطاي حقوقي را از مفهوم و ريشه‌هاي اخلاقي آن جدا نموده است، ولي همواره نظر اساسي به نوع رفتار شخص خطاكار است، زماني خطا تنها به اعمال قابل سرزنش ناشي از اختيار و تصميم ناشايست و سهل‌انگاري مذموم اطلاق مي‌شد، و حال به هرگونه رفتار همراه با لغزش و مخالف با رفتار انسان محتاط ـ صرف‌نظر از اختيار و طبيعي بودن آن ـ اطلاق مي‌شود و برخي گام را فراتر گذاشته،‌ خطا را، نه با لحاظ و ارزيابي نوع فعل و رفتار خطاكار، بلكه از عدم حصول نتيجه‌ي مطلوب مورد انتظار، نتيجه‌ گرفته‌اند (بابائي، ايرج، همان).
1-1-5-5- معناي حقوقي اضرار يا خطاي مدني
حال با توجه به مشخص شدن معني ضرر و خطا و اضرار مي‌توان تعريف كامل و جامع از اضرار يا خطاي مدني (اضرار مدني) به شرح ذيل داد. اضرار مدني در اصطلاحات جديد به پيروي از حقوق فرانسه به تخلفاتي گفته مي‌شود كه در صورت ايراد ضرر به غير موجب مسئوليت مدني گردد. (جعفري لنگرودي، محمدجعفر، ترمينولوژي حقوق، ش2094، ص264) و در تكميل تعريف فوق حقوقدانان متاخر خطاي مدني را فعل يا ترك فعل عمدي يا سهوي غيرقانوني مي‌دانند كه در راستاي تخلف از تعهد عام به عدم اضرار به غير ارتكاب يافته و موجب ضرر مادي يا معنوي غير شده، و مرتكب را مسئول جبران خسارت وارده، كرده است. يا به عبارتي خطاي مدني را اضرار غيرقانوني عمدي يا سهوي به حق غير مي‌دانند (صغيري، اسماعيل، جزوه ي درس مسئوليت مدني تطبيقي، سال تحصيلي 92-1391، ص34).
وينفيلد خطاي مدني را چنين تعريف كرده، “مسئوليت خطايي در اثر نقض تكليفي كه قانون آن را مقرر كرده است ايجاد مي‌شود). در واقع سبب آن را ناشي از قانون مي‌داند (كاتوزيان، ناصر، الزامات خارج از قرارداد، ج1، 1390، ص35).
يكي از الزاماتي كه بدون قرارداد حادث مي‌شود تعهد يا الزام ناشي از خطاي مدني است و از منابع قهري تعهد مي‌باشد. برخلاف تصور عموم نويسندگان كه ارتكاب فعل زيانبار را مسئوليت مدني تلقي نموده‌اند. (كاتوزيان، ناصر، وقايع حقوقي، 1379، ص37) مسئوليت مدني آن فعل زيانبار و عمل من غيرحق نيست؛ بلكه فعل زيانبار، همان خطاتي مدني است و مسئوليت مدني نتيجه خطاي مدني است. به عبارتي تعهد ناشي از خطاي مدني، همان مسئوليت مدني است. براي مثال وقتي شخص اقدام به شكستن شيشه‌ي پنجره همسايه مي‌كند، عمل شكستن شيشه همان خطاي مدني است (ارتكاب فعل زيانبار) اين امر كه شخص خطاكار (شكننده شيشه) ملزم به جبران خسارت ناشي از فعل زيانبار (شكستن شيشه) مي‌شود. اين الزام همان مسئوليت مدني است. لازم به توضيح است كه خطاي مدني، صرفاً مسئوليت مدني ايجاد نمي‌كند، آثار ديگري هم دارد كه يكي از آثار آن، همانا مسئوليت مدني است (صغيري، اسماعيل، همان، ص14).
در نظام‌هاي حقوقي غربي، مثل حقوق نوشته‌ي فرانسه، رومي ژرمني، شرايط و احكام مسئوليت به اتلاف و تسبيب مطرح شده، سپس موارد خاص مسئوليت و شرايط آن برشمرده نمي‌گردد، بلكه شرايط مسئوليت به عنوان قاعده‌اي كلي گفته مي‌شود. مثلاً در قانون مدني فرانسه ماده 1382 قاعده‌ي كلي مسئوليت را بدين صورت اعلام مي‌كند. “هر فعلي از انسان كه موجب ايراد خسارت به ديگري شود، شخصي را كه خسارت به وسيله عمل او به وجود آمده، مكلف به جبران خسارت مي‌نمايد (بابائي، ايرج، همان). و به عنوان قاعده عمومي گفته مي‌شود، هر خطاي مدني محقق مي‌شود به وجود ضرر. (صغيري، اسماعيل، همان) و ماده 1383 قانون مدني فرانسه بيان مي‌دارد: “هر شخص مسئول جبران خسارتي است كه از عمد يا لغزش يا بي‌احتياطي خود به بار مي‌آورد”. و اضرار عمدي را خطا و اضرار سهوي را شبه خطا (لغزش و بي‌احتياطي) تعريف كرده، و قاعده‌ي عام منع اضرار به ديگري را بيان مي‌كند. (صغيري، همان،‌ ص 25) و قانون ياد شده تصريح دارد كه خطا و شبه خطا هر دو در عمل يك اثر را دارند و موجب مسئوليت مدني مي‌گردند.
شرط تحقق اضرار مدني، وجود ضرر است و هرجا ضرري نباشد اضرار مدني هم محقق نمي‌شود. يعني ضرر در تمامي مصاديق خاص اضرار مدني مشترك است، چه در اضرار رانندگي، چه در اتلاف و چه در تسبيب ؛ ماده يك قانون مسئوليت مدني به عنوان قاعده‌ي عام اضرار مدني، به صراحت تعريف و توصيف كاملي از اضرار مدني به دست داده و بيان مي‌دارد: “هركس بدون مجوز قانون عمداً يا در نتيجه بي‌احتياطي، به جان يا سلامتي يا مال يا آزادي يا حيثيت يا شهرت تجاري يا به هر حق ديگر كه به موجب قانون براي افراد ايجاد گرديده لطمه‌اي وارد نمايد كه موجب ضرر مادي يا معنوي ديگري شود مسئول جبران ناشي از عمل خود مي‌باشد.”
مي‌توان گفت فلسفه مدني، ريشه در اهداف مهمي مانند تضمين حداكثر آزادي و امكانات، حفظ يا اعاده‌ي نظم عمومي و جبران خسارت را دارد.
1-2- مبحث دوم ـ عوامل مؤثر در تحقق مسئوليت مدني
با توجه به ماده فوق خطاي مدني داراي 11 عامل يا شرط مي‌باشد، در صورت تحقق تمامي آن شرايط، خطاي مدني با آن 11 شرط كامل مي‌شود، پس از كامل شدن شرايط ياد شده به نتيجه آن كه مسئوليت مدني است مي‌رسيم. عوامل ياد شده به شرح بندهاي آتي مي‌باشد.
1-2-1- وجود خطاكار مدني
ماده 1 ق.م.م در مقام بين اينكه چه كسي مي‌تواند خطاكار مدني باشد به كلمه‌‌ي “هركس” اشاره كرده، بنابراين خطاكار مدني شامل هر شخص اعم از حقيقي يا حقوقي (حقوق عمومي يعني دولتها و سازمان‌هاي بين‌المللي و حقوق خصوصي يعني شركت‌ها و موسسات و انجمن‌ها) مي‌شود.
بنابراين براي تحقق مسئوليت مدني لازم است شخصي به عنوان شخص فاعل (ايجاد كننده‌ي ضرر) موجود باشد، اولين زنجيره‌ي كامل مسئوليت مدني، شخص خطاكار مي‌باشد، چنانچه وي، تعمداً يا بطور سهوي ضرر مادي يا معنوي، به جان يا مال و آزادي‌هاي قانوني شخص زيانديده وارد نمي‌كرد. اصلاً خطاي مدني وجود نداشت و در نتيجه مسئوليت مدني نيز پيش نمي‌آمد، رفتار خلاف مصالح و منافع فردي و اجتماعي از ناحيه فاعل كه زيان‌آور است صورت مي‌گيرد و در هر حال فاعل مسئول است (اردبيلي، محمدعلي، حقوق جزاي عمومي، ص 122).
پيشرفت و توسعه‌ي وسائل و لوازم سرگرمي كودكان و استفاده بيشتر آنان از دستگاههاي مدرن امروزي از قبيل اينترنت و امثال آن از يك طرف و كم رنگ شدن نظارت و مواظبت والدين بر آنان، و از طرف ديگر وجود بيماري‌هاي متعدد رواني كه ويژه‌ي زندگي پيچيده و مدرن قرن بيست و يكم است، ايجاب مي‌كند كه قانونگذار در وضع قانون و قضات در رويه‌هاي قضايي، توجه خاصي به خسارت ناشي از اعمال و اقدامات اين گروه مبذول دارند.
قانون مدني با اينكه حدود 87 سال قبل تصويب شده، مسئوليت مدني صغير و مجنون در آن مغفول نمانده است.
در حقوق ما مسئوليت صغير و مجنون و يا هر شخص فاقد اراده (خواب يا بي‌هوشي) به رسميت شناخته شده است، ماده 1216 ق.م صغير، مجنون، غير رسيد را چنانچه موجب ضرر شوند، ضامن دانسته است. ماده 50 قانون مجازات اسلامي در مورد اتلاف مال در عين حال كه طفل را ضامن دانسته، اداء آن را از مال طفل بر عهده ولي طفل قرار داده است.
بنابراين مرتکب اضرار مدني يا به اصطلاح خطاكار مدني هركسي مي‌تواند باشد و داشتن اهليت استيفاء، براي خطاكار مدني شرط نيست و با توجه به ماده 216 ق.م و ماده 7 ق.م.م صرف داشتن اهليت تمتع كافي است.
1-2-2- وجود زيانديده
ماده يك ق.م.م در مقام بيان زيانديده به كلمه “ديگري” اشاره نموده است.
نكته‌اي كه در اين



قیمت: تومان

b (1104)

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد اراک
دانشکده مديريت، گروه حسابداري
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد
گرايش: حسابداري
عنوان:
تاثير انعطاف پذيري مالي بر تصميمات ساختار سرمايه
استاد راهنما :
دكتر مجيد زنجيردار
استاد مشاور:
دكتر غلامعلي حاجي
نگارش:
حمزه ميقاني
زمستان 1389
Islamic Azad University
Arak Branch
Faculty of Management- Department of Accounting
((M.A)) Thesis

Subject:
The Effect of Financial flexibility on Capital Structure Decisions
Thesis Advisor:
M. Zanjirdar Ph.D.
Consulted by:
Gh.Haji Ph.D.
By:
Hamzeh Mighani
Winter 2011

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد اراک
دانشکده مديريت، گروه حسابداري
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد
گرايش: حسابداري
عنوان:
تاثير انعطاف پذيري مالي بر تصميمات ساختار سرمايه
نگارش:
حمزه ميقاني
زمستان 1389
هيأت داوران:
1- استاد راهنما: دکتر مجيد زنجير دار
2- استاد مشاور: دکتر غلامعلي حاجي
3- استاد داور: دكتر حبيب الله جوانمرد
4- مدير گروه تخصصي: دکتر مجيد زنجيردار
سپاسگزاري:
ازدست و زبان که برآيد
کز عهده شکرش به در آيد
بنام يگانه حسابدارحسابرس که ترازنام? سند اندوخته هرکس را بدون حسابسازي برايش تدوين مي کند و مالياتي اضافه بردارايي او واندوخته هايش نخواهد بست وتلفيقي بدون محافظه کاري ورضايت طرفين صورت نخواهد داد . برخود لازم مي دانم اززحمات
بي دريغ ،تلا ش هاي بي وقفه وراهنمايي هاي ارزشمند استاد راهنما ومديرگروه محترم جناب آقاي دکترمجيد زنجيردار واستاد مشاور جناب آقاي دكتر غلامعلي حاجي وهمچنين ازداورمحترم جناب آقاي دکتر حبيب الله جوانمرد و سرکارخانم فروزان کيوانفر مدير پژوهش دانشکده مديريت درراستاي انجام اين رساله تشکر و قدرداني نمايم .
تقديم به :

تمام کسانيکه داشته هاي خود را مديون آنان هستم .
پدر و مادرم
که درمسير پرپيچ وخم زندگيم ، مشعل اميد را در شب هاي زندگيم به ارمغان آوردند. وياري سبز شان همواره و بي منت،اميد بخش وياري دهنده درتمام زندگيم بوده است .
و همسرم که در تمام مراحل تحصيلي حامي و پشتيبان بنده بوده اند.
باشد که توانسته باشم قطره اي از درياي بي کران محبتهايشان را سپاس گفته باشم .

شماره صفحهعنوان فهرست مطالب1چکيده…………………………………………………………………………………………………………………………
فصل اول : کليات تحقيق3مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………3بيان مسئله……………………………………………………………………………………………………………………5اهميت و ضرورت تحقيق…………………………………………………………………………………………………..6اهداف ……………………………………………………………………………………………………………………….6چارچوب نظري تحقيق……………………………………………………………………………………………………..7مدل تحقيق……………………………………………………………………………………………………………………11فرضيه ها……………………………………………………………………………………………………………………11تعريف واژگان ……………………………………………………………………………………………………………..فصل دوم : مروري بر ادبيات تحقيق14مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………15مباني نظري تحقيق………………………………………………………………………………………………………….15هزينه سرمايه………………………………………………………………………………………………………………..15تعيين هزينه هاي بخشهاي ترکيب سرمايه…………………………………………………………………………………17مدلهاي هزينه سرمايه……………………………………………………………………………………………………….19اهرم مالي و ارزش گذاري…………………………………………………………………………………………………20مفهوم ساختار سرمايه………………………………………………………………………………………………………20عوامل موثر بر ساختار سرمايه……………………………………………………………………………………………22عوامل داخلي موثر بر ساختار سرمايه…………………………………………………………………………………….24عوامل خارجي موثر بر ساختار سرمايه…………………………………………………………………………………..26ضرورت توجه به پارامتر هاي داخلي……………………………………………………………………………………..27ديدگاه موثر بر ساختار سرمايه……………………………………………………………………………………………..32الگوي ميلر-موديگلياني بدون ماليات……………………………………………………………………………………….34الگوي ميلر…………………………………………………………………………………………………………………..34انتقادي بر الگوي ميلر و الگوي ميلر و موديلياني…………………………………………………………………………35تئوري توازي ايستا………………………………………………………………………………………………………….36تئوري سلسله مراتبي………………………………………………………………………………………………………..37نظريه ساختار سرمايه در چهارچوب مدل قيمت گذاري دارايي هاي سرمايه اي……………………………………….38ماليات و ساختار سرمايه……………………………………………………………………………………………………شماره صفحه عنوان فهرست مطالب39ماليات بر درآمد شرکت……………………………………………………………………………………………………..39اثر هزينه هاي ورشکستگي………………………………………………………………………………………………..41ماليات و هزينه هاي ورشکستگي………………………………………………………………………………………….42ساير نواقص بازار…………………………………………………………………………………………………………..42اهرم شخصي و اهرم شرکتي جايگزين کاملي نيست……………………………………………………………………..43تفاوت هزينه هاي وام گيري………………………………………………………………………………………………..43هزينه هاي نمايندگي…………………………………………………………………………………………………………45سيگنالهاي مالي………………………………………………………………………………………………………………45تئوري اطلاعات نامتقارن يا تئوري هشدار دهنده…………………………………………………………………………46ساختار مطلوب در عمل……………………………………………………………………………………………………47انعطاف پذيري مالي………………………………………………………………………………………………………..49پيشينه تحقيق………………………………………………………………………………………………………………..فصل سوم:روش شناسي تحقيق55مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………..56فرضيات تحقيق……………………………………………………………………………………………………………..57روش تحقيق………………………………………………………………………………………………………………….58جامعه آماري …………………………………………………………………………………………………………………58نمونه آماري …………………………………………………………………………………………………………………59نحوه جمع آوري اطلاعات………………………………………………………………………………………………….59متغير هاي مدل …………………………………………………………………………………………………………….63روش تجزيه و تحليل اطلاعات……………………………………………………………………………………………..65آزمون مفروضات رگرسيون کلاسيک…………………………………………………………………………………….فصل چهارم تجزيه و تحليل اطلاعات70مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………….70آمار توصيفي…………………………………………………………………………………………………………………72آمار استنباطي……………………………………………………………………………………………………………….72آزمون فرضيه اول………………………………………………………………………………………………………….80آزمون فرضيه دوم…………………………………………………………………………………………………………..82آزمون فرضيه سوم………………………………………………………………………………………………………….شماره صفحه عنوان فهرست مطالبفصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات87مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………..88نتايج حاصل از فرضيه ها …………………………………………………………………………………………………90محدوديت هاي تحقيق……………………………………………………………………………………………………….91پيشنهادات……………………………………………………………………………………………………………………منابع و ماخذ93منابع فارسي………………………………………………………………………………………………………………..94منابع انگليسي……………………………………………………………………………………………………………….پيوست ها96نمونه آماري……………………………………………………………………………………………………………….99جداول آماري……………………………………………………………………………………………………………….125چكيده انگليسي………………………………………………………………………………………………………………
شماره صفحه عنوان فهرست جداول99جدول1-الف آزمون رمزي فرضيه اول به روش فاركلند بازدهي غير عادي متوسط 3 سال ………..99جدول2-الف آزمون برش پاگان فرضيه اول به روش فاركلند بازدهي غير عادي متوسط 3 سال…………..99جدول3 الف آزمون چاو فرضيه اول به روش فاركلند بازدهي غير عادي متوسط 3 سال…………………..100جدول4 -الف آزمون مدل فرضيه اول به روش فاركلند بازدهي غير عادي متوسط 3 سال………………..101شكل1- الف آزمون نرمال بودن فرضيه اول به روش فاركلند بازدهي غير عادي متوسط 3 سال…………..101جدول 1-ب آزمون برش پاگان فرضيه اول به روش فاركلند بازدهي غير عادي به روش بازار………..101جدول 2-ب آزمون چاو فرضيه اول به روش فاركلند بازدهي غير عادي به روش بازار…………………..102جدول 3- ب آزمون مدل فرضيه اول به روش فاركلند بازدهي غير عادي روش بازار……………………..102جدول 4 – ب آزمون رمزي فرضيه اول به روش فاركلند بازدهي به روش بازار……………………103شكل 1- ب آزمون نرمال بودن فرضيه اول به روش فاركلند بازدهي غير عادي به روش بازار…………..103جدول1 – ج آزمون چاو براي مدل 3 ……………………………………………………………………………………..103جدول2 – ج آزمون هاسمن براي مدل 3…………………………………………………………………………………..103جدول 3-ج آزمون گلجسر براي مدل 3…………………………………………………………………………………….103جدول4 – ج آزمون مدل 3 …………………………………………………………………………………………………104جدول 5-ج آزمون رمزي براي مدل 3…………………………………………………………………………………….105جدول 6-ج آزمون برش پاگان براي مدل 3 ……………………………………………………………………………….105جدول 1- د آزمون چاو براي فرضيه اول به روش كلارك بازدهي غيرعادي متوسط 3 سال …………………………105جدول 2- د آزمون رمزي براي فرضيه اول به روش كلارك بازدهي غيرعادي متوسط 3 سال ………………………105جدول 3- د آزمون برش پاگان براي فرضيه اول به روش كلارك بازدهي غيرعادي متوسط 3 سال ………………….105جدول 4- د آزمون مدل براي فرضيه اول به روش كلارك بازدهي غيرعادي متوسط 3 سال …………………………106شكل 1 – د آزمون نرمال بودن براي فرضيه اول به روش كلارك بازدهي غيرعادي متوسط 3 سال …………………107جدول 1- ه آزمون چاو براي فرضيه اول به روش كلارك به روش بازدهي بازار …………………………………….107جدول 2- ه آزمون مدل براي فرضيه اول به روش كلارك به روش بازدهي بازار …………………………………….108جدول 3- ه آزمون هاسمن براي فرضيه اول به روش كلارك به روش بازدهي بازار …………………………………108جدول 1-ي چاو براي آزمون فرضيه دوم………………………………………………………………………………….108جدول 2-ي برش پاگان براي آزمون فرضيه دوم………………………………………………………………………….
شماره صفحه عنوان فهرست جداول108جدول3- ي آزمون رمزي براي فرضيه دوم ……………………………………………………………109جدول 4- ي آزمون هاسمن براي فرضيه دوم …………………………………………………………………………….109جدول 5- ي آزمون هاسمن براي فرضيه دوم …………………………………………………………………………….110شكل 1- ي آزمون نرمال بودن براي فرضيه دوم ………………………………………………………………………..110شكل 1- ز توزيع ارزش نهايي وجه نقد به روش فاركلند ………………………………………………………………….110شكل 2- ز توزيع ارزش نهايي وجه نقد به روش كلارك …………………………………………………………………110جداول 1- چ جداول دهك ها براي فرضيه سوم…………………………………………………………………………….116جدول 1- پ آزمون فرضيه سوم مدل 6 بدون انعطاف پذيري……………………………………………………………..117جدول 2- پ آزمون فرضيه 3 مدل 6 با انعطاف پذيري مالي ……………………………………………………………117جدول 3- پ آزمون فرضيه سوم مدل 6 با نعطاف پذيري و با متغير هاي ……………………………………………….118شكل هاي نرمالسازي به روش جوهانسون ………………………………………………………………………………..
چكيده تحقيق:
هدف از اين تحقيق بررسي ارزش نهايي وجه نقد براي سرمايه گذاران و بررسي رابطه انعطاف پذيري مالي با ساختار سرمايه و همچنين تاثير انعطاف پذيري بر تصميمات ساختار سرمايه است. در اين تحقيق از اطلاعات 94 شركت طي 6 سال از سال 83 تا 88 براي شركتهاي توليدي مورد آزمون قرار گرفت. آزمون فرضيات بر مبناي روش پانل مي باشد روش تحقيق به صورت همبستگي است واز نظر هدف از نوع كاربردي است. مطابق فرضيه اول آزمون شد كه آيا در بورس اوراق بهادار تهران ارزش نهايي وجه نقد داراي ارزش مثبتي است و اينكه آيا سرمايه گذاران بهايي براي انعطاف پذيري مالي شركتها قائلند. نتايج نشان داد كه ارزش نهايي وجه نقد به روش فاركلند مثبت بود و ارزش نهايي وجه نقد به روش كلارك معنادار نمي باشد. نتايج حاصل از فرضيه دوم حاكي از آن است كه بين انعطاف پذيري مالي و نسبت بدهي رابطه معكوس و معناداري وجود دارد. همچنين نتايج حاصل از فرضيه سوم نيز بيان مي كند كه ارزش نهايي وجه نقد بيشترين تاثير را بر تصميمات ساختار سرمايه دارد. و فرضيه سوم تحقيق تائيد مي گردد.
وا‍ژه هاي كليدي: ارزش نهايي وجه نقد ، انعطاف پذيري مالي، پانل ، ساختارسرمايه
1-1مقدمه :
شرکت براي اينکه بتواند تاسيس شود به سرمايه نياز دارد وبراي توسعه به مبلغ بيشتري سرمايه نياز خواهد داشت .وجوه مورد نيازازمنابع گوناگون وبه شکل هاي مختلف تامين مي شوند ولي همه سرمايه راميتوان دردوگروه اصلي قرارداد:وام وسهام
يکي ازپيچيده ترين مساله هايي که دامنگيرمديران مالي کنوني است ،رابطه بين اجزاي تشکيل دهنده ساختار سرمايه است وآن عبارت است ازآميزه اي ازاوراق قرضه وسهام براي تامين مالي وقيمت سهام شرکت .
تصميم گيري درمورد ساختارسرمايه به معني نحوه تامين مالي شرکت ،همچون ساير تصميمات مديران مالي برروي ارزش شرکت تاثيرمي گذارد.ارزش شرکت ،مانند هردارائي سرمايه،بر ابرارزش فعلي بازدهي هاي آتي آن براساس يک نرخ تنزيل معين است . اين نرخ تنزيل براي بدست آوردن ارزش شرکت ، همان هزينه سرمايه است . مديران به عنوان نمايندگان صاحبان سهام مي بايست تلاش نمايند،ساختار سرمايه شرکت رابه گونه اي تنظيم نمايند که هزينه سرمايه شرکت حداقل ودرنتيجه ارزش شرکت وثروت سهامداران حداکثر گردد.وجوه تشکيل دهنده ساختار سرمايه دوگونه اند، دسته اول ، برجريانات نقدي حاصل ازشرکت ادعائي ثابت داشته وبدهي ها ناميده ميشوند. دسته دوم ، باقيمانده اين جريانات رانصيب مي برند که حقوق مالکانه نام دارند.وجوه دسته اول به دليل تامين يک بازدهي ثابت براي طلبکاران ،ارزانترازوجوه دستـــه دوم هستند،لکن هرچه بدهي شرکت بيشترشود ريسک ورشکستگي آن افزايش مي يابد وسهامداران که تامين کننده وجوه دسته دوم مي باشند ودرصورت ورشکستگي تحمل کننده هزينه هاي آن هستند ، بازدهي بيشتري طلب مي کنند.
در فصل اول به بيان مسئله و اهميت و ضرورت تحقيق پرداخته مي شود و همچنين اشاره اي کوتاه به چارچوب نظري تحقيق مي شود و هدف از تحقيق بيان مي گردد. فرضيات و سئوالات تحقيق همراه با مدل تحقيق در ادامه توضيح داده شده و در نهايت در فصل اول تعريف مفاهيم و واژگان تخصصي بيان مي شود.
2- 1بيان مسئله
ساختار سرمايه به عنوان مهم ترين پارامتر مؤثر بر ارزشگذاري شرکت ها و براي جهت گيري آنان در بازارهاي سرمايه مطرح گرديده است. محيط متحوّل و متغير کنوني، درجه بندي شرکت ها را از لحاظ اعتباري نيز تا حدودي به ساختار سرمايه آنان منوط ساخته است .اين امر برنامه ريزي استراتژيک آنان را به انتخاب منابع مؤثر بر هدف ” حداکثر سازي ثروت سهامداران ” نزديک کرده است. (داگلاس،2001)1. بنابراين عوامل و متغيرهاي سيال مؤثر بر ساختار سرمايه مي تواند سودآوري و کارايي شرکت ها را در پوشش هدف مذکور در قالب تئوري نمايندگي و رعايت تئوري سلسله مراتب تحت تأثير قرار دهد. (وارند،1977)2. روشن است که موج تصميم گيري مديران مالي در زمينه ي رعايت اصل تطابق در هنگام تأمين منابع مالي، رهيافتي معين در تعديل تصميمات مذکور با توجه به مقتضيات محيط اقتصادي محسوب مي شودو مدلي مناسب براي رونق و اثر بخشي روزافزون تفکر حاکم بر عملکرد شرکت ها شمرده مي شود(سينايي،رضائيان،1386،ص124).
با توجه به منابع تأمين مالي، شرکت ها داراي بازده و ريسک متفاوتي در عرصه ي بازارهاي تأمين سرمايه هستند. بنابراين تصميمات مربوط به ساختار سرمايه نقش مؤثري در کارايي و اعتبار شرکت ها نزد مؤسسات تأمين سرمايه خواهد داشت. اما اهميت شرکت ها از لحاظ وسعت عملکرد، سودآوري، امکانات رشد، اندازه و نوع فعاليت، تعيين کننده نياز مالي متنوع آنان خواهد بود. در اين ميان منابع حاصل از بدهي ضمن افزايش هزينه ثابت موجب افزايش اهرم و در نتيجه ريسک سيستماتيک آنان خواهد بود. ضمن اين که توجه به هزينه ي سرمايه روش هاي مختلف تأمين مالي و توجه به آن باعث پيدايش فرصت هاي مناسب سودآوري و يا پيش آمدن وضعيت بحران مالي شرکت خواهد گرديد(راوالي و سيدنر ،2001) 3. بنا براين با توجه به ويژگي هاي حاکم بر تفکر مالي مديران، موجب ثبت جايگاه اصلي شرکت ها در بازارهاي مالي و اعتباربندي صحيح آنان ازسوي اعتبار دهندگان بازارهاي سرمايه خواهد گرديد.
تصميم گيري در مورد ساختار سرما يه، يكي از چالش برانگيزترين و مشكل ترين مسايل پيش روي شركت ها، اما در عين حال حياتي ترين تصميم در مورد ادامه بقاي آنها است .
تعيين ساختار بهينه سرمايه، يكي از مسائل اساسي تأمين مالي شركت ها به شمار مي رود. اين مهم، كاربرد بااهميتي در زمينه تصميم گيري راجع به تأمين مالي عمليات جاري و طرح هاي سرمايه گذاري شركت ها دارد . در اين ميان مديران بايستي به انعطاف پذيري مالي به عنوان يکي از عوامل تاثير گذار بر ساختار سرمايه توجه نمايند، شرکتهايي که درآنها مديريت بدون توجه به حفظ انعطاف پذيري اقدام به انتشار بدهي و افزايش بدهي نمايد در آينده فرصتهاي سرمايه گذاري بالقوه خود را از دست خواهد داد و پي آمد اين نيز مي تواند رشد و گسترش شرکت را دچار تهديدات جدي نمايد. حال اين سئوال مطرح مي شود که آيا انعطاف پذيري تاثيري بر تصميمات ساختار سرمايه دارد؟ و آيا رابطه انعطاف پذيري با نسبت اهرمي به صورت معکوس است؟ و در نهايت مي توان اين سئوال را مطرح کرد که آيا انعطاف پذيري از ديد سرمايه گذاران داراي ارزش است؟ اين تحقيق در تلاش است تا براي سئوالات بالا پاسخي علمي بدست آورد.
3-1 اهميت و ضرورت انجام تحقيق :
تصميم دررابطه با تعيين ساختار سرمايه هرشرکت نه تنها تشکيل دهنده شخصيت شرکت مي باشد بلکه برروي نتايج عملکرد مديران شرکتها تاثير به سزائي دارد.
مديران مالي مي بايست روشهاي مختلف تامين مالي با توجه به ميزان ريسک وبازده شرکت را مورد بررسي قراردهند تا ازاين طريق تاثير ساختارهاي مختلف مالي بر ثروت سهامداران را بسنجند.
تصميم گيري دررابطه با ساختار سرمايه وتجزيه وتحليل تجربي آن وانتخاب بين بدهي وحقوق صاحبان سهام بستگي به مشخصات خاص موسسه دارد وامري بسيارمشکل است که درک تئوري ساختار سرمايه مي تواند به مديران اين امکان را بدهد تا به ساختار سرمايه مطلوب به منظور به حداکثر رساندن ثروت سهامداران دست يابند.
سياست ساختار سرمايه ، موازنه بين ريسک وبازده رابرقرارمي کند.ازيک طرف استفاده ازبدهي بيشتر،ريسک جريان سودآوري شرکت رابيشترمي کندوازطرف ديگربه نرخ بازده موردانتظاربيشتري منجرمي گردد. ريسک مربوط به استفاده ازبدهي بيشــترباعث کـاهش قيمت سهام مي گردد وازطرف ديگرنرخ بازده موردانتظاربيشترآن ،باعث افزايش قيمت سهام مي شود.
درنتيجه ساختار سرمايه بهينه ساختار سرمايه اي است که قيمت سهام شرکت رابه حداکثررسانده واين امرهمواره وقتي واقع مي شود که نسبت بدهي کمتردرزماني باشد که سود مورد انتظار هرسهم را به حداکثر رساند وتعادل بهينه اي رابين ريسک وبازده ايجاد کند تا باعث به حداکثر رساندن قيمت سهام گردد.
مديران براي تصميم گيري در مورد ساختار سرمايه شرکتها بايستي معيار هاي زيادي را مد نظر داشته باشند تا بتوانند ثروت سهامداران را حداکثر نمايند. انعطاف پذيري معياري است که در صورتي که مديران شرکتها نسبت به آن بي توجهي نمايند مي تواند باعث بروز مشکلات نقدينگي و از دست رفتن فرصتهاي سرمايه گذاري و در نهايت در شرايطي بسيار حاد باعث عدم رشد شرکتها شود. لذا مديران بايستي براي رشد شرکتها به انعطاف پذيري به عنوان يک خروجي نگريسته و تمامي تصميمات ساختار سرمايه جهت حفظ و يا ارتقاء انعطاف پذيري شرکت باشد.
4-1اهداف تحقيق:
مهمترين هدف ازسياستهاي تعيين ساختار سرمايه ،مشخص کردن ترکيب منابع مالي به منظور به حداکثررساندن ثروت سهامداران است ، گرچه اين امربه عوامل متعددي بستگي دارد که ساختار سرمايه يکي ازآنهاست .بعنوان مثال اگر شرکتي اوراق قرضه بيشتري منتشر نمايد، نقطه سربه سرمالي ودرجه اهرم مالي آن افزايش ميبابد . اگرنرخ بازده بيشتر ازنرخ بهره باشد ، سود هر سهم به شدت افزايش خواهد يافت ( اثر اهرم مالي ) .سياستهاي تعيين ساختار سرمايه به مديران مالي کمک مي کند تا درمورد هر يک ازبرنامه هاي تامين مالي مورد نظر ، مبلغ سود قبل ازبهره وماليات لازم را براي جلوگيري ازکاهش سود هر سهم تعيين کنند . همچنين ، با محاسبه ريسک مالي متعلق به هريک ازبرنامه هاي تامين مالي ميتوان روشي راانتخاب کرد که به مطلوبترين ترکيب ريسک وبازده منجرشود. مديران مالي بايستي توجه خود را به تاثير روشهاي مختلف تامين مالي بر ميزان ريسک وبازده شرکت معطوف نمايند تا ازاين طريق اثر ساختارهاي مختلف مالي را بر ثروت سهامداران بسنجند. باتوجه به اينکه استفاده از اهرم مالي موجب ميشود بازده مورد انتظار سهامداران افزايش يابد ، ولي ازسوي ديگر،موجب افزايش ريسک آنها نيز مي گردد. بنابراين ، درک تئوري ساختار سرمايه به مديران کمک مي کند که ساختار سرمايه مطلوب شرکت را تعيين کنند .
در اين تحقيق به دنبال اين هستيم که آيا انعطاف پذيري مالي بر تصميمات ساختار سرمايه تاثير گذار است در واقع در اين تحقيق با بررسي ارزش نهايي وجه نقد به عنوان معياري از ارزش نهايي انعطاف پذيري که آن نيز معياري از توان شرکت در استفاده از فرصتهاي سرمايه گذاري است، رابطه آن با نسبت اهرمي(ساختار سرمايه) مشخص شود.
1) بررسي رابطه بين ارزش نهايي انعطاف پذيري و اهرم شرکت
2) بررسي نقش ارزش نهايي انعطاف پذيري بر تصميمات ساختار سرمايه
5-1 چارچوب نظري تحقيق:
در نظريه هاي سنتي تر ساختار سرمايه همچون نظريه توازي ايستا، شرکت سعي مي کند يک نسبت بدهي مطلوب را براي خود انتخاب کند و به آن دست يابد ، طبق اين نظريه فرضيه نسبت بدهي بهينه يک شرکت بر اساس توازي هزينه ها و منابع استقراض تعيين مي گردد . به عبارت ديگر از ديدگاه اين فرضيه شرکت سعي دارد تا بين ارزش صرفه جويي هاي مالياتي بهره و هزينه مختلف ورشکستگي تعادل برقرار سازد. در تئوري مجلاف و مير4 که بنانگذار تئوري سلسله مراتبي بودند، شركت ها در تامين منابع مالي مورد نياز، سلسله مراتب معيني را طي مي كنند. شكل گيري اين سلسله مراتب، پيامد عدم تقارن اطلاعات است . در مواردي كه بين مديران و سرمايه گذاران، تقارن اطلاعاتي وجود نداشته باشد مديران تامين مالي دروني را ترجيح مي دهند. اين تئوري ها به علت اينکه انعطاف پذيري را مد نظر قرار نمي دهد با انتقادهاي زيادي مواجه شده است(دي آنجلو و دي آنجلو، 2007)5. اين نظريه ها فرصتهاي سرمايه گذاري و توان شرکتها در سرمايه گذاري ناديده مي گرفتند. و اصولاً توجهي به عمر شرکت و تمايل شرکتها به حفظ ظرفيت بدهي در شرکتهاي جوان با رشد بالا نداشتند. در صورتي که طبق تحقيقات صورت گرفته شرکتهاي جوان و با رشد بالا تمايل بيشتري دارند تا ظرفيت بدهي خود را حفظ نمايند و به عبارتي بهتر داراي انعطاف پذيري بيشتري باشند تا در مواجهه با فرصتهاي سرمايه گذاري جديد واکنش مناسب نشان دهند و رشد شرکت را تضمين نمايند.
6-1مدل تحقيق :
مدل(1)
مدل(2)

مدل(3)
مدل(4): مدل بالا يعني مدل 3 عوامل تاثير گذار بر نسبت اهرم شرکت است که براي بسط و تعميم، به جاي در مدل 1 عوامل تاثير گذار ان وارد مدل مي شوند که بعد از وارد کردن اين متغير ها مدل به صورت زير در مي آيد.
مدل(5)
مدل(6)
1-6-1متغير وابسته تحقيق: متغير هاي وابسته اين تحقيق به صورت زير مي باشند که تعاريف عملياتي آنها ارائه مي گردد.
با توجه به اينکه در ايران وقفه هاي معاملاتي زياد است و رابطه بازدهي شرکت با بازدهي بازار به علت وقفه مخدوش مي شود محاسبه بازدهي غير عادي به روش بازار غير قابل اتکا مي شود(مرادي،نيكبخت،1383). و از طرفي به علت اينکه در اغلب موارد بدست آمده از نظر اماري معنادار نيست(ثقفي،کردستاني،1383) لذا نمي توان به اين روش اتکا کرد. اما با وجود تمامي اشکالات موجود در اين روش در اين تحقيق از دو روش استفاده مي شود يکي بازدهي غير عادي به روش بازار و ديگري تفاوت بازدهي سال جاري با متوسط بازده 3 سال قبل به عنوان معياري از بازدهي غير عادي
بازدهي غير عادي انباشته شرکت مي باشد. که به صورت زير محاسبه خواهد شد .
مدل(7)
براي محاسبه بازدهي غير نرمال از معادله بالا (7) استفاده مي کنيم. براي اين منظور ابتدا بايد بازدهي مورد انتظار محاسبه شود و که از طريق مدل بازار يا به اصطلاح خط بازار يا شاخص استفاده مي کنيم که از طريق مدل زير بدست مي آيد.
مدل(8)
چون براي محاسبه بازدهي مورد انتظار در دست نيست لذا ابتدا براي دوره 96 ماهه (از سال 81 تا 88 به مدت 8 سال و هر سال 12 ماه) بازدهي محاسبه شده و از طريق تحليل رگرسيون مدل 8 به دست مي آيد. سپس بدست آمده از مدل 8 را در مدل 7 استفاده مي کنيم و بازده واقعي سهم نيز از طريق محاسبه مي شود که همان در مدل 7 مي باشد و در ادامه براي محاسبه بازدهي بازار نيز از فرمول استفاده شده و چون را محاسبه نموده ايم مي توان با جايگذاري در معادله 7 بازدهي غير نرمال را محاسبه نمود. عدد بدست آمده از مدل 7 بازدهي غير نرمال است. براي بدست آوردن بازدهي غير عادي انباشته از فرمول يا مدل زير استفاده خواهيم کرد که در نهايت عدد بدست آمده از اين معادله متغير وابسته تحقيق ما را تشکيل خواهد داد.
مدل(9)
که مدل 7 به صورت ماهانه محاسبه شده و در مدل 9 قرار مي گيرد و بازدهي غير عادي انباشته 12 ماه بدست مي آيد.
ارزش نهايي وجه نقد است و در اين پژوهش به عنوان معياري از ارزش نهايي انعطاف پديري بوده و نشان دهنده توانايي شرکت در استفاده از فرصتهاي بالقوه سرمايه گذاري است و بر اساس مدل فالکندر و وانگ6(2006) مي باشد و با استفاده از مدل 2 براي تک تک شرکتها محاسبه خواهد شد. ابتدا طبق مدل 1 اين تحقيق، ضرايب محاسبه مي شود و براي محاسبه در مدل 2 قرار داده مي شود و بقيه متغير هاي مستقل مدل 2 نيز در دسترس مي باشد و متغير وابسته اين تحقيق صرفاً از طريق محاسبه بدست مي آيد نه از طريق رگرسيون.
نسبت اهرمي شرکت مي باشد که به صورت زير محاسبه خواهد شد.
ارزش نهايي وجه نقد است و در اين پژوهش به عنوان معياري از ارزش نهايي انعطاف پديري بوده و نشان دهنده توانايي شرکت در استفاده از فرصتهاي بالقوه سرمايه گذاري است که بر اساس مدل کلارک7(2010) مي باشد و با استفاده از مدل 5 محاسبه مي شود. در اين تحقيق ابتدا ضرايب بر اساس مدل 4 محاسبه شده و در مدل 5 قرار مي گيرد و در اين مدل نيز همانند مدل 2 بقيه متغير هاي مستقل مدل 4 نيز در دسترس مي باشد و متغير وابسته اين تحقيق صرفاً از طريق محاسبه بدست مي آيد نه از طريق رگرسيون.
2-6-1متغير هاي مستقل: متغير هاي مستقل تحقيق در ذيل ارائه مي گردد
تغييرات در وجه نقد و سرمايه گذاري هاي کوتاه مدت شرکت نسبت به سال گذشته است که از تفاوت وجه نقد و سرمايه گذاري هاي کوتاه مدت سال جاري و وجه نقد و سرمايه گذاري هاي کوتاه مدت سال گدشته شرکت به دست مي آيد.
کل وجه نقد شرکت براي ابتداي دوره يا انتهاي دوره قبل.
ارزش بازار در ابتداي دوره تحقيق است که از طريق ضرب تعداد سهام در قيمت ابتداي دوره هر شرکت بدست خواهد آمد.
تغيير در سود قيل از بهره و ماليات شرکت است و در واقع از تفاوت سود قبل از ماليات و بهره () سال جاري و سود قبل از بهره و ماليات سال قبل بدست مي آيد.
تغيير در کل دارايي به غير وجه نقد و سرمايه گذاري هاي کوتاه مدت است و به صورت زير محاسبه مي شود.
(کل دارايي هاي سال جاري- وجه نقد سال جاري- سرمايه گذاري هاي کوتاه مدت سال جاري)-
( کل دارايي هاي سال قبل- وجه نقدسال قبل- سرمايه گذاري هاي کوتاه مدت سال قبل )
تغيير در هزينه هاي تحقيق و توسعه است و در صورتي که در صورتهاي مالي گزارش نشود صفر در نظر مي گيريم.
تغيير در هزينه هاي بهره مي باشد و همانند متغير هاي بالا از تفاوت هزينه هاي بهره سال جاري و سال قبل محاسبه خواهد شد.
کل تغيير در سود تقسيمي شرکت.
کل تامين مالي شرکت است که به صورت زير محاسبه خواهد شد.
تغيير در بدهي ها + تغيير در سرمايه
در رابطه بالا منظور همان کل سرمايه شرکت است نه حقوق صاحبان سهام.
جريان وجه نقد شرکت است که از صورت جريان وجه نقد شرکت به دست خواهد آمد.
کل دارايي هاي شرکت مي باشد
هزينه استهلاک شرکت مي باشد.
اندازه شرکت است که از طريق لگاريتم کل دارايي هاي شرکت بدست خواهد آمد.
کل دارايي هاي ثابت شرکت است.
ارزش بازار شرکت به کل ارزش دفتري شرکت است.
7-1فرضيه هاي تحقيق:
1) ارزش نهايي انعطاف پذيري به طور معنادار مثبت است.
1-1)ارزش نهايي انعطاف پذيري با روش فارکلند و وانگ به طور معنادار مثبت است.
2-1) ارزش نهايي انعطاف پذيري با روش کلارک به طور معنادار مثبت است.
2) بين ارزش نهايي انعطاف پذيري و نسبت اهرمي رابطه معکوس وجود دارد.
3) ارزش نهايي انعطاف پذيري بيشترين تاثير را بر تصميمات ساختار سرمايه شرکتها دارد.
8-1تعريف مفاهيم و واژگان تخصصي:
انعطاف پذيري مالي:توانايي واحد انتفاعي در تامين وجه نقد در فاصله کوتاهي از دريافت اطلاعات در باره نيازمندي هاي مالي پيش بيني نشده يا پيدا شدن فرصت مناسب براي سرمايه گذاري دانست(شباهنگ،1384،ص154).
ساختار سرمايه: ساختار سرمايه ترکيبي از بدهي‌ها و حقوق صاحبان سهام است که شرکت‌ها با آن تأمين مالي دارايي‌هاي خود را انجام مي‌دهند. شرکت‌ها از دو منبع بدهي و حقوق صاحبان سهام در ترکيب ساختار سرمايه خود استفاده مي‌کنند. انتخاب بين بدهي و يا حقوق صاحبان سهام به عنوان يک منبع تأمين مالي جديد تحت تأثير عوامل داخلي و خارجي است که بر ساختار سرمايه شرکت تأثير مي‌گذارند(فريدوني، شريعت پناهي،1386،ص38).
ارزش نهايي وجه نقد: واکنش سرمايه گذاران به يک ريال تغيير در وجه نقد در قالب بازدهي غير عادي را ارزش نهايي وجه نقد گويند(كلارك،برايان،2010،ص8).
اهرم مالي: عبارت است از درصد تغييرات سود خالص نسبت به درصد تغييرات سود عملياتي يعني با يک درصد تغيير در سود عملياتي، سود خالص چقدر تغيير ميکند(فريدوني، شريعت پناهي، 1386،ص34).
تئوري نمايندگي: اين نظريه مربوط به مواردي است كه يك نفر مسئوليت تصميم گيري را در خصوص توزيع منايع مالي و اقتصادي و يا انجام خدمتي را طي قراداد به شخص ديگر واگذار مي نمايد. شخص اول را صاحب كار و شخص دوم را نماينده گويند(نمازي،محمد،1384،ص1).

1-2مقدمه
يكي از اصلي ترين تصميمات مديران مالي در شركت هاي سهامي عام، تعيين تركيب بدهي و سهام است كه اين تصميمات بايد در راستاي به حداكثر رساندن ثروت سهامداران، اتخاذ شوند.
ديدگاه سنتي در ساختار سرمايه، بر اين نظريه استوار بود كه مي توان با استفاده از اهرم، ارزش شركت را افزايش داد. اما آغاز نظريات مدرن ساختار سرمايه را مي توان مقاله اوليه موديلياني و ميلر(1958) دانست كه اظهار كردند، تحت شرايط خاص (وجود بازار رقابت كامل، نبود ماليات بر درآمد، عدم وجود هزينه هاي ورشكستگي و نمايندگي، وجود تقارن اطلاعاتي بين فعالان بازار سرمايه)، ارزش شركت مستقل از ساختار سرمايه است. اندكي بعد درسال1963 ، اين دو انديشمند، با افزودن معافيت هاي مالياتي بدهي براي شركت هايي كه از بدهي استفاده مي كنند، ايجاد اهرم مالي را باعث افزايش ارزش شركت دانستند. سپس، ميلر در سال1977 ، با افزودن ماليات بر درآمدهاي شخصي به مدل، دريافت كه مزاياي مالياتي به وسيله ماليات بر درآمدهاي شخصي از بين مي رود.
با اين وجود، شواهد حاصل از مطالعات تجربي نشان داد كه رفتار واقعي تامين مالي شركت ها، با ادبيات نظريه هاي ساختار سرمايه سازگاري ندارند. بنابراين، متعاقب انتشار نظريات موديلياني و ميلر درسال هاي 1958 و 1963 و رفتار متناقض شركت ها، تئوري هاي نويني مانند توازي ايستا و ترجيحي ارائه شدند. در تئوري توازي ايستا فرض مي شود، شركت يك نسبت بدهي مطلوب را تعيين كرده و به سوي آن حركت مي كند. در تئوري ترجيحي، شركت ها تامين مالي داخلي را به تامين مالي خارجي ترجيح مي دهند و نسبت بدهي مطلوب و مشخصي براي شركت ها وجود ندارد(قاليباف،ايزدي،1388،ص105-106).
در ادامه فصل مباني نظري تحقيق به صورت مبسوط ارائه مي گردد، مباني نظري شامل هزينه سرمايه، بخشهاي ساختار سرمايه، مدلهاي ساختار سرمايه، اهرم مالي و ارزش گذاري شرکت، مفهوم ساختار سرمايه، عوامل موثر بر ساختار سرمايه، ديدگاه هاي موثر بر ساختار سرمايه، تئوري هاي ساختار سرمايه، ماليات و ساختار سرمايه، ساختار سرمايه و ورشکستگي و در نهايت انعطاف پذيري مالي مي باشد که در ادامه توضيح داده خواهد شد. همچنين در ادامه فصل به پيشينه تحقيق نيز اشاره شده است.
2-2مباني نظري
1-2-2هزينه سرمايه:
هزينه سرمايه بازدهي است که بايستي براي استفاده از وجوه سرمايه گذار تهيه شود. اگروجوه قرض شوند هزينه مرتبط با بهره که بايستي براي وام پرداخت شود است. اگروجوه حقوق صاحبان هستند، هزينه بازدهي است که سرمايه گذار انتظار دارد، چه ازقيمت سهام و چه سود تقسيمي. از ديدگاه سرمايه گذار هزينه سرمايه اي همان نرخ مورد انتظار بازده مي باشد .
نرخ مورد انتظار بازده براي سرمايه گذاري و ارزش به هم پيچيده مي باشد. اگر شما اوراق قرضه بخريد شما انتظار دريافت بهره و باز پرداخت اصل رادر آينده داريد. قيمتي که شما پرداخت مينماييد نرخ مورد انتظار بازده شمارا منعکس ميسازد . چه چيزي نرخ مورد انتظار شمارا تعيين مي نمايد؟ هزينه فرصت ما، بازدهي است که شما ميتوانيد در يک سرمايه گذاري با ريسک مشابه بدست بياوريد. فرض کنيد پس از اينکه شما اين اوراق قرضه را خريديد نرخهاي بهره بازار افزايش بيابد. نرخ مورد انتظار بازده شما نيز افزايش مي يابد. زمانيکه نرخ بازده مورد نياز شما افزايش مي يابد ارزش بهره ، بهره آتي واصل اوراق قرضه شما بانرخ تنزيل افت ميکند نرخي که شما جهت افزايش جريان نقد آتي به ارزش روز استفاده ميکنيدافزايش مي يابد .
هزينه سرمايه يک واحد تجاري هزينه منابع بلند مدت وجوه آن است : بدهي، سهام ممتاز و سهام عادي . و هزينه هر منبع ريسک داراييهايي که واحد تجاري در آن سرمايه گذاري نموده است را منعکس مي نمايد . واحد تجاري که در داراييها يي که ريسک کمي دارند سرمايه گذاري مي کند قادر به تحمل هزينه سرمايه پايين تري نسبت به واحد تجاري که در داراييهايي که ريسک بالايي دارند سرمايه گذاري مي کنند خواهد بود. براي مثال يک عمده فروشي ريسک کمتري نسبت به يک واحد تجاري حفر چاههاي نفت دارد . براي واحد تجاري توصيف شده بدهي ريسک کمتري نسبت به سهام ممتاز دارد و سهام ممتاز ريسک کمتري نسبت به سهام عادي دارا ميباشد. بنابراين سهامداران ممتاز به بازده بيشتري نسبت به بستانکاران و سهامداران عادي به بازده بيشتري نسبت به سهامداران ممتاز نيازمند ميباشند(ثقفي،عثماني ،1381،ص34).
2-2-2تعيين هزينه هاي بخشهاي ترکيب سرمايه
1-2-2-2هزينه خاص بدهي
تامين مالي از طريق بدهي که موجبات افزايش اهرم مالي را فراهم مي سازد هزينه هايي به دنبال دارد که بارزترين آن بهره پرداختي به تامين کنندگان است. هزينه بهره و هزينه عقد قرارداد بدهيهاي بلند مدت با بهره از جمله هزينه هاي قابل قبول ماليـــاتي هستند کـه اين موضوع جذابيت افزايش اينگونه بدهيها را بيشتر نموده است(رحيمي دستجردي،ايزدي نيا،1386،ص34).
هزينه خاص بدهي شركت براساس فرمول زيرمحاسبه مي شود:
هزينه بدهي
هزينه موثر بدهي قبل از کسر ماليات بر مبناي نرخ ساليانه
نرخ هزينه ايجاد و فروش بدهي
ارزش بدهي
ميزان بهره متعلق به بدهي
ماليات
2-2-2-2هزينه خاص سهام ممتاز
هزينه سرمايه تامين شده از محل سهام ممتاز تابعي از سود است که طبق قرارداد بـراي آنهاتعيين شده است. نرخ بـــازده مورد انتظار سهامداران ممــتازاصولا بيش از نرخ مورد انتـظار تامين کنندگان بدهيهاي بلند مدت است چون ريسک پذيرفته شده توسط آنها بيشتر است.
بديهي است که سهام ممتاز سپر مالياتي ايجاد نمي کند و از اين نظر نســبت به بدهي با بهره ازجذابيت کمتري برخوردار است.
هزينه خاص سهـــام ممتاز بر اساس فرمول زير محاسبه مي گردد:
نرخ هزينه خاص هر برگ از سهام ممتاز
سود پرداخـــــتي ساليانه هر سهـــم
پول دريافتــــي از فروش هر سهــم
3-2-2-2هزينه خاص سهام عادي
يکي از مهمترين منابع تامين مالي واحدهاي اقتصادي،سهام عادي وحقـــوق متعلق به آنها است. صاحبان سـهام عــــادي نسبت به ساير تـــامين کنندگان منابع مالي واحد اقتصادي، بيشترين ريسک را متحمل مي شوند، لذا طبيعي است که نرخ بازده مورد انتظار آنها بيشترين نرخ بازده مورد انتظار باشد.
هزينه خاص سهام عادي بر اساس فرمول زير محاسبه مي گردد:
نرخ هزينه خاص سهام عادي
ارزش بازار سهام عادي
سود هر سهم
4-2-2-2هزينه خاص سود انباشته
زماني که شرکت سود را انباشته مي کند به اين منظور است که اين سود را براي صاحبان سهام در شرکت سرمايه گذاري کند. بازده مورد انتظار سهامـداران نسبت به وجوه انباشته شده برابربا تعداد سهامي از شرکت است که اگر سود انباشته بـه صورت سود تقسيمي به آنها پرداخت شده بود مي توانستند با اين وجوه آن تعداد سهام را خريداري کنند که به آن هزينه خاص سود انباشته مي گويـند(کراکن8،2004). بنحو معمول روشهاي تأمين مالي از محل سود انباشته مشابه روشهاي محاسبه هزينه سهام عادي مي باشد با اين تفاوت كه درمحاسبه آن هزينه انتشار سهام در نظر گرفته نمي شود(رحيمي دستجردي،ايزدي نيا،1386،ص34).
هزينه تأمين مالي از محل سود انباشته
براي لحاظ كردن هزينه خاص سرمايه هريك از منابع سرمايه بايد هزينه سرمايه هر منبع را در وزن مربوط به خود ضرب كرده و سپس مقادير به دست آمده را جمــــع مي كنيم، حاصل ميانگين موزون هزينه سرمايه ناميده مي شود :
3-2-2مدلهاي هزينه سرمايه
در خصوص هزينه سرمايه مدلهاي مختلفي تاکنون مطرح ودر بازارهاي مالي مورد استفاده قرار گرفته است. هر کدام از اين مدلها در مقطعي از زمان ودر يک يا چند بازار مشخــص داراي کارايـي لازم بــراي برآورد هزينه سرمايـــه بوده اند وبه مــرور زمان از کارايي آنها کاسته شده وجايگزين يکديگر شده اند( ثقفي،عثماني،1381،ص 39).اين مدلها عبارتند از:
1-3-2-2 نرخ بازده متوسط تحقق يافته9
طبق اين مــدل سرمايه گذاران در سهــام عادي،انتظاري که از سـرمايه گذاري خود دارند، معادل همان بازدهي است که دردوره يا دوره هاي گذشته عايد آنها شده است. بازدهي که عايد سهامدار عادي مــي شود به دو شکل ظــاهر مــي شود: يکي سود نقــدي تقسيم شده وديگري تغيير قيمت سهام نسبت به ابتداي دوره است. محاســبه هزينه سرمايه از طريق اين مدل هر چند در مقاطعي از زمان مورد اعتراض قرار گرفت اما به نحو گستــرده اي بعنوان روشي جهت تخمين هزينه سرمايه به کار گرفته شده است.
2-3-2-2 مدل نرخ بازده متوسط تحقق يافته تعديل شده10
اين مدل همان مدل نرخ بـــازده تحقق يافته است که بابت رشد سود تقسيمي تعديل شده است. طبق اين مدل نرخ بازده مورد انتظار صاحبان سـهام عادي، تحت تاثير دو متغير ديگر قرار مي گيرد که عبارتند از: نرخ رشد سودهاي آتي ودرصد سود تقسيمي. ايرادي که به اين مدل وارد است اين است که اول نرخ رشد ثابت نيست وقابليت پيش بيني آن همانند خود هزينه سرمايه مشکل است و دوم درصد سود تقسيمي در بسياري از واحدهاي اقتصادي ثابت نيست وباتوجه به تصميمات شرکتها جهت انجام سرمايه گذاري واستفاده از منــابع داخلي مي تواند دستخوش تغيير شود.
3-3-2-2مدل قيمت گذاري دارايي سرمايه اي11
بطور خلاصه اين مدل نشان مي دهد که نرخ بازده مورد انتظار سهام عادي مساوي نرخ بازده اوراق بهادار بدون ريسک بعلاوه صرف ريسکي است که سهامداران به خاطــر تقبل سطح معيني از ريسک مي طلبند. هرچه درجه ريسک سيستماتيک بيشتر باشد بازدهي که سهـامداران روي ورقه سهام طلب مي کنند بيـشتر خواهد بود. مفروضات اين مدل عبارتند از:
در بـــازار کاراي سرمايه، تـــنها ريسک سيــستماتيک وجود دارد و ريـــسک غـير سيستماتيک را ميتوان از طـــريق تنوع بخشي از بــين برد ريسک سيستماتيک در طـول دوره پروژه ثابت است.
4-3-2-2مدل رشد سود تقسيمي12
اين مدل مبتني بر مفروضات زير است:
1- سود سهام تنها درآمدي است که سهامداران از سرمايه گــذاري خود در سهام به دست مي آورند.
2- سود سهام سالانه پرداخت مي شود.
3- ميزان سود تقسيمي بر اساس نرخ مرکب رشد ثابت سالانه افزايش مي يابد.
4- نرخ رشد سود تقسيمي از نرخ بازده مورد انتظار سهامداران کمتر است.
فرض اساسي در اين مدل آن است كه سودهاي مورد انتظار با نرخ ثابت رشد مي کند، بـــنابراين کاربرد اين مدل محدود به شرکتهايـي مي شود که جريان سود تقسيمي آينده آنها بر اساس چنين فرضي قرار گرفته باشد. نقطـــه ضعف اين مدل درآن است که فرض مي شود مي توان سهام را در يک مقطع مشخص زماني در آينده به فروش رسانيد، ولي معمولاً خريداران سهام در زمان خريد اينـــگونه قضاوت نــمي کنند وحتي درصورت صحت فرض مزبور ممـکن است در آن زمان مشخص در آينده خريداري براي سهام آنها وجود نداشته باشد.
4-2-2 اهرم مالي و ارزش گذاري شرکت ها
تحقيقات مالي اهرم را به عنوان ميزان بدهي که به منظور تأمين منابع مالي مورد نياز براي کسب دارايي مورد نياز کسب مي گردد، تعريف کرده است بنابر تعريف مذکور، شرکت ها از لحاظ تأمين مالي در قالب شرکت هاي با درجه ي اهرم مالي بالا و پايين قابل تعريفند. به عقيده داگلاس، اهرم مالي توانايي تغيير بازده و ريسک شرکت ها را داراست بنابراين ساختار سرمايه هر شرکت با اهرم مالي آن رابطه اي متقابل و تنگاتنگ دارد. لذا استفاده شرکت ها از شيوه هاي مختلف تأمين مالي منوط به وجود شرايط و اثر متغيرهاي اقتضايي است که گاهي بر اساس موقعيت و براي جهت گيري شرکت ها در بازار و نيز ارزيابي آن ها از طرف مؤسسات تأمين اعتبار به وجود مي آيد. اما لزوم توجه به تئوري نمايندگي در اين است که تعارض دارندگان سهام، مالکين، گردانندگان و نيز صاحبان اوراق قرضه بر تصميم گيري تأمين سرمايه و سرمايه گذاري مؤثر است(فريدوني،1386،ص36). جنسن و مک لينگ13 بيان مي کنند که مقدار بدهي از طريق تخفيف مالياتي بهره پرداختني ، هزينه هاي ورشکستگي و هزينه هاي نمايندگي به وجود مي آيد که اين امر در زما نبندي تصميمات سرمايه گذاري و ارزش شرکت مؤثر است. توماس جانديک و آنيل ماخيجا14 بيان مي دارند که افزايش قابل توجه اهرم مالي ممکن است نشانه اي از تعهد مديريتي به منظور بهبود عملکرد باشد. بنابراين ارزش شرکت و اهرم همان گونه که قبلاً نيز بيان گرديد، مي توانند رابطه مثبتي با هم داشته باشند.
5-2-2مفهوم ساختار سرمايه
ساختار سرمايه ترکيبي از بدهي‌ها و حقوق صاحبان سهام است که شرکت‌ها با آن تأمين مالي دارايي‌هاي خود را انجام مي‌دهند. شرکت‌ها از دو منبع بدهي و حقوق صاحبان سهام در ترکيب ساختار سرمايه خود استفاده مي‌کنند. انتخاب بين بدهي و يا حقوق صاحبان سهام به عنوان يک منبع تأمين مالي جديد تحت تأثير عوامل داخلي و خارجي است که بر ساختار سرمايه شرکت تأثير مي‌گذارند. براي تعيين ساختار سرمايه شرکت‌ها ابتدا مي‌بايستي با توجه به نياز‌هاي مالي جهت انجام سرمايه گذاري ميزان نياز مالي جديد را مشخص کرد و



قیمت: تومان

b (1105)

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد دامغان
گروه آموزشي مهندسي علوم و صنايع غذايي
پايان نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد ” M .Sc ”
گرايش : تکنولوژي مواد غذايي
عنوان :
استفاده از نشاسته اصلاح شده هيدروکسي پروپيل دي استارچ فسفات به عنوان جايگزين روغن در سس مايونز
استاد راهنما :
دكتر عبدالرضا محمدي نافچي
استاد مشاور :
دكتر حسين جلالي
نگارش :
پيام مهديلو ترکماني
سال تحصيلي 91-1390
ISLAMIC AZAD UNIVERSITY
Science and research Branch
Faculty of Agriculture – Department of Food Science and Engineering
” M.Sc.” Thesis
subject :
Using the Modified Hydroxypropyl di-starch Phosphate
as a Substitute for Fat in Mayonnaise
Thesis Advisor :
Abdorreza Mohammadi Nafchi Ph.D.
Consulting Advisor :
Hosein Jalali ph.D.
By :
Payam Mehdiloo Torkamani
Academic Year 2012
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد دامغان

تاريخ :
شماره :

عهد نامه ي اصالت رساله يا پايان نامهاينجانب پيام مهديلو ترکماني دانش آموخته ي مقطع كارشناسي ارشد ناپيوسته در رشته‌ي مهندسي کشاورزي – علوم و صنايع غذايي گرايش تکنولوژي مواد غذايي كه در تاريخ 21/06/1391 از پايان نامه / رساله ي خود تحت عنوان : “استفاده از نشاسته اصلاح شده هيدروکسي پروپيل دي استارچ فسفات به عنوان جايگزين روغن در سس مايونز ”

با كسب نمره به عدد( ) و به حروف ( ) و درجه ي دفاع نموده ام بدينوسيله متعهد مي شوم :
اين پايان نامه / رساله حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي كه از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران ( اعم از پايان نامه – كتاب – مقاله و … ) استفاده نموده ام . مطابق ضوابط و رويه موجود . نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذكر و درج كرده ام .
اين پايان نامه / رساله قبلا براي دريافت هيچ مدرك تحصيلي (هم سطح. پايين تر يا بالاتر ) در ساير دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي اراهه نشده است .
چنانچه بعد از فراغت از تحصيل قصد استفاده و هر گونه بهره برداري اعم از چاپ كتاب . ثبت اختراع و…. از اين پايان نامه داشته باشم . از حوزه ي معاونت پژوهشي واحد مجوز هاي مربوطه را اخذ نمايم .
چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود . و در صورت ابطال مدرك تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت .

نام و نام خانوادگي : پيام مهديلو ترکماني
تاريخ و امضاء
سپاسگزاري

سپاسگزار کساني هستم که سرآغاز تولد من هستند.از يکي زاده ميشوم و از ديگري جاودانه.استادي که سپيدي را بر تخته سياه زندگيم نگاشت و پدر و مادري که تار مويي از آنها بپاي من سياه نماند و همسر مهرباني که هماره عاشقانه دوش به دوش من رهسپار اين مسير سخت بود.
از استاد راهنماي عزيزم جناب آقاي دکتر عبدالرضا محمدي نافچي کمال تشکر را دارم که خالصانه بنده را در مسير اين تحقيق ياري نمودند و ديگر استادم جناب آقاي دکتر حسين جلالي که مشاور گرانقدري براي اين مسير سخت بودند. از کارشناسان و مديران محترم شرکت مهرام و گلوکوزان قزوين که بنده را در انجام تمامي آزمايشات و در اختيار گذاشتن امکانات ياري نمودند بينهايت سپاسگزارم.
بي شک من در اين دفتر به قدر پيمانه خويش برداشتهام و به قدر ديده خويش ديده ام و قسمت يک روزهاي را در اين کوزه کردهام و ماحصل کار مسلماً همانند محصولات بشري ديگر خالي از خلل نخواهد بود. لکن اگر در خطي خطايي هست و در نقطهاي، نکتهاي مغفول مانده مسبب و مسئول آن تنها راقم است و اگر حسني و برکتي در آن نهفته محصول و معلول راهنمايي بزرگان بحر نوش طوفان آشاميست که در بالا ذکرشان رفت .

تقديم بــه
تقديم به همســرم که سايه مهربانيش سايه سـار زندگيم مي باشد،
او که اسوه صبر و تحمل بوده و مشکلات مسير را برايم تسهيل نمود.

فهرست مطالب
چکيده :1
مقدمه :2
نشاسته هاي مقاوم”Resistant Starch”5
چرا نشاسته مقاوم ؟5
تعريف نشاسته مقاوم :6
فيبرهاي رژيمي پيشنهاد شده :7
فيبرهاي رژيمي کاهش دهنده خطر ابتلا به بيماري هاي روده بزرگ8
چه ميزان نشاسته مقاوم مصرف کنيم ؟8
چه ميزان نشاسته مقاوم نياز داريم ؟9
منابع نشاسته مقاوم :9
فصـل اول – کليـات10
اهميت موضوع11
اهداف تحقيق11
1-2- سس مايونز چيست؟12
1-2-1- تاريخچه :12
1-2-2- تعريف سس مايونز از نظر استاندارد ايران12
1-2-3- تعريف سس سالاد از نظر استاندارد ايران13
1-2-4- تعريف سس مايونز از نظر سازمان غذا و داروي آمريکا13
1-3- امولسيون سس مايونز14
1-3-1- مشخصات عمومي14
1-3-2- نحوه تشکيل امولسيون15
1-3-3- نيروهاي مؤثر در تشکيل امولسيون15
1-3-4- علل عدم پايداري امولسيون‌ها15
1-4-نقش برخي از ترکيبات تشکيل‌دهنده در پايداري امولسيون سس مايونز16
1-4-1- تخم‌مرغ:16
1-4-2- پودر خردل:16
1-4-3- هيدورکلوئيدها و صمغ16
1-4- طبقه بندي سس ها17
1-4-1- سس هاي تزئيني غليظ 17
1-4-2- سس هاي تزئيني رقيق و سيال 17
1-5- سس هاي رژيمي18
1-5- 1- چربي و بيماري ها18
1-5- 2- نقش چربي در مايونز و سس هاي سالاد19
1-5- 2- عوامل موثر در فرمولاسيون سس هاي کم چربي19
1-5- 3- روش فرمولاسيون سس هاي کم چربي19
1-5- 4- کاربرد جايگزين هاي چربي در سس هاي کم چربي20
1-5- 5- کاربرد تقليد کننده هاي چربي در سس هاي کم چربي20
1-5- 6- کاربرد امولسيفايرها در سس هاي کم چربي21
1-6- تعريف استاندارد سس هاي رژيمي22
1-6-1- توصيف برچسب هاي تغذيه اي سس هاي رژيمي23
1-6-1- فرمولاسيون فرآورده هاي شبه مايونز کم چربي23
1-7- سس هاي سالاد کم کالري25
1-7- 1- روش توليد سس هاي سالاد کم کالري26
1-8- سس هاي بدون چربي27
1-9- تکنولوژي طعم سس هاي بدون چربي27
1-9-1- پايداري ميکروبي سس هاي بدون چربي28
1-9-2- روش توليد سس هاي بدون چربي28
فصـل دوّم – پيشينه تاريخي تحقيق29
2-1- بيان مختصر سابقه تحقيقات انجام شده پيرامون موضوع30
2-2- نشاسته هاي اصلاح شده33
2-2- 1- مقدمه33
2-2- 2-گرانول هاي نشاسته در گياهان33
2-2- 3- ساختار شيميايي نشاسته35
2-2- 4-خواص آميلوز و آميلوپکتين37
2-2- 4-1-آميلوز37
2-2- 4-2-آميلوپکتين38
2-2- 5- ساختار داخلي گرانول نشاسته40
2-2- 6- ترکيبات ناچيز در نشاسته42
2-2- 7- خصوصيات عملکردي نشاسته42
2-2- 7- برهمکنش نشاسته با ساير ترکيبات43
2-2-7-1- تاثير pH43
2-2- 7- 2- نمک ها43
2-2- 7- 3- قندها44
2-2- 7- 4- چربي ها45
2-3- انواع نشاسته اصلاح شده ، توليد ، خواص و کاربردهاي آن46
2-3-1- مقدمه46
2-3-2- نشاسته اصلاح شده به کمک روشهاي شيميايي47
2-3-3- نشاسته با اتصالات عرضي : توليد ، خواص و کابردهاي آن47
2-3-4- انواع اصطلاحات شيميايي متداول به روش جايگزيني در صنايع غذايي به شرح زير است:52
2-3-4- 1- نشاسته استاته52
2-3-4- 2- نشاسته اكتنيل سوكسينيله52
2-3-4- 3- نشاسته فسفاته53
2-3-4- 4- نشاسته هيدروكسي پروپيله (E1442)54
2-3-4- 5- نشاسته هاي كاتيوني و آمفوتري54
2-3-4- 6- نشاسته تبديل يافته55
2-3-4- 6- 1- هيدروليز اسيدي55
2-3-4- 6- 2- نشاسته اكسيده شده56
2-3-4- 6- 3- نشاسته هاي رنگبري شده57
2-3-4- 7- نشاسته اكسيد شده يا كلرينه شده57
2-3-4- 8- دكسترينيزه كردن58
2-3-3- اصلاح آنزيمي60
2-3-4- اصلاح فيزيكي62
2-3-4-1- نشاسته فوري يا پيش ژلاتينه (پري ژل) ، توليد ، خواص و كاربردهاي آن62
2-3-4-2- استفاده از خشك كن غلطكي براي توليد نشاسته پيش ژلاتينه63
2-3-4-3- استفاده از خشك كن پاششي براي توليد نشاسته پيش ژلاتينه64
2-3-4-4- استفاده از اكسترودر براي توليد نشاسته پيش ژلاتينه65
2-3-4-5- تيمار حرارتي نشاسته65
2-3-4-6- انيلينگ65
2-3-4-7- فرآيند حرارتي – رطوبتي65
2-3-5- اصلاح ژنتيكي66
2-3-6- روشهاي تركيبي66
2-3-7- تطابق نوع نشاسته اصلاح شده با كاربرد عملي آن67
2-3-8- قوانين موجود در استفاده از انواع نشاسته68
2-3-9- نتيجه گيري70
2-2- جايگزين هاي چربي71
2-2-1 – مقدمه71
2-2-2 – پيشينه تغذيه اي72
2-2-3 – کاربردهاي چربي در غذا75
2-2-3 -1- کاربردهاي تغذيه اي چربي75
2-2-3 -2-کارکردهاي فيزيکي و شيميايي چربي76
2-2-3 -3-کارکردهاي حسي چربي76
2-2-4 – اصطلاحات علمي و طبقه بندي جانشين هاي چربي77
2-2-4 -1- اصطلاحات علمي77
2-2-4 -2- طبقه بندي78
2-2-4 -3- بهينه سازي فرمولاسيون79
2-2-4 -4- روش تکنولوژيکي80
2-2-4 -5- مالتودکسترين و ديگر چربي هاي تقليدي مشتق شده از نشاسته80
2-2-4 -6- ملاحظات مهم در زمينه گسترش غذاهاي کم چرب81
2-2-4 -7-کيفيت محصول / تقدم و اولويت مصرف کننده82
2-2-4 -8- آگاهي از ترکيبات82
2-2-4 -9- جنبه هاي ميکروبي83
2-2-4 -10- ملاحظات قانوني84
2-2-4 -11- قيمت گذاري و بازاريابي85
2-2-5 – اثرات کاهش چربي در رژيم غذايي86
2-2- 5 – 1- مقدمه86
2-2- 5 – 2- تاريخچه و هدف87
2-2- 5 – 3- پايداري فيزيکي و کاهش چربي88
2-2- 6 – مفاهيم قانوني جايگزين هاي چربي89
2-2- 6 – 1- مقدمه89
2-2- 6 – 2- پذيرش جايگزين هاي چربي90
2-2- 6 – 3- افزودني ها بعنوان جايگزين هاي چربي91
فصـل سوم – مواد و روش ها93
3-1- مواد اوليه94
3-2-آماده سازي مايونز95
3-3- تركيب شيميايي95
3-4- اندازه گيري ويسکوزيته95
3-4- رنگ سنجي96
3-5- تعيين pH و اسيديته ي قابل تيتراسيون96
3-6 – پايداري امولسيون سس مايونز96
3-7-ارزيابي حسي97
3-8- تجزيه و تحليل آماري98
فصـل چهارم – نتايج و بحث99
4-1- تركيب شيميايي و ميزان كالري100
4-1-1- نتايج مربوط به رطوبت سس مايونز101
4-1-2- نتايج مربوط به اندازه گيري چربي نمونه هاي سس مايونز102
4-2- ويسکوزيته نمو نه هاي سس مايونز103
4-3- آزمون پايداري104
4-4- ويژگي هاي فيزيکو شيميايي( pH و اسيديته )105
4-5- رنگ سنجي106
4-6- ارزيابي حسي107
فصـل پنجم – نتيجه گيري و پيشنهادات109
5-1- نتيجه گيري110
5-2-پيشنهادات110
6- منابع111
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 1 – مقدار مصرف توصيه شده فيبر رژيمي7جدول 2- مقدار نشاسته مقاوم مورد نياز8جدول 1-1- فرمولاسيون فرآورده هاي شبه مايونز23جدول 1-2- فرمولاسيون شبه مايونز با 20 درصد روغن24جدول 1-3- فرمولاسيون مايونز مناسب سالاد سبزيجات24جدول 1-4- فرمولاسيون سس هاي سالاد کم کالري26جدول2-1 – اندازه و شکل گرانولهاي نشاسته با منابع مختلف34جدول 22– برخي خواص فيزيکوشيميايي مولکولهاي آميلوز و آميلوپکتين39جدول3-2 – شرايط واكنش توليد انواع دكسترين ها و خواص آنها58جدول 2-4- برخي خصوصات نشاسته هاي اصلاح شده و كاربرد آنها در محصولات غذايي 68جدول 2-5- ليست برخي نشاسته هاي غذايي كه از طرف اتحاديه اروپا مجاز شناخته شده اند 69جدول 6-2-وضعيت قانوني پلي دكستروز در حال حاضر 89جدول 3-1 مقدار تركيبات مورد استفاده در فرمولاسيون نمونه هاي مختلف سس مايونز (برحسب درصد) 93جدول 3- 2 فرم ارزيابي حسي نمونه سس هاي مايونز 96جدول 4-1 – نتايج مربوط به تركيب شيميايي نمونه هاي سس مايونز 99جدول 4-2 – نتايج مربوط به رطوبت نمونه هاي سس مايونز100جدول 4-3- محتواي چربي نمونه هاي سس مايونز 101جدول 4-4 – ويسکوزيته نمو نه هاي سس مايونز 102جدول 4-5 – پايداري نمونه هاي سس مايونز 103جدول 4-6pH – و اسيديته نمو نه هاي سس مايونز 104جدول 4-7 – نتايج رنگ نمو نه هاي سس مايونز 105جدول 4-8 – نتايج ضريب تغييرات رنگ نمونه هاي سس مايونز 105
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 1 – رابطه مصرف نشاسته و ابتلاء به سرطان دستگاه گوارش6نمودار 4-1- محتواي رطوبتي نمونه هاي سس مايونز 100نمودار 4-2 – محتواي چربي نمونه هاي سس مايونزذ101نمودار 4-3 – ويسکوزيته نمونه هاي سس مايونز 102نمودار 4-4 -نتايج ارزيابي حسي نمونه هاي سس مايونز 106
فهرست شكل ها
عنوان صفحه
شکل 1-1- نمودار کلي طبقه بندي انواع سس 18
شکل 2-1- تصويري از آميلوپلاست هاي گندم حاوي گرانولهاي نشاسته 34
شکل 2 – 2- تصوير ميکروسکوپي برخي از گرانولهاي نشاسته با منشاء متفاوت 34
شکل 2 – 3- دي گلوکوپيرانوز 35
شکل 4-2 – اتصالات (4-1) ? و (6-1) ? در ساختار نشاسته 36
شکل5-2 – ساختار خطي آميلوز و شاخه اي آميلوپکتين مولکول هاي سازنده نشاسته 37
شکل 6-2 – ساختار مولکولي آميلوپکتين بر اساس نظريه هاي مختلف دانشمندان در سالهاي مختلف 38
شکل -27- ساختار دروني يک گرانول نشاسته و نحوه ارتباط اجزاء با يکديگر 40
شکل 8-2 – تصوير ميکروسکوپ الکتروني از حلقه هاي رشد در يک گرانول نشاسته 40
شکل2-9- نحوه قرارگيري مارپيچ هاي دوتايي در نشاسته 41
شکل 2-10 نمايي از اتصالات عرضي در ساختار داخلي يک گرانول نشاسته 47
شکل2 -11- واکنش شيميايي فسفروس اکسي کلريد 48
شکل 2-12- واکنش شيميايي سديم تري متا بي فسفات 48
شکل 2 – 13- واکنش شيميايي مخلوط از آديپيک – استيک انهيدريل 48
شكل2-14- ويسكوآميلوگرام هاي مربوط به نشاسته هاي با اتصالات عرضي متفاوت 49
شكل 2-15- تصويري از ساختار شيميايي نشاسته جايگزين شده پس از قرار گرفتن عوامل اصلاح كننده 50
شكل2-16- واكنشهاي شيميايي مربوط به توليد نشاسته جايگزين شده با استات 51
شكل 2-17 – نحوه واكنش اكتنيل سوكسينك آنهيريد با نشاسته 52
شكل2-18 – نحوه واكنش شيميايي در توليد نشاسته جايگزين شده با ارتوفسفات 52
شكل 2-19- نحوه واكنش شيميايي در توليد نشاسته جايگزين شده با تري پلي فسفات 53
شكل 2-20- نحوه واكنش شيميايي توليد نشاسته هيدروكسي پروپيله 53
شكل 2-21 – نشاسته آمفوتري 54
شكل 22-2- مقياس WF مورد استفاده در تعيين ميزان هيدروليز اسيدي 55
شكل 23-2- واكنشهايي كه در اثر اكسيداسيون در نشاسته بوجود مي آيند 57
شكل 24-2- تغييرات مولكولي نشاسته در اثر فرآيندهاي دكسترينيزه شدن 58
شكل 2-25 – شمايي از چگونگي تاثير برخي انواع متداول اصلاحات شيميايي و آنزيمي 59
شكل 2-26- چگونگي تاثير انواع آنزيمهاي موثر بر نشاسته و محصول عمل آنها 61
شكل2-27- منحني تغييرات ويسكوزيته نشاسته پيش ژلاتينه ب گذشت زمان در اثر حرارت دهي 62
شكل 2-28- نمايي از خشك كن تك غلطكي و دو غلطكي در توليد نشاسته پري ژل 63
شكل2-29- ويسكوآميلوگرام هاي مربوط به نشاسته تيمار حرارتي شده در مقايسه با نشاسته طبيعي 65

فهرست فرمول ها
عنوان صفحه
فرمول 3-1 – فرمول محاسبه ميزان کالري94فرمول 3-2- فرمول محاسبه ضريب تغييرات رنگ95
چکيده :
در اين تحقيق ويژگيهاي فيزيکوشيميايي ، رئولوژيکي و حسي سس مايونز کم چرب تهيه شده با استفاده از نشاسته اصلاح شده هيدروکسي پروپيل دي استارچ فسفات (E1442) که جزء نشاسته هاي مقاوم(RS41) مي باشد مورد بررسي قرار گرفت. نشاسته اصلاح شده هيدروکسي پروپيل دي استارچ فسفات که به عنوان جايگزين چربي جزء مواد حجم دهنده طبيعي است در اين پژوهش با جايگزيني در فرمولاسيون سس مايونز کم چرب علاوه بر بهبود بافت و ويژگيهاي ارگانولپتيکي محصول عملکرد قابل توجهي در سيستم گوارشي ايفا مي کند . چربي مايونز در سطوح 25 % ، 50 % و 75 % با استفاده از نشاسته اصلاح شده هيدروکسي پروپيل دي استارچ فسفات جايگزين گرديد و نمونه هاي سس به ترتيب با اسامي (25 % FR2) ، (50 % FR) و (75 % FR) نامگذاري شدند. نمونه ي حاوي 66 % روغن نيز به عنوان شاهد (Full Fat) در نظر گرفته شد.
محاسبات انجام شده برمبناي ترکيب شيميايي نمونه هاي مايونز فرموله شده نشان داد که ميزان کالري و چربي تمامي نمونه هاي سس مايونز کم چرب به طور قابل ملاحظه اي (p-value<0.05) کمتر از نمونه ي شاهداست. با افزايش درصد جايگزيني نشاسته اصلاح شده (E1442) در فرمولاسيون مايونز کم چرب ميزان رطوبت نمونه ها در مقايسه با نمونه شاهد (FF3) بيش تر بود. از نظر ارزيابي ويسکوزيته نمونه ها بيش ترين ويسکوزيته مربوط به نمونه اي است که جايگزيني 25 % صورت گرفته بود که در مقايسه با نمونه شاهد به طور قابل ملاحظه اي بالاتر بود و کمترين ويسکوزيته مربوط به نمونه اي است که جايگزيني 75 % صورت گرفته بود ولي نزديکترين و بهترين ويسکوزيته مربوط به جايگزيني 50 % بود که در مقايسه با نمونه شاهد تفاوت معني داري(p-value<0.05) مشاهده نشد .نتايج ارزيابي رنگ نمونه ها نشان داد که رنگ تمامي نمونه ها با جايگزيني روشن تر از نمونه شاهد بوده و در حالت کلي رنگ نمونه ها مورد پذيرش بود. در مورد ارزيابي حسي که به روش هدونيک پنج نقطه اي انجام گرفت بيش ترين مقبوليت از نظر ارزيابان %50 جايگزيني بود.در نهايت اين تحقيق نشان داد که استفاده از نشاسته اصلاح شده هيدروکسي پروپيل دي استارچ فسفات (E1442) بعنوان جايگزين چربي در فرمولاسيون سس مايونز کم چرب از نظر صرفه اقتصادي و سلامت مصرف کننده عملکرد مناسبي از خود نشان مي دهد.

واژه‌هاي كليـدي: نشاسته اصلاح شده، ، هيدروکسي پروپيل دي استارچ فسفات (E1442)، سس مايونز کم چرب،
1) Resistant Starch
2) FR : Fat Replacer
3) FF : Full Fat
مقدمه :
تغيير الگوي زندگي به سمت زندگي ماشيني سبب افزايش بروز بيماريهاي غير واگير دار از جمله بيماريهاي قلبي ، چاقي و سرطان شده است. بطوريکه اين بيماريها علل عمده مرگ و مير در کشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه بويژه در سالهاي فعال زندگي به شمار مي روند. در اکثر کشورهاي آسيايي نيز همزمان با پيشرفت هاي اقتصادي افزايشي سريع در بروز بيماريهاي قلبي و چاقي بوجود آمده است و کشور هاي مديترانه شرقي از اين قاعده مستثناء نبوده و افزايش شيوع بيماريهاي قلبي و عروقي را در سال هاي اخير تجربه نموده اند. بطور کلي مصرف مقادير بيش از حد چربي هاي گياهي و حيواني منجر به بروز مشکلاتي در سلامتي انسان مي شود [1].
امروزه مشخص شده است که يک رژيم پر کالري با فعاليت بدني ناکافي باعث افزايش وزن يا چاقي مي گردد که ميتواند عامل بروز بيماريهاي مختلف از جمله ديابت ، افزايش فشار خون ، بيماريهاي قلبي و حتي سرطان باشد. ارتباط آشکار رژيم غذايي و سلامتي اهميت غذاي سالم را نشان مي دهد. از بين ترکيبات موجود در رژيم غذايي چربي بويژه چربيهاي اشباع و کلسترول در افزايش خطر ابتلاء به چاقي ، بيماريهاي قلبي ، برخي از انواع سرطانها موثر بوده و مطالعات اپيدميولوژيک متعددي بيانگر ارتباط بين مصرف چربيهاي اشباع و کلسترول خون بالا و افزايش خطر ابتلاء به بيماريهاي کرونر قلبي است. اخيراً مطالعاتي در جهت توليد محصولات رژيمي کم چربي بويژه محصولات لبني رژيمي و سس ها صورت گرفته است [2].
مايونز از سس هاي امولسيوني است که همه جاي د نيا مصرف فراوا ني پيدا کرده است . اين سس گذشته از طعم مطلوبي که بعنوان چاشني در سالاد ها پديد مي آورد، بدان علت که موادي مانند تخم مرغ و روغن و نشاسته ترکيبات اصلي آن را تشکيل ميدهند مي تواند نقش مؤثري را در تامين مواد مغذي و انرژ ي زا لازم براي انسان داشته باشد . براي نگهداري اين سس ها فر ايند حرارتي اعمال نمي شود چون با توجه به ساختار امولسيوني که دارند حرارت باعث شکسته شدن امولسيون آنها مي گردد . براي جلوگيري از فساد ، pH آنها بايد ?- ?/ ? باشد. نشاسته موجود در فرمولاسيون سس مايونز بعنوان قوام دهنده و تثبيت کننده مناسب عمل مي کند، از يک طرف ويسکوزيته فاز پيوسته را زياد کرده و از شکستن امولسيون جلوگيري مي کند و از طرف د يگر با تشکيل لا يه هاي بين سطحي قوي اطراف قطرات روغن بعنوان تثبيت کننده عمل مي کند [3].
نگراني هاي متعددي در مورد چربي رژيم غذايي به عنوان منبع اضافي کالري ، اسيدهاي چرب اشباع شده و کلسترول و نيز ارتباط چربي با بروز بيماري هاي قلبي و عروقي و سرطان و چاقي وجود دارد. چربي بيشترين کالري (kcal/g 9) را در مقايسه با پروتئين و کربوهيدرات (kcal/g 4) فراهم مي نمايد. دريافت اضافي چربي از مهم ترين عوامل ابتلا به اضافه وزن و چاقي است که خود زمينه ساز بيماريهاي قلبي عروقي ، افزايش فشار خون و ديابت است. اين در حالي است که از هر 800 مورد مرگ که روزانه در کشور اتفاق مي افتد 300 مورد مربوط به بيماري هاي قلبي و عروقي است. سکته هاي قلبي و مغزي با از بين بردن 380 هزار سال از عمر مفيد مردم بيشترين لطمات را به جامعه مي زند. طبق توصيه سازمان هاي بين المللي کل چربي ورودي بايد کمتر از 30 درصد انرژي روزانه باشد، و چربي هاي اشباع کمتر از 10 درصد، چربي هاي يک اشباعي و چند اشباعي حداقل انرژي روزانه باشد.
يکي از روش هاي کاهش مصرف چربي استفاده از فرآورده هاي کم چربي است. در اين رابطه مي توان سس هاي کم چربي را براي افرادي که به دلايل پزشکي و بهداشتي خواهان کاهش کالري دريافتي از چربي مي باشند، توصيه کرد. امروزه مشتريان تمايل به استفاده از فرآورده هاي کم کالري و کم چربي ، محصولات ترکيبي مايونز و ماست و فرآورده هاي فاقد تخم مرغ دارند [4].
در اين راستا جهت توليد محصول کم کاري و رژيمي در قالب سس مايونز کم چرب براي مصرف تمام افراد بدون هيچ گونه محدوديت مصرف از نظر تهديد سلامت مصرف کننده ، افزايش وزن ، بيماريهاي قلبي عروقي و نکته قابل توجه ديگر اينکه با استفاده از مواد حجم دهنده طبيعي در فرمولاسيون سس هاي کم چرب بعنوان جايگزين چربي علاوه بر حفظ تمام ويژگي هاي فيزيکو شيميايي ، تمامي ويژگي هاي ارگانولپتيکي سس هاي رژيمي نيز حفظ مي گردد.
از اين گذشته با توجه به اينکه قيمت تمام شده محصولات و فرمولاسيون هاي مواد غذايي نقش بسيار تاثير گذاري بر تداوم و روند توليد واحد هاي صنعتي دارد در اين راستا با استفاده از نشاسته اصلاح شده جايگزين روغن در سس مايونز که به عنوان نشاسته هاي مقاوم عملکرد بسيار چشمگيري در بهبود عملکرد سيستم گوارش از خود نشان مي دهد حائز اهميت است. در اين تحقيق از نشاسته هيدروکسي پروپيل دي استارچ فسفات (E1442) بعنوان يک جايگزين چربي در فرمولاسيون سس مايونز استفاده شده است.
نشاسته مهم‌ترين پلي‌ساكاريد ذخيره‌اي در گياهان است كه نقش مهمي را در صنعت غذا بازي مي‌كند، به عنوان مثال شيرين كننده هاي تهيه شده از نشاسته سابقه استفاده طولاني مدتي دارند. كاربرد جديدتـر نشاسته به عنوان جانشين چربي است. درسالهاي اخير در كشورهاي پيشرفته، استفاده از محصولاتي كه داراي محتواي چربي كاهش يافته اي هستند، بسيار مورد توجه قرار گرفته است. جانشين هاي چربي از لحاظ ساختمان شيميايي به چربيها، پروتئينها و يا کربوهيدراتها شباهت دارند و به طور کلي به دو گروه جايگزين هـاي چربـي و چربيهاي تقليـدي تقسيم بندي مي شوند [12].
جايگزينهاي چربي ماکرومولکول هايي هستند که از لحاظ فيزيکي و شيميايي به تري گليسريدها شباهت دارند و از نظر تئوري به صورت يک به يک (گرم به گرم) در غذاها جايگزين چربي مي شوند و معمولا بعنوان جانشينهاي چربي با پايه چربي شناخته مي شوند. اين مواد يا به روشهاي آنزيمي از چربيها و روغنهاي معمولي تهيه مي شوند و يا به طريق شيميايي سنتز مي شوند و بسياري از آنها در دماهاي سرخ کردن و پختن پايدار مي باشند.
چربيهاي تقليدي خواص فيزيکي و ارگانولپتيکي تري گليسريدها را تقليد مي کنند، اما نمي توانند به صورت گرم به گرم جايگزين چربي شوند. چربيهاي تقليدي اغلب تحت عنوان جانشينهاي چربي با پايه کربوهيدرات يا پروتئين شناخته مي شوند. اين مواد در دماهاي پختن يا سرخ کردن ناپايدارند [12].
با افزايش تقاضاي مردم براي كاهش چربي در رژيم غذايي ،توليد كنندگان محصولات غذايي اقدام به توليد جانشين هاي جديدي جهت جايگزيني قسمت اعظم چربي هاي موجود در غذاها نمودند. بسياري از اين جايگزين هاي چربي هم اكنون در بازار موجود بوده و در رنج وسيعي از غذاها مانندسس ها، چيپس ، دسر هاي منجمد و شكلات هاي رژيمي مورد استفاده قرار مي گيرند.
هدف اصلي از توليد تمام جايگزين هاي چربي، كمك به كاهش كالري توليد شده توسط چربي موجود در غذا مي باشد، در حاليكه بافتي كه در اثر وجود چربي در غذا بوجود مي آيد، حفظ شود. با وجود اينكه اكثر اين تركيبات محتوي كالري كمتري نسبت به چربي ها هستند، اما در حرارتهاي پخت (كه چربي هاي طبيعي قادر به تحمل آن هستند) پايدار نمي باشند [14 , 13] .
نشاسته هاي مقاوم “Resistant Starch”
چرا نشاسته مقاوم ؟
علي رغم افزايش مصرف فيبرهاي رژيمي سبب کاهش ميزان ابتلا به چاقي ، بيماريهاي قلبي عروقي ، ديابت و برخي از انواع سرطان مي گردد، اما مقدار مصرف فيبر به عنوان چالشي باقي مانده است. تنها مانعي که براي جذب زياد فيبر وجود دارد ، احتمالاً عدم درک کافي از ماهيت فيبرها هم از لحاظ تغذيه اي و هم بعنوان شاخه اي از علم مي باشد. گرچه يافته هاي علمي در رابطه با نشاسته مقاوم که امروزه توسط انجمن تحقيقات پزشکي و سلامت ملي مورد شناسايي قرار گرفته دلالت برآن دارد که فيبرهاي رژيمي ماهيتي پويا و توسعه يافته دارند.در حقيقت انجمن تحقيقات پزشکي گزارش معتبري از مقايسه فيبرهاي معمول با نشاسته مقاوم در زمينه مزاياي سلامتي بخش ارائه داده است. نشاسته مقاوم مي تواند به عنوان يک منبع با ارزش تغذيه اي تلقي گردد ، حتي اگر در رژيم هاي غذايي اثرات سلامتي بخش زيادي هم نداشته باشد [15].
نشاسته مقاوم اولين بار در سال 1982 مطرح گرديد . نشاسته مقاوم توسط بخش استاندارد غذايي استراليا – نيوزيلند به عنوان يک ماده حاوي فيبر رژيمي تعريف گرديد و به سرعت در مجامع علمي به عنوان ماده اي با ارزش و سودمند براي سلامتي معرفي شد.
دکتر ديويد تاپينگ و پروفسور گرام يانگ ، از جمله مهمترين دانشمندان استراليايي بودند که نقش اساسي در پيشرفت و شناخت اهميت نشاسته مقاوم ، به ويژه رابطه آن با سلامت دستگاه گوارش انسانها به عهده داشتند. در مقاله مروري دکتر تاپينگ و همکار وي دکتر پيتر کلايفتن که در سال 2001 منتشر شد ، پيشنهاد گرديد نشاسته مقاوم در مقايسه با پلي ساکاريدهاي غير نشاسته اي ، اگرچه نه خيلي زياد ، اما بطور معني دار با تاثير بر روي اسيدهاي چرب زنجير کوتاه مانند بوتيرات ، سبب پيشگيري از سرطان کولون (روده بزرگ) مي گردد.
اولين بار در سال 1994 ، تاثير معني دار ترکيبات رژيمي ديگر همچون نشاسته مقاوم در پيشگيري از سرطان روده بزرگ (کولون) ، نسبت به فيبرهاي پلي ساکاريدي به عنوان موضوع پيشنهادي مطرح گرديد.
در يک مقايسه جهاني که توسط تيم تحقيقاتي در انگلستان انجام گرفت ، مشخص گرديد که رابطه قوي ميان جذب نشاسته به خصوص نشاسته مقاوم نسبت به فيبرهاي رژيمي ديگر همچون پلي ساکاريدهاي غير نشاسته اي و کاهش سرطان کولون وجود دارد. نشاسته مقاوم علاوه بر تاثير روي سلامت دستگاه گوارش و مسائل مربوط به آن در ميزان مصرف انرژي و سوخت و ساز بدن ، اکسيداسيون چربي ها نقش بسزايي دارد. به علاوه با پيشرفت هاي قابل توجه و جديد در زمينه محصولات حاصل از تخمير نشاسته مقاوم نشان مي دهدد که کمک شاياني به کاهش بيماري چاقي و اضافه وزن افراد جامعه مي کند [15].
نتايج ارائه



قیمت: تومان

b (1106)

دانشگاه آزاد اسلامي
پرديس تحصيلات تکميلي علوم و تحقيقات
سيستان و بلوچستان
پايان‌نامه کارشناسي ارشد رشته حقوق (M.A)
گرايش حقوق جزا و جرم‌شناسي
عنوان:
بررسي علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان
استاد راهنما:
دکتر محمود بولاغ
توسط:
حميد گمشادزهي
سال تحصيلي 1393-1392
دانشگاه آزاد اسلامي
پرديس تحصيلات تکميلي علوم و تحقيقات
سيستان بلوچستان

پايان‌نامه کارشناسي ارشد (M. A)
حقوق

عنوان:
بررسي علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان

نگارنده:
حميد گمشادزهي

از اين پايان‌نامه در تاريخ با حضور استاد راهنما، استاد مشاور و هيئت‌داوران در دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم تحقيقات سيستان بلوچستان با موفقيت دفاع به عمل آمد و مورد تائيد قرار گرفت.

هيات داوران:
استاد راهنما: دکتر محمود بولاغ

استاد مشاور:

داور: دکترمحمدرضا کيخا و دکتر موسي عاکفي قاضياني

مديرگروه کارشناسي ارشد: دکتر محمود بولاغ معاونت پژوهشي واحد: دکتراحمد مجوزي

تعهدنامه اصالت پايان نامه

اينجانب حميد گمشادزهي دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته تخصصي در رشته حقوق که در تاريخ از پايان نامه خود تحت عنوان “بررسي علل بروز قتل‌هاي قبيله اي در شهرستان سراوان” با کسب نمره 16.50 و درجه بسيار خوب دفاع نموده‌ام بدينوسيله متعهد مي‌شوم:
1) اين پايان نامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام‌شده توسط اينجانب بوده ودر مواردي که از دستاوردهاي علمي وپژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و…) استفاده نموده‌ام، مطابق ضوابط و رويه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده‌ام.
2) اين پايان نامه قبلاً براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي (همسطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده وهرگونه بهره برداري اعم ازچاپ، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4) چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را مي‌پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط ومقرارت رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي‌ام هيچ گونه ادعايي نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگي: حميد گمشادزهي
تاريخ و امضاء
تقديم
“پدر بزرگوارم”
او که به من آموخت که دردهاي بزرگ از آن مردان بزرگ است ليکن از آن به کوچکي ياد مي‌کنند و دردهاي کوچک از آن مردان کوچک و به من آموخت تا انتخاب کنم.
اي پدر، اي مظهر رنج و تلاش غنچه‌اي بر پينه‌هاي دست‌تو خواهم گذاشت
“مادر مهربانم”
او که فروغ نگاهش، گرمي کلامش و روشني رويش سرمايه‌هاي جاودانه زندگي من است و وجود پرمهرش برايم عزيزترين است.
مادر، در برابر وجود نازنينت زانوي ادب به زمين مي‌نهم و بادلي مالامال از عشق و محبت متواضعانه بر دستانت بوسه مي‌زنم.
“خوهران عزيزم و برادران مهربانم”
که هميشه دوستشان دارم و شادي و موفقيتشان را از خداوند سبحان مي‌خواهم.
تشکر و قدرداني
اينک که در سايه الطاف الهي، توفيقي حاصل شد و بابي ديگر از معرفت بر تاريکخانه ذهنم گشاده گرديد بر زمين اخلاص پاي مي‌گذارم و دامن شکر مي‌گشايم و پيشاني شکر و سپاس مي‌سايم. باشد تا فياض بي‌نياز و خداوند سبحان، همچنان از خوان علم و معرفت خويش دريغم نفرمايد و سفره نعمت خويش را در مقابلم بازگرداند.
تقديم به استاد:
بر اساس حديث معروف پيامبر اکرم (ص):
مَن لَم يَشکُر المَخلُوق لَم يَشکُر الخالِق
وظيفه خود مي‌دانم تا مراتب سپاس و تقديم خود را از زحمات بي‌شائبه و ارشادات ارزشمند استاد بزرگوار جناب آقاي دکتر محمود بولاغ که راهنمايي مرا در تهيه و تدوين اين رساله به عهده داشتند ابراز نمايم.
فهرست مطالب
چکيده…………1
فصل اول:
کليات تحقيق………..2
مقدمه……….3
1-1-بيان مسئله4
2-1-اهميت وضرورت تحقيق5
3-1-اهداف تحقيق5
4-1-فرضيه هاي تحقيق………………………………………………………………………………………………………………..6
5-1-سؤالات تحقيق6
6-1-پيشينه تجربي تحقيق…………………………………………………………………………………………………………….6
فصل دوم:
مباني نظري تحقيق10
1-2-ماهيت منازعه11
1-1-2-رويکردهاي مختلف در مورد مفهوم منازعه11
2-1-2-انواع نظريات منازعه12
3-1-2-نظريه‌هاي خرد منازعه:12
4-1-2-نظريه‌هاي کلان منازعه:13
5-1-2-ديدگاه متفکران و نظريه پردازان به منازعه13
2-2-اقسام شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات15
1-2-2-ميانجيگري……..15
2-2-2-مذاکره16
3-2-2-حکميت…………16
4-2-2-مصالحه………….16
5-2-2-ارزيابي بي‌طرفانه17
3-2-خصوصيات شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات17
4-2-فوايد مراجعه به شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات18
1-4-2-ازلحاظ سرعت18
2-4-2-ازلحاظ هزينه19
3-4-2-ازلحاظ محرميت19
4-4-2-ازلحاظ تسهيلات19
5-4-2-ازلحاظ تأمين عدالت19
6-4-2-ازلحاظ قواعد و مقررات19
7-4-2-ازلحاظ همکاري طرفين منازعه20
5-2-بيشترين فراواني قتل در شهرستان سراوان کدام است؟21
1-5-2-قتل‌هاي ناموسي:21
2-5-2-قتل‌هاي بين طايفه‌اي:21
3-5-2-قتل‌هاي انتقامي (قصاصي):22
4-5-2- ريشه ايجاد نزاع ها در شهرستان سراوان………………………………………………………………………..22
2-6-اهميت شناخت انگيزه وقوع قتل23
2-7-تعيين انگيزه‌هاي قتل24
1-7-2- انواع انگيزه‌هاي قتل در شهرستان سراوان25
8-2-ميزان يا نرخ قتل25
2-9-شيوه‌هاي ارتکاب قتل در شهرستان سراوان26
1-9-2-سلاح گرم:…..26
2-9-2-سلاح سرد:……..26
3-9-2-خفگي:26
4-9-2- مسموم کردن:27
5-9-2- سوزاندن:27
6-9-2- ساير روش‌ها:27
10-2- طبقه بندي انواع قتل در تحقيقات پليسي27
11-2-طبقه بندي انگيزه‌هاي وقوع قتل عمد از ديدگاه پليس28
12-2-علل عمومي ارتکاب قتل در شهرستان سراوان29
13-2-شناسايي انگيزه و علل وقوع قتل32
14-2-ريشه ايجاد نزاع ها در شهرستان سراوان:46
15-2-انگيزه نزاع در شهرستان سراوان:47
16-2-ميزان خشونت در بروز نزاع عا در شهرستان سراوان:48
17-2-دامنه نزاع در شهرستان سراوان:49
18-2-خشونت از ديدگاه قرآن مجيد:50
19-2-رابطه فقر با بزهکاري:55
20-2-انواع قتل هاي صورت گرفته در ايران:58
21-2-چهارچوب نظري60
22-2-نظريه مورد استفاده65
23-2-تعريف مفاهيم متغيرها66
1-23-2-تعلق به جامعه قبيله‌اي:66
2-23-2-تعصب قومي قبيله‌اي:66
24-2-فرهنگي شدن:68
1-24-2-خاص گرايي:70
2-24-2-جمع گرايي:.71
3-24-2همبستگي دروني قوي:70
4-24-2-کنترل اجتماعي غيررسمي:70
5-24-2-ميزان استفاده از رسانه‌هاي جمعي:70
6-24-2-تحصيلات:……..71
7-24-2-پايگاه اجتماعي و اقتصادي:71
8-24-2-محل سکونت:71
9-24-2-متغيرهاي زمينه اي:71
25-2-تعريف نظري و عملياتي متغير وابسته، گرايش به قتل قبيله اي72
1-25-2-‌ بعد احساسي:72
2-25-2-بُعد رفتاري:…….72
26-2-پيشينه خارجي تحقيق:72
1-26-2-کشتار دسته جمعي73
27-2-دولت و هويت در خاورميانه83
فصل سوم:
روش شناسي تحقيق90
1-3- مقدمه91
2-3- روش تحقيق91
3-3- جامعه و نمونه آماري91
4-3- ابزار گرد آوري92
5-3- روايي پرسشنامهError! Bookmark not defined.
6-3- پايايي پرسشنامه93
فصل چهارم:تجزيه و تحليل داده هاي آماري94
1-4- توزيع فراواني متغير احساس وابستگي به قوم و طايفه در شهرستان سراوان95
2-4- ميزان احساس مسئوليت افراد :95
3-4- اهميت طايفه در نزد افراد:95
4-4- فرضيه هاي تحقيق…………………………………………………………………………………………………………….96
5-4- سئوالات تحقيق………………………………………………………………………………………………………………96
6-4- تجزيه و تحليل قتل هاي قبيله اي انجام شده در شهرستان سراوان……………………………………………97
1-6-4- انگيزه وقوع قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان…………………………………………………………..97
2-6-4-شيوه ارتکاب قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان…………………………………………………………..98
3-6-4- ميزان تحصيلات پاسخ دهندگان به پرسشنامه……………………………………………………………………98
7-4- بررسي فرضيه ها و سئوالات و تجزيه و تحليل آنها…………………………………………………………….99
8-4- بررسي عوامل موثر بر وقوع قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان…………………………………………103
فصل پنجم: نتيجه‌گيري و پيشنهاد‌ات105
نتيجه‌گيري.106
پيشنهادات:107
منابع……………………….110
منابع اينترنتي113
منابع لاتين.114
فهرست جدول‌ها
جدول ‏4-1 توزيع فراواني متغير احساس وابستگي نسبت به قوم وطايفه95
جدول ‏4-2 ميزان احساس مسئوليت95
جدول ‏4-3 توزيع فراواني متغير اهميت طايفه درنزدافراد95
جدول ‏4-4 قتل هاي واقع بر اساس انگيزه وقوع97
جدول ‏4-5 قتل هاي واقعه بر اساس شيوه ارتکاب98
جدول ‏4-6 بررسي ميزان تحصيلات پاسخ دهندگان به پرسشنامه98
چکيده
قتل و پايان دادن به حيات انسان‌ها آن‌هم به‌صورت عمد، يکي از مهم‌ترين عواملي است که امنيت فردي و اجتماعي جامعه را به مخاطره مي‌اندازد و خسارت‌هاي مادي و معنوي فراواني به جامعه وارد مي‌سازد. با توجه به تأثير رواني قتل در جامعه قبيله‌اي سراوان، محقق بر آن شد تا تحقيقي در خصوص علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي انجام دهد. بر همين اساس عوامل مؤثر بر قتل‌هاي قبيله‌اي در محدوده مکاني شهرستان سراوان موردبررسي قرار گرفت.
روش تحقيق، توصيفي – پيمايشي است و جامعه آماري از ميان سران و ريش‌سفيدان 7 طايفه درگير با همديگر به‌صورت تصادفي 140 نفر انتخاب شدند. ابزار پژوهش تنظيم پرسشنامه محقق ساخته‌اي است با پاسخ‌هاي چهارگزينه‌اي که پس از تأييد روايي و پايايي، طراحي و در بين جامعه آماري توزيع گرديد. پس از جمع‌آوري پرسشنامه داده‌ها به دو صورت توصيفي و استنباطي بررسي تجزيه‌وتحليل شد که نتايج حاصل از ارزيابي پاسخ به سؤالات نشانگر آن است که عصبيت قومي، دسترسي آسان افراد طوايف به سلاح و واگذاري بي‌رويه سلاح به طوايف توسط بعضي ارگان‌هاي نظامي و امنيتي، قاچاق مواد مخدر، گروگان‌گيري و نبود کار آيي و بازدارندگي مجازات مقرر در قانون و عدم مراجعه مردم جهت پيگيري پرونده‌هاي قتل به مراجع قضايي از عواملي هستند که تأثير فوق‌العاده و معناداري بر وقوع قتل‌هاي قبيله‌اي دارند.

کليدواژه: قتل، امنيت، جرم، قبيله، عصبيت قومي،،سراوان،ريش سفيدان
فصل 1-
فصل اول:
کليات تحقيق
مقدمه
سازمان‌هاي انسان‌محور همچون ناجا داراي مأموريت‌هاي خاصي مي‌باشند که يکي از مأموريت‌هاي محوري واصلي آن، برقراري امنيت و حفظ نظم است که در انجام آن همتايي ندارد. بزهکاري ريشه در تاريخ زندگي انسان دارد به‌گونه‌اي که دورکيم، جامعه‌شناس فرانسوي، از آن به‌عنوان “پديده اي عادي” و اجتناب‌ناپذير در کنار ساير پديده‌هاي اجتماعي زندگي ياد مي‌کند. جامعه‌اي که همه افراد آن بدون استثناء ارزش‌هاي حاکم بر جامعه را محترم شمرده و جرم جنايت در آن اتفاق نيفتد، جزء در عالم خيال وجود ندارد. با نگاهي به تاريخ زندگي بشر درمي‌يابيم که آغاز تشکيل جامعه بشري جرم و جنايت همراه آن بوده است. انساني که زماني به‌دوراز هر قيدوبندي کاملاً آزاد زندگي کرده و اين حالت را قرن‌ها در درون خود به‌عنوان يک واقعيت بديهي باور کرده نمي‌تواند به‌راحتي قيدوبندي را در زندگي‌اش بپذيرد.
قتل يکي از هولناک‌ترين جنايت‌هاي بشري است که به‌رغم وضع قوانين مختلف براي پيشگيري از وقوع اين جرم، گريبان گير تمام جوامع بوده است. مسائل مالي، عصبيت قومي، جنون، خشونت، دشنام و ناسزاگويي و حتي دوست داشتن و احساس تعلق از عواملي است که هرروز به‌عنوان انگيزه‌هاي قتل در حوادث روزنامه‌ها درج مي‌گردد. اين جرم ازيک‌طرف به اصل مصونيت و غيرقابل تعرض بودن حيات انساني که عزيزترين وديعه الهي است لطمه مي‌زند و از طرف ديگر امنيت جامعه را متزلزل مي‌سازد.
در سال‌هاي اخير شاهد وقوع قتل‌هاي زيادي در شهرستان سراوان هستيم که مرتکبين آنان به دلايل و انگيزه‌هاي گوناگون و با استفاده از روش‌هاي مختلف اين کار را انجام مي‌دهند از همين رو، در اين تحقيق بر آن شديم تا اين عوامل را در حد امکان در شهرستان سراوان شناسايي و مورد ارزيابي قرار دهيم.
1-1- بيان مسئله
نظم و امنيت جزء ناگزير و ضروري زندگي است و برقراري آن يکي از وظايف اصلي دولت بلکه اصلي ترين کار يک حکومت است.امنيت محقق نمي شود مگر با شناسايي عواملي که مخل امنيت جامعه هستند که يکي از اين عوامل قتل مي باشد. سابقه وقوع قتل را مي توان تا سپيده دم تاريخ بشري جست و جو کرد؛زماني که آدم و حوا به علت ارتکاب عمل نهي شده از بهشت رانده شدند و پسرشان قابيل برادر خود هابيل را به قتل رسانيد،جنايت و قتل آغاز شد. بر همين اساس مي توان گفت قتل نفس از جمله جرايمي است که ريشه در پيدايش انسان در روي زمين دارد و شايد بتوان اولين جرم در تاريخ بشر را قتل عمد تلقي کرد.
قتل از جمله آسيب هاي اجتماعي است که ديدگاهها و فرضيات مختلفي پيرامون آن ارائه شده است و عده اي از نظريه پردازان بر اين باورند که افراد هنجار شکن نقش موثري در وقوع آن دارند ؛افرادي که به دلايل مختلف نتوانستند خود را با مقتضيات اجتماعي وفق دهند. عدم تأمين نيازهاي زندگي اجتماعي و فشارهاي رواني ناشي از زندگي سرمايه داري از يک سو و گرايش به ماديات و تعصبات قومي و قبيله اي و منافع شخصي ،زمينه اي را براي بروز حالات خطرناک و انحرافات و ارتکاب جرايم ،به خصوص در جوانان مستعد در شهرستان سراوان آماده مي نمايد. طوايف در شهرستان سراوان براي رسيدن به اميال خود در کوتاه ترين زمان مرتکب قتل همديگر مي شوند که روش ارتکاب آن در شهرستان سراوان متعدد است که از ميان اين روش ها مي توان قتل به وسيله سلاح نام برد که بيشترين قتل هاي قبيله اي و طايفه اي را در شهرستان سراوان از اين روش استفاده مي شود.
قتل هاي سال هاي اخير ،دلايل و انگيزه هاي ي از جمله قتل هاي انتقام جويانه قتل هايبر سر اختلاف مالي و مالکيت و ناموسي ،گروگانگيري و قاچاق مواد مخدر صورت مي گيرد. که عمده اين قتل ها بوسيله سلاح گرم به وقوع مي پيوندد. از نظر قضايي قتل به هر انگيزه اي که صورت گرفته باشد،قتل است. خواه انگيزه کينه ،انتقام،تصاحب اموال و يا بر سر قاچاق مواد مخدر و يا بوسيله گروگانگيري و يا سرقت باشد.
ناجا به عنوان ضابط مقام قضايي که مسئوليت پيشگيري و برخورد با جرايم و کشف جرم را بر عهده دارد ، مي تواند هر گونه تغيير محيطي و اجتماعي تشديد کننده جرم را تحت بررسي و برخورد قرار دهد و با شناسايي عوامل آن ،براي پيشگيري و يا کشف ،برخورد مناسب را جهت اجاي وظايف خود اعمال نمايد.
به همين دليل در اين تحقيق علل بروز قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان به عنوان مسئله اصلي مورد بررسي قرار گرفت و در کنار آن با نگاه آسيب شناسانه و با بهره گيري از نظريه هاي موجود به مسائل فرعي تري براي شناسايي بهتر عوامل موقر بر قتل هاي قبيله اي،راهکارهاي مناسب براي کاهش آن ارائه گرديد.
با وجود اين بررسي ها مشخص کرد که در خصوص علل بروز قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان در دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتي انجام نگرفته است.
2-1- اهميت وضرورت تحقيق
‌ پژوهش حاضر مسئله علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان را مورد بررسي قرار مي‌دهد. باوجود اهميت موضوع مذکور، تاکنون تحقيق تجربي شايسته‌اي در ايران در اين خصوص صورت نگرفته است. اين تحقيق با رويکردي نو به مسئله” علل بروز قتل قبيله‌اي” پرداخته است و زمينه نظري آن عبارت است از: نظريه‌هاي مربوط به جامعه سنتي و مدرن ديدگاه نوسازي با محوريت نظريات رد فيلد و دورکيم. روش تحقيق، توصيفي پيمايشي و ابزار آن پرسشنامه با گويه ها و پرسش‌هاي محقق ساخته است. جمعيت آماري اين تحقيق را تعداد 500 نفر، که به‌صورت تصادفي 140 نفر انتخاب گرديد.
3-1-اهداف تحقيق
1- بامطالعه گرايش به قتل‌هاي قبيله‌اي، به سياست‌گذاران و برنامه ريزان جهت تعديل يا از بين بردن اين پديده کمک شاياني نمود.
2- ميزان تأثير نهادهاي مردمي در پيشگيري از قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان .
3- بررسي تأثير دسترسي آسان سلاح و واگذاري آن توسط مراجع نظامي و امنيتي به طوايف بر وقوع قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان.
4- بررسي تأثير ميزان بازدارندگي مجازات هاي مقرر در قانون براي مرتکبين قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان توسط مراجع قضايي.
4-1-فرضيه هاي تحقيق:
1- به نظر مي‌رسد علل مختلفي در بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان نقش دارند.
2- به نظر مي رسد نهادهايي هستند که مي توانند از بروز قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان جلوگيري نمايند.
3- به نظر مي‌رسد ضمانت اجراههايي که توسط مراجع قضايي در قبال قتل هاي قبيله اي اعمال مي گردد بازدارندگي لازم را ندارند.
4- به نظر مي رسد اکثر مواقع مرتکبين اين گونه قتل ها مورد تعقيب و دستگير و به مجازات قانوني نرسيده اند.
5-1- سؤالات تحقيق
1- چه عللي در بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان مؤثرند؟
2-چه نهادهايي در پيشگيري از بروز اين گونه قتل ها در شهرستان سراوان موثرند؟
3- ضمانت اجراهايي که توسط مراجع قضايي در قبال قتل‌هاي قبيله‌اي اعمال مي‌گردد تا چه حد بازدارنده است؟
4-تا چه ميزان مرتکبين اين قتل‌ها توسط مراجع امنيتي و قضايي مورد تعقيب و دستگير و به مجازات رسيده‌اند؟
6-1- پيشينه تجربي تحقيق
پژوهشي تحت عنوان توصيف و تبيين جامعه‌شناسي جمعي در استان لرستان توسط عبداللهي و چلبي به درخواست استانداري استان لرستان در سال 1372 انجام گرفت که يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد که به‌طورکلي ميزان انسجام عام که از ويژگي‌هاي مهم اجتماع عام است در سطح نسبتاً ضعيف است و تحليل‌ها نشان مي‌دهد که يکي از عوامل مهم نزاع‌هاي جمعي در استان لرستان ضعف انسجام عام است، جايي که انسجام وجود داشته باشد درواقع مشارکت اجتماعي بيشتر و فراگيرتر است و انسجام عام در مناطق شهري بيش از روستا و در مناطق روستايي بيش از مناطق عشايري هست.
خراط‌ها و جاويد، پژوهشي با عنوان بررسي علل و عوامل جامعه‌شناختي بروز نزاع و درگيري و پيامدهاي آن در شهر تهران در سال 1384 انجام دادند که نتايج اين تحقيق نشان مي‌دهد که عواملي نظير وجود آسيب‌ها و مسائل اجتماعي، ضعف در کنترل و نظارت اجتماعي، کژ کاري کردي برخي نهادها و سازمان‌ها، عدم حاکميت قانون، پراکندگي و فراواني کانون‌هاي نزاع و درگيري از عوامل مهم بروز نزاع و درگيري در شهر تهران هستند (معاونت اجتماعي ناجا، 1385).
پژوهشي با عنوان تحليلي بر تنش‌هاي قومي در ايران در سال 1383 توسط پور افکاري انجام‌گرفته، يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد که علل اين تنش‌ها را مي‌توان ابعاد فرهنگي، محيط طبيعي، عوامل اجتماعي، قوم‌گرايي، عدم آشنايي مردم اين مناطق با قوانين اسلامي، ضعف مالي و تعصبات شديد قومي و …. دانست(پور افکاري،1383).
پژوهشي توسط نظري (1386) انجام گرفت، نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد که متغيرهاي پرخاشگري، قوم‌گرايي، تأثير معنادارمثبت و ميزان کنترل اجتماعي و تحصيلات تأثير معنادار منفي بر گرايش به نزاع (نظري،1386).
طبق بررسي يک پژوهش انجام‌شده توسط فرجاد (1371) و عبدي (1376) درباره پديده قتل در ايران و ويژگي‌هاي اقتصادي و اجتماعي قاتلان، عوامل اقتصادي و فرهنگي، روابط خانوادگي، سن و جنس و وضعيت تحصيلي با قتل‌هايي که در دهه‌هاي اخير رخ‌داده است رابطه معناداري داشته است. بر اساس اين مطالعات، نرخ قتل در ميان زنان کمتر از مردان بوده است و اکثر قتل‌ها را گروه سني زير 40 سال انجام داده‌اند. ميزان تحصيلات بالا نيز رابطه منفي با قتل داشته است (احمدي، 1384).
در پژوهشي (1383) که بر روي کليه مقتولان شهر تهران طي نيمه دوم سال 1382 و نيمه اول سال 1383 که 347 نفر بوده‌اند يافته‌ها نشان داد که 79/5 درصد از مقتولان مذکر و ميانگين سني آن‌ها 32/6 سال بوده است. بيش‌ترين انگيزه قتل، نزاع‌هاي منجر به قتل با 35/2 درصد و کمترين انگيزه، لواط 7/1 درصد ذکرشده است. در 53/9 درصد، قتل توسط اسلحه سرد اتفاق افتاده و شايع‌ترين اسلحه مورداستفاده نيز چاقو بوده است. يافته‌ها هم‌چنين نشان داد که بين روش‌ها و انگيزه‌هاي مختلف منجر به قتل و سن، جنس، وضعيت تأهل، وضعيت اعتياد، شغل و مليت مقتولان ارتباط معناداري وجود دارد. هم‌چنين شايع‌ترين قتل، نزاع‌هاي ساده بوده است (35/2 درصد). در رده‌هاي بعدي به ترتيب سرقت، اختلافات خانوادگي، موارد نامعلوم، تجاوزت جنسي و ساير علل قرار داشتند که احتمالاً به خاطر حس انتقام‌جويي، نداشتن صبر و گذشت، عدم احترام به هم نوع، مشکلات اقتصادي، بيکاري و اعتياد هست.
بيشتر قتل‌ها در فصل بهار و کم‌ترين آن‌ها در فصل پاييز اتفاق افتاده است. به‌طوري‌که کمترين قتل در آبان ماه با 3/7 درصد و بيشترين آن در ارديبهشت‌ماه بوده است. (افتخاري ، 1384).
پژوهشي که پيرامون قتل و جنايت در 29 شهر بزرگ جهان انجام‌شده نشان مي‌دهد که 8 شهر از 12 شهر جهان که بيشترين قتل‌ها در آن صورت مي‌گيرند در آمريکا مي‌باشند (بيات ، 1387).
در تحقيقي در منطقه خاص با عنوان “عوامل منازعه قبيله‌اي در شهرستان بويراحمد” که توسط درستي در سال 1388 انجام‌شده است، 172 نفر از افرادي که حداقل يک‌بار در منازعات دسته‌جمعي قبيله‌اي شرکت داشته‌اند موردبررسي قرار گرفتند0 نتايج اين پژوهش نشان مدي دهد که ريشه منازعات جمعي و قبيله‌اي را بايد در تعصبات قومي و قبيله‌اي، انتقام‌جويي و اختلاف ملکي جست‌وجو کرد.
کلواري و بحريني (1389) در تحقيقي با عنوان “مطالعه رابطه عوامل فرهنگي – اجتماعي با نزاع‌هاي دسته‌جمعي”، دريافتند که متغيرهاي پرخاشگري، قوم‌گرايي، بي‌هنجاري و محروميت نسبي داراي رابطه معناداري مثبت و متغيرهاي کنترل اجتماعي، انسجام اجتماعي، پايگاه اجتماعي اقتصادي، سن، جنسيت و تحصيلات داراي رابطه معنادار معکوس و متغيرهاي تأهل و ميزان استفاده از وسايل ارتباط‌جمعي فاقد رابطه معنادار با گرايش به نزاع‌هاي جمعي، قومي و قبيله‌اي بوده‌اند، و گرايش به نزاع در بين مردان وزنان متفاوت بوده و مردان گرايش بيشتري به نزاع جمعي داشته‌اند(کلواري و بحريني،1389).
در تحقيقي که مهندس محمد نظر حزين يار در خصوص شيوه‌هاي حل منازعات گردآوري کرده است به نکات ذيل اشاره مي نمايد:
شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يا طرق حل منازعات يا ” اي دي آر” ياد مي‌شود به همه روش‌هاي جايگزين يا غير قضايي اطلاق مي‌شود که حل منازعات اختلافات در خارج از نهادهاي عدلي قضايي صورت مي‌گيرد. اين شيوه که به “عدالت خصوصي” نيز تعبير مي‌گردد منازعه از طريق گفتگوهاي مستقيم (مذاکره) و يا به‌وسيله شخص ثالث بي‌طرف (ميانجي و حکم) که معمولاً توسط طرفين منازعه انتخاب مي‌شود حل‌وفصل مي‌گردد(دانش، 1381).
گرچه استفاده از روش‌هاي جايگزين حل منازعات حتي پيش از شکل‌گيري شيوه‌هاي رسمي قضايي امري معمول و متداول بوده در درازهاي تاريخ مروج بوده است، اما استفاده از شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعه به‌گونه‌اي که داراي قواعد، مقررات چارچوب مشخص باشد و به‌عنوان جايگزين شيوه رسمي حل منازعه مورداستفاده قرار گيرد از دهه 1970 به بعد است که روزبه‌روز طرفداران بيشتري پيدا مي‌کند.
تا هنوز معلوم نيست که چه کسي کدام دانشمندي اصطلاح شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” را اختراع نموده است، ولي به اساسي تحقيقات به‌دست‌آمده اين اصطلاح حداقل براي مدت سي سال در آمريکايي شمالي استفاده گرديده است. باگذشت زمان اصطلاح طرق بديل حل منازعات، نيز به معني “طرق مناسب حل‌وفصل منازعه” مورداستفاده قرارگرفته است که به‌مثابه مناسب‌ترين انتخاب در حل‌وفصل منازعات درسته ملي و بين‌المللي نيز مورداستفاده قرار مي‌گيرد.
هدف اصلي شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات ارائه شيوه‌هاي مؤثر، سريع، کم‌مصرف و کارآمد جهت حل‌وفصل اختلافات طرفين و يا اطراف درگير در منازعه مي‌باشند(دانش،1381).
فوايد بي‌شماري که روش جايگزين حل منازعات دربردارد دولت‌ها را وادار ساخته است که بس‌تر زمينه مناسبي را جهت پذيرش و استفاده از اين شيوه در حل منازعات تدابير و اقدامات لازم را در پيش‌بيني اين شيوه در وضع و اصلاح قوانين و مقررات داخلي، اتخاذ نمايند.
به همين منظور مؤسسات متعددي درزمينه شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر” زير نام (مؤسسات و مراکز ميانجيگري حکميت) تأسيس‌شده‌اند که در سطح ملي و بين‌المللي فعاليت مي‌کنند.
فصل دوم:
مباني نظري تحقيق
1-2- ماهيت منازعه
با توجه به ريشه‌ها و علل موجده و شرايط و موقعيت‌هاي مختلف، منازعات ممکن است داراي ماهيتي خشونت‌آميز يا مسالمت‌آميز، آشکار يا نهان، کنترل‌پذير يا کنترل‌ناپذير، قابل حل يا غيرقابل حل باشند. بنابراين، منازعه لزوماً به صورت خشونت‌آميز تجلي و ظهور نمي‌کند. از اين رو امروزه بسياري سياست را هنر کارگرداني منافع متعارض و متضاد تعريف مي‌کنند که فرايندي براي حل و فصل مسالمت‌آميز منازعات مختلف است(ابوالحسني،1390)
1-1-2- رويکردهاي مختلف در مورد مفهوم منازعه
1-منازعه امر ذاتي موجودات اجتماعي است. 2- منازعه مربوط به طبيعت و ساختار جامعه است. 3- منازعه يک امر اخلال‌برانگيز در سيستم اجتماعي و نشانه آسيب‌پذيري است. 4- منازعه نقش کارکردي در سيستم اجتماعي دارد و براي تحول اجتماعي ضروري است. 5- منازعه ويژگي اجتناب‌ناپذير منافع دولت‌هاي رقيب در صحنه بين‌المللي است. 6- منازعه يک سوءبرداشت، سوءمحاسبه ناشي از ارتباطات ضعيف بين طرفين يک کشمکش مي‌باشد. 7- منازعه روند عمومي تمام جوامعه است. در يک جمع‌بندي از رويکردهاي فوق، آن‌ها را مي‌توان از نگاه جامعه‌شناسي به‌گونه زير خلاصه نمود:
جامعه‌شناسان پيرو مکتب تالکوت پارسونز به لحاظ تاکيدي که بر سازگاري اجتماعي، سمت‌گيري ارزشي مشترک و حفظ نظام دارند منازعه را نوعي بيماري تلقي مي‌کنند که داراي عواقب گسيختگي است. اما بيشتر جامعه‌شناسان اروپايي از قبيل مارکس، سايمل، رالف دارندورف، و نيز بيشتر جامعه‌شناسان دوره بيش از پارسونز مانند رابرت پارک، جان برجس، ويليام سامز، چالز کولي، اي آر رأس، و آلبيون اسمال و در دهه‌هاي اخيرتر جسي برنارد و لوئيس کوزر، منازعه را در خدمت مقاصد مثبت اجتماعي به‌شمار آورده‌اند. از ديد نظريه‌پردازان کارکردي‌گرا، منازعه نه تنها موجب يکپارچگي گروه مي‌شود بلکه به ايجاد هويت گروهي نيز کمک کرده، مرزهاي گروه را روشن‌تر ساخته و انسجام گروه را افزايش مي‌دهد(فرجاد،1378).
2-1-2- انواع نظريات منازعه
کنت والتس1 در اثر برجسته خود به نام “انسان، دولت و جنگ” سه تصور متمايز از روابط بين‌الملل را مطرح مي‌سازد که معمولاً بر اساس آن‌ها به تجزيه و تحليل ريشه‌هاي جنگ پرداخته مي‌شود. طبق تصور اول، ريشه جنگ را بايد در طبيعت و رفتار انسان جستجو کرد. طرفداران دومين تصور نيز با توجه به ساختار دروني دولت‌ها به تبيين جنگ مي‌پردازند(عبدي،1376).
بر اساس تصور سوم نيز ريشه جنگ در شرايطي نهفته است که نظريه‌پردازان سياسي قديم آن‌را “فقدان مرجع بين‌المللي” ناميده‌اند. بر اساس اين تصورات، دو نوع تبيين از منازعه ارائه شده است:
3-1-2- نظريه‌هاي خرد منازعه:
که مربوط به طبيعت و رفتار انسان‌ها مي‌شود. تحليل‌گران خردنگر در جستجوي سائقه‌هاي ناخودآگاه پرخاش‌گري، نگاه خود را به درون تک تک اعضاء هر نوع متوجه مي‌سازند و ترديد دارند که بتوان براي منازعه اجتماعي و بين‌المللي، انگيزه‌هاي آگاهانه يافت. نظريه‌هاي خرد سيستمي منازعه داراي چند زير نظريه مي‌باشند که عبارت‌اند از:
الف: نظريه‌هاي زيست‌شناختي و روان‌شناختي: اين نظريه‌ها بر ريشه‌هاي رفتار انسان‌ها تاکيد کرده و استدلال مي‌کنند که رقابت‌ها و منازعات سياسي- اقتصادي فردي و اجتماعي، معلول تلاش انسان براي برآورده ساختن نيازهاي زيستي و رواني فرد است. از نظريه‌هاي ديگري که زير مجموعه نظريه‌هاي زيست‌شناسي و روان‌شناسي قرار مي‌گيرند مي‌توان به نظريه‌هاي پرخاش‌گري، رفتارشناسي، و ناکامي – پرخاش‌گري، اشاره کرد(فرجاد،1378).
ب: نظريه يادگيري اجتماعي: نظريه‌پردازان يادگيري اجتماعي نظير آلبرت باندورا2، به نظريه‌هاي غريزي و زيست‌شناختي و پرخاش‌گري و نظريه‌هاي روان‌شناختي به ديده ترديد مي‌نگرند. ناندورا اين مسئله را رد مي‌کند که نيروي پرخاش‌گري در موجودات زنده بدون آن‌که به محرکي خارجي نياز باشد، بايد هرچه سريع‌تر آزاد شود. در مقابل، وي بر عوامل محيطي آزادکننده نيروي پرخاش‌گري تاکيد مي‌کند(فرجاد،1378).
4-1-2- نظريه‌هاي کلان منازعه:
که مربوط به نيروهاي وسيع‌تر اجتماعي و سياسي مي‌شود. عموم تحليل‌گران کلان‌نگر، بيان صريح انگيزه‌ها و دلائل آگاهانه براي توسل افراد به خشونت در داخل و در ميان جوامع را مهم تلقي مي‌کنند. آن‌ها اين‌گونه اظهارات را خصوصاً براي تبيين علت وقوع منازعات مشخص ميان طرف‌هاي مشخص و در زمان‌هاي مشخص حائز اهميت مي‌دانند. آنان براي اين حکم تو اعتبار خاصي قائل‌اند: “اگر مي‌خواهيد بدانيد که چرا مردم با هم مي‌جنگند از خودشان بپرسيد تا برايتان بگويند”(فرجاد،1378).
نظريه‌هاي کلان سيستمي، منازعه (جنگ و صلح) را در سطح نظام بين‌الملل و بر اساس ويژگي‌هاي آن توضيح مي‌دهند. آنچه جنگ‌طلبي را تشويق يا تحديد مي‌کند متغيرهاي سيستميک مي‌باشد نه متغيرهاي در سطح واحدهاي تشکيل‌دهنده نظام. از جمله اين نظريه‌هاي سيستميک مي‌توان به نئورئاليزم، نئوليبراليسم و سازه‌انگاري اشاره کرد(فرجاد،1378).
5-1-2- ديدگاه متفکران و نظريه پردازان به منازعه
متفکران و نظريه‌پردازان سياسي، جامعه‌شناسان، روان‌شناسان، حقوقدانان و ديگر دانشمندان علوم، نظريات مختلفي در مورد منازعه و به‌طور خاص، جنگ ارائه کرده‌اند، در زير به برخي از آن‌ها اشاره مي‌نماييم:
1-روسو3: معتقد بود که فرد به‌عنوان يک حيوان اجتماعي، رفتارش نيز در جامعه تحت‌تاثير تمايلات مخرب حيواني يا خرد انساني اوست. در اين برداشت، انسان در قالب جامعه مطرح مي‌شود و رفتار او نيز متأثر از محيطي است که او يک محصول طبيعي آن است. در تعبير روسو، علت عمده منازعه و جنگ نه انسان است و نه دولت، بلکه نظام حاکم بر جامعه يا state system است. جنگ و خونريزي رهبران و حاکمان جامعه به خاطر شهرت، قدرت، ثروت و اقتدار و غيره از جمله انگيزه‌هايي است که در پشت اين زشت‌ترين و پليدترين پديده اجتماعي نوع بشر وجود دارد (حجاريان ،1358).
2- داروين4: طرفداران نظريه داروين بر اين اعتقاد هستند که انسان‌ها مانند موجودات ديگر در ذات و فطرت خود رفتاري خشونت‌آميز و حيواني دارند و همواره در صدد سلطه‌جويي و حذف يکديگرند و در اين ميان دوام و بقا، نصيب قوي‌ترين آن‌ها مي‌شود (حجاريان،1358).
3- امانوئل کانت5: معتقد بود که صلح در ميان انسان‌ها يک حالت طبيعي نيست، بلکه آنچه طبيعي و فطري است منازعه و جنگ است (حجاريان،1358).
4- کنراد لورنز6: نشان مي‌دهد که روحيه سلطه‌جويي و تجاوز موجب بقاي نوع بشر شده است (حجاريان،1358).
5-اريک فروم7 : معتقد است که عشق به زندگي و سازندگي ذاتاً در فطرت بشر موجود است، فقط بايد زمينه تجلي آن‌را به‌وجود آورد، در غير اين صورت انسان در راه تخريب آن گام برخواهد داشت. به عبارت ديگر اگر محيط را تغيير دهيد، رفتار انسان را مي‌تونيد تغيير دهيد(حجاريان،1358).
6-مارکسيست‌ها: آن‌ها خشونت و تجاوز و منازعه و جنگ را به‌گونه ديگري تعبير مي‌کنند. آن‌ها براي توجيه نظرات خود از قلمرو جامعه‌شناسي کمک مي‌گيرند و منازعه و خشونت را ناشي از تضاد طبقاتي مي‌دانند (حجاريان،1358).
7-ريمون آرون8 : به عقيده آرون، جنگ به خودي خود متعلق به قلمرو هنر و دانش نيست، بلکه يک پديده متعلق به زندگي اجتماعي است و تا هنگامي که بشريت به وحدت کامل در چارچوب يک حکومت جهاني نرسد، اختلاف بين سياست داخلي و سياست خارجي وجود دارد و لاجرم تعارض، تضاد، منازعه و جنگ اجتناب‌ناپذير خواهد بود(حجاريان،1358).
8- کوئينسي رايت9 : کوشش بسيار وسيع و عميقي درباره علل و ماهيت جنگ انجام داده است. او در کتابي تحت عنوان “تحقيق در باب جنگ” چهار مولفه عمده را در اين خصوص رديابي و تحليل کرده است. اين عناصر عبارت‌اند از: الف: تحول دانش فني يا تکنولوژي، به‌ويژه فنون مربوط به مسائل نظامي. ب: حقوق، به‌ويژه قواعد و قوانيني که به پيش‌گيري و هدايت جنگ مربوط است. ج: تشکيلات اجتماعي، به‌ويژه آن‌چه که به واحدهاي سياسي، قومي ملت‌ها، امپراطوري‌ها و سازمان‌هاي بين‌المللي مربوط مي‌شود. د: افکار عمومي و برداشت‌هاي مرتبط با هدف‌ها و ارزش‌ها. اين چهار عامل يا چهار محور اصلي، که متغيرها و پديده‌هايي مثل تکنولوژي، حقوق، سياست، جامعه‌شناسي، روان‌شناسي، فرهنگ و بيولوژي انسان را در بر مي‌گيرند، همواره در معرض تغيير و تحول و اختلال هستند و در نتيجه نظم جامع را برهم مي‌زنند و سبب بروز جنگ و خشونت مي‌شوند(حجاريان،1358).
2-2- اقسام شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات
شيوه‌هاي متعدد جايگزين حل منازعات يا غير قضايي براي طرفين منازعه اين امکان را ميسر مي‌سازد که مناسب‌ترين شيوه را جهت حل‌وفصل منازعه انتخاب نمايند. شيوه‌اي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر) روش‌هاي متعددي را دربرمي گيرد که مهم‌ترين آن‌ها به شکل مختصر قرار ذيل‌اند:
1-2-2- ميانجيگري
ميانجيگري در لغت به معناي “وساطت” ميان دو نفر هست. ميانجيگري در اصطلاح روشي است که به‌موجب آن شخص ثالث بي‌طرف به‌عنوان ميانجي از طريق تشکيل جلسات و گفتگو، طرفين منازعه را در ايجاد راه‌حل‌هاي احتمالي که براي حل منازعه متصور است همکاري مي‌نمايد. با توجه به اختلافات طرفين و نظرات آن‌ها و پس از بررسي راه‌حل‌هاي ممکن با رعايت منافع دو طرف ميانجي راه‌حلي مناسب را براي طرفين منازعه پيشنهاد مي‌نمايد(بيات،1387).
ميانجيگري يکي از شيوه‌هاي معمول در حل‌وفصل منازعات به‌حساب مي‌رود. مراجعه به ميانجيگري اختياري وبر اساس توافق طرفين منازعه صورت مي‌گيرد. البته تفاوت ميان حکميت ميانجيگري در اين است که برخلاف حکميت که در آن فيصله‌هاي حکم الزام‌آور است و همانند فيصله‌هاي محاکم بدون رضايت يکي از طرفين (محکوم‌عليه) نيز قابل تطبيق هست ولي فيصله‌هاي ميانجي براي طرفين منازعه الزام‌آور نيست و طرفين مي‌توانند فيصله ميانجي را نپذيرند.
2-2-2 – مذاکره
مذاکره عبارت از روشي است که در آن طرفين مذاکره تلاش مي‌کنند که در مورد موضوع مورد منازعه به توافقي که موردقبول آن‌ها قرارگيري، دست يابند(نظري،1386).
مذاکره يکي از روش‌هاي ابتدايي در حل‌وفصل منازعه به‌حساب مي‌رود. درروش مذاکره طرفين منازعه ترجيح مي‌دهند به‌جاي مراجعه به نهادهاي رسمي و محاکم اختلافاتشان را از طريق گفتگو حل‌وفصل نمايند. مذاکره يا از طريق گفتگوهاي مستقيم و يا هم توسط وکلاي طرفين منازعه صورت مي‌گيرد. مذاکره روشي است در حل منازعه در سطح بين‌المللي نيز مورداستفاده قرار مي‌گيرد. در سطح بين‌المللي بسياري از کشورها اختلافاتشان را از طريق مذاکره و گفتگو حل‌وفصل مي‌نمايند.
3-2-2- حکميت
حکميت يکي ديگر از روش‌هاي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر” هست. حکميت نزديک‌ترين روش قضايي و رسمي حل منازعات هست.
حکميت عبارت از فني هست که هدف آن حل‌وفصل يک منازعه ميان طرفين منازعه توسط شخص ثالث که حکم ناميده مي‌شود هست. در حکميت اختيارات از طرفين منازعه گرفته مي‌شود وبر اساس آن ميان طرفين منازعه فيصله صادر مي‌نمايند(فکوهي،1389).
مراجعه به حکميت مانند ساير شيوه‌هاي “اي دي آر” اختياري و به اساس توافق طرفين منازعه صورت مي‌گيرد.
4-2-2- مصالحه
مصالحه همانند ميانجيگري روشي است که در آن با گفتگوهاي وساطت مصلح منازعه طرفين حل‌وفصل مي‌شود. مصلح نيز همانند ميانجي با طرفين منازعه در خصوص موضوع مورد اختلاف گفتگو مي‌کند و ديدگاه‌هاي آن‌ها را به هم نزديک کرده و در صورت تمايل طرفين طرح مصالحه را تنظيم مي‌نمايد. بعضي از دانشمندان فن مديريت منازعه بين ميانجيگري و مصالحه تفاوت قائل نمي‌شوند. برعکس عده‌اي ديگري را عقيده بر آن است مصالحه شيوه جدا مستقل از ميانجيگري در حل منازعات به‌حساب مي‌رود. به عقيده آن‌ها مصالحه يک شيوه بالاتر از ميانجي‌گري هست و نقش مصلح در حل منازعه فعال‌تر از ميانجي هست. زيرا مصلح در پهلوي وساطت ايجاد راه‌حل‌ها، متن مصالحه را نيز تنظيم مي‌نمايد(فکوهي،1389).
5-2-2- ارزيابي بي‌طرفانه
ارزيابي بي‌طرفانه عبارت از روشي است که طبق آن طرفين منازعه دلايل و ادعاهاي خود را در خصوص موضوع مورد منازعه به يک کارشناس بي‌طرف ارائه مي‌کنند و کارشناس مذکور دلايل و ادعاهاي طرفين را ارزيابي مي‌کند و سپس پيش‌بيني مي‌کند که محکمه چگونه در خصوص موضوع مورد منازعه تصميم خواهد گرفت. ارزيابي بي‌طرفانه اين جهت يکي از روش‌هاي جايگزين حل منازعه تلقي مي‌گردد که چنانچه منازعه يک موضوع مسلکي يا تخصصي را در برداشته باشد که مستلزم ارزيابي متخصص کارشناس باشد، بعد از ارزيابي بي‌طرفانه، طرفين ممکن است توافق کنند که يک متخصص يا کارشناس بي‌طرف راجع به موضوع اتخاذ تصميم نمايد.
بااينکه مراجعه به متخصص بي‌طرف اختياري و به رغبت طرفين منازعه هست، آنان مي‌توانند توافق نمايند که نظر کارشناس در خصوص موضوع مورد منازعه براي آن‌ها الزام‌آور باشد(بيات،1387).
3-2- خصوصيات شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات
هدف اصلي شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات نهادهاي رسمي عدلي قضايي پايان دادن به اختلاف طرفين منازعه هست، اما شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” مبتني بر اصول خصوصيات زيادي هست که آن را از شيوه رسمي حل منازعات متمايز مي‌سازد.
مهم‌ترين خصوصيات شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” قرار ذيل‌اند:
1-مراجعه به شيوه‌هاي “اي دي آر” اصولاً اختياري و مبتني بر توافق طرفين منازعه هست.
2- رسيدگي‌هاي “اي دي آر” معمولاً يک مرحله‌اي است و جز در موارد خاص، فيصله‌هاي صادره قطعي هست.
3- شخص يا اشخاص ثالث بي‌طرفي که براي حل منازعه در طرق بديل منازعات يا “اي دي آر” فعاليت مي‌کنند.
اصولاً به اساس توافق طرفين منازعه انتخاب مي‌گردند.
4- پروسه حل منازعه در شيوه “اي دي آر” مبتني بر مذاکره و گفتگوي طرفين منازعه صورت مي‌گيرد.
5- رسيدگي‌هاي مبتني بر شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات به‌طور غيرعلني و محرمانه برگزار مي‌شود و جز طرفين منازعه و نمايندگان آن‌ها اشخاص ديگر حق ورود و دخالت در جريان رسيدگي را ندارند(فکوهي،1389).
4-2- فوايد مراجعه به شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات
مراجعه به شيوهاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” فوايد بي‌شماري براي طرفين منازعه دربردارد که باعث مي‌شود افراد دخيل در منازعه اختلافاتشان را خارج از محدوده‌اي ادارات عدلي قضايي حل‌وفصل نمايند. (فکوهي،1389).
از مهم‌ترين فوايد مراجعه به شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات مي‌توان به شکل ذيل نام برد:
1-4-2- ازلحاظ سرعت
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر” اختلافات معمولاً سريع‌تر از محاکم حل‌وفصل مي‌گردند. زيرا اولاً تراکم قضايا و روسيه‌هاي که در اداره عدلي قضايي وجود دارد در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات مشاهده نمي‌شود. دوم اينکه پيچيدگي تشريفاتي که ازلحاظ اجرايت شکلي در رسيدگي به اختلافات در ادارات عدلي قضايي مشاهده مي‌شود در شيوه‌هاي “اي دي آر” وجود ندارد. سوم اينکه اشخاص ثالث بي‌طرفي که جهت حل منازعات در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات انتخاب مي‌گردند اشخاص متخصص مسلکي در موضوع خاص مي‌باشند. چهارم اينکه در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات کدهايي حقوقي مدون وجود ندارد که تعارض آنان با يکديگر که پروسه “اي دي آر” را پيچيده سازد. پنجم اينکه پروسه رسيدگي به اختلافات در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يک مرحله‌اي هست که اين خود سرعت حل منازعه را افزايش مي‌دهد(فکوهي،1389).
2-4-2- ازلحاظ هزينه
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، اختلافات با هزينه کمتري حل‌وفصل مي‌شوند(فکوهي،1389)..
3-4-2- ازلحاظ محرميت
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، جريان رسيدگي به‌طور خصوصي محرمانه و غيرعلني صورت مي‌گيرد. پادر نظر داشت حساسيت چگونگي موضوع مورد منازعه طرفين يا يک‌طرف منازعه بنا به دلايلي ممکن است که بخواهند که رسيدگي‌هاي که توسط “اي دي آر” صورت مي‌گيرد به شکل سري محرمانه صورت گيرد که در اين صورت تمام جريانات رسيدگي توسط اشخاص ثالث به شکل محرمانه بر گذار مي‌گردد. (فکوهي،1389).
4-4-2- ازلحاظ تسهيلات
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، رسيدگي به اختلافات با سهولت آساني صورت مي‌گيرد(فکوهي،1389).
5-4-2- ازلحاظ تأمين عدالت
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، اختلافات به‌وسيله شخصي رسيدگي مي‌شود که توسط طرفين منازعه انتخاب مي‌گردد مورد اعتماد آن‌ها هست. وازسوي ديگر شخص بالت نسبت به موضوع مورد منازعه داراي تجربه، دانش مهارت مسلکي هست که به حل سريع و عادلانه ويتامين عدالت کمک بيشتر مي‌نمايد(فکوهي،1389).
6-4-2- ازلحاظ قواعد و مقررات
شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات مبتني بر قواعد و مقررات موردتوافق طرفين منازعه هست. طرفين اختياردارند که قوانين و قواعد مناسب را براي حل منازعه وضع نمايند. هکذا آن‌ها مي‌توانند بدون استناد به قانون مدون تا جاييکه در تناقض صريح به احکام قوانين نافذ و شريعت اسلامي قرار نگيرد، اختلافشان را حل‌وفصل نمايند(بيات،1387).
7-4-2- ازلحاظ همکاري طرفين منازعه
حل‌وفصل منازعات در شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات در فضاي دوستانه و توأم با همکاري نزديک طرفين منازعه صورت مي‌گيرد. در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات طرفين منازعه سعي مي‌کنند تا اختلافاتشان را از طريق گفتگوهاي مستقيم و يا غيرمستقيم حل‌وفصل نمايند که چنين کاري بدون همکاري نزديک و تشريک‌مساعي آن‌ها ممکن نيست(بيات،1387).
در تحقيقي که آقاي بيات در سال 1386 انجام داده بود نرخ وقوع قتل عمد در کل کشور طي سال‌هاي 1385-1376، روند صعودي داشته است و از 49/2 در هر صد هزار نفر جمعيت در سال 1376 به 1-3 در هر صد هزار نفر جمعيت افزايش‌يافته است. البته لازم به ذکر است که نرخ وقوع قتل عمد در سال 1381 به 83/3 در هر صد هزار نفر جمعيت رسيده است که رقم چشمگيري هست(بيات،1387).
بعد از جمع‌آوري کل نظريه‌هاي مطرح‌شده در پروژه‌هاي تحقيقاتي (درزمينه قتل) و دسته‌بندي و بررسي اين نظريه مي‌توان اين‌گونه نتيجه‌گيري کرد که از مجموع تئوري‌هاي جامعه‌شناختي، نظريه فشار بيشترين استفاده و تئوري بي‌سازماني و نظارت اجتماعي کمترين استفاده را داشته است. البته لازم به ذکر است که بعد از نظريه فشار تئوري‌هاي روان‌شناسي در رتبه دوم قرارگرفته‌اند و اين مسئله نشان از اين دارد که محققان در نبين مسئله قتل نگاهي فردي را اتخاذ کرده‌اند و به‌جاي توجه به متغيرهاي اجتماعي، بيشتر به متغيرهاي رواني و فردي توجه کردند (بيات، 1387).
عبدالحسين طيوري مهر در تحقيقي خود تحت عنوان بررسي ريشه‌هاي فرهنگي و اجتماعي قتل پرداخته است ايشان مي‌نويسد:
علت صدور قتل از يک شخص از ابعاد مختلف مورد کندوکاو قرارگرفته اينک ما فقط به بعد فرهنگي و اجتماعي آن مي‌پردازيم بر اساس نظريه جامعه‌شناسي (سوسيوژنيک) علت قتل را ناشي از شرايط اجتماعي مي‌دانند، اينک به سؤالات مطرح‌شده به‌صورت تفصيلي و جداگانه پرداخته مي‌شود و در ادامه به تحليل نهايي آن خواهيم پرداخت:
5-2- بيشترين فراواني قتل در شهرستان سراوان کدام است؟
بر اساس تحقيقات انجام‌گرفته قتل به صورت‌هاي مختلفي صورت مي‌گيرد استفاده از سلاح گرم و سرد و چوب و چماق و.. البته علل مختلفي نيز دارد ولي چند عامل از عوامل ديگر مؤثرتر وبرترند لذا به اين چند مورد اکتفا و سعي در تحليل اين موارد مي‌کنم (نظري،1384).
اگر بخواهيم قتل‌هايي را که در …. رخ مي‌دهد را طبقه‌بندي کنيم به پنج نوع قتل که از بقيه مهم‌تر مي‌باشند مي‌رسيم که عبارت‌اند از: 1- قتل‌هاي ناموسي 2- قتل‌هاي خانوادگي 3- قتل‌هاي بين طايفه‌اي 4- قتل‌هاي انتقامي (قصاصي) 5- قتل‌هاي سريالي يا برنامه‌ريزي‌شده ازجمله مهم‌ترين قتل‌ها درسراوان مي‌باشند. و اينک به توضيح و معرفي هرکدام از انواع يادشده مي‌پردازيم و در آخر اين قسمت جدول آماري قتل در چند سال اخير را ذکر مي‌کنم.
1-5-2- قتل‌هاي ناموسي:
از عوارض دوران گذر از سنت به مدرنيته و ايجاد تعادل بين اعتقادات قديمي مردم و معارف و علوم جديد، به هم ريختن بسياري از سنن در عمق محتوايي آن امري اجتناب‌ناپذير است. توجه صرف به ظواهر اخلاق و سنت‌هاي کهن موجب غفلت از کرامت و شدن انساني مي‌شود. در اين حالت وفاداري به سنت، اهميتي فراتر از شأن و منزلت انساني مي‌يابد. پديده “قتل‌هاي ناموسي” که ريشه در باورهاي قديمي عموم مردم جامعه دارد، يکي از مظاهر اين روند است(نظري،1384).
طبق بررسي‌هاي انجام‌شده 20 درصد قتل‌هاي اتفاق افتاده در کل کشور ناموسي و جنسي است. درعين‌حال در ساله‌اي اخير جدا از مرداني که اقدام به قتل ناموسي زنان خود مي‌کنند زنان بسياري نيز در واکنش به اقدامات غيراخلاقي مردان خانواده آن‌ها را به قتل مي‌رسانند که اين پديده نوظهور و در حال



قیمت: تومان

b (1107)

دانشگاه آزاد اسلامي
پرديس تحصيلات تکميلي علوم و تحقيقات
سيستان و بلوچستان
پايان‌نامه کارشناسي ارشد رشته حقوق (M.A)
گرايش حقوق جزا و جرم‌شناسي
عنوان:
بررسي علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان
استاد راهنما:
دکتر محمود بولاغ
توسط:
حميد گمشادزهي
سال تحصيلي 1393-1392
دانشگاه آزاد اسلامي
پرديس تحصيلات تکميلي علوم و تحقيقات
سيستان بلوچستان

پايان‌نامه کارشناسي ارشد (M. A)
حقوق

عنوان:
بررسي علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان

نگارنده:
حميد گمشادزهي

از اين پايان‌نامه در تاريخ با حضور استاد راهنما، استاد مشاور و هيئت‌داوران در دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم تحقيقات سيستان بلوچستان با موفقيت دفاع به عمل آمد و مورد تائيد قرار گرفت.

هيات داوران:
استاد راهنما: دکتر محمود بولاغ

استاد مشاور:

داور: دکترمحمدرضا کيخا و دکتر موسي عاکفي قاضياني

مديرگروه کارشناسي ارشد: دکتر محمود بولاغ معاونت پژوهشي واحد: دکتراحمد مجوزي

تعهدنامه اصالت پايان نامه

اينجانب حميد گمشادزهي دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته تخصصي در رشته حقوق که در تاريخ از پايان نامه خود تحت عنوان “بررسي علل بروز قتل‌هاي قبيله اي در شهرستان سراوان” با کسب نمره 16.50 و درجه بسيار خوب دفاع نموده‌ام بدينوسيله متعهد مي‌شوم:
1) اين پايان نامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام‌شده توسط اينجانب بوده ودر مواردي که از دستاوردهاي علمي وپژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و…) استفاده نموده‌ام، مطابق ضوابط و رويه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده‌ام.
2) اين پايان نامه قبلاً براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي (همسطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده وهرگونه بهره برداري اعم ازچاپ، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4) چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را مي‌پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط ومقرارت رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي‌ام هيچ گونه ادعايي نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگي: حميد گمشادزهي
تاريخ و امضاء
تقديم
“پدر بزرگوارم”
او که به من آموخت که دردهاي بزرگ از آن مردان بزرگ است ليکن از آن به کوچکي ياد مي‌کنند و دردهاي کوچک از آن مردان کوچک و به من آموخت تا انتخاب کنم.
اي پدر، اي مظهر رنج و تلاش غنچه‌اي بر پينه‌هاي دست‌تو خواهم گذاشت
“مادر مهربانم”
او که فروغ نگاهش، گرمي کلامش و روشني رويش سرمايه‌هاي جاودانه زندگي من است و وجود پرمهرش برايم عزيزترين است.
مادر، در برابر وجود نازنينت زانوي ادب به زمين مي‌نهم و بادلي مالامال از عشق و محبت متواضعانه بر دستانت بوسه مي‌زنم.
“خوهران عزيزم و برادران مهربانم”
که هميشه دوستشان دارم و شادي و موفقيتشان را از خداوند سبحان مي‌خواهم.
تشکر و قدرداني
اينک که در سايه الطاف الهي، توفيقي حاصل شد و بابي ديگر از معرفت بر تاريکخانه ذهنم گشاده گرديد بر زمين اخلاص پاي مي‌گذارم و دامن شکر مي‌گشايم و پيشاني شکر و سپاس مي‌سايم. باشد تا فياض بي‌نياز و خداوند سبحان، همچنان از خوان علم و معرفت خويش دريغم نفرمايد و سفره نعمت خويش را در مقابلم بازگرداند.
تقديم به استاد:
بر اساس حديث معروف پيامبر اکرم (ص):
مَن لَم يَشکُر المَخلُوق لَم يَشکُر الخالِق
وظيفه خود مي‌دانم تا مراتب سپاس و تقديم خود را از زحمات بي‌شائبه و ارشادات ارزشمند استاد بزرگوار جناب آقاي دکتر محمود بولاغ که راهنمايي مرا در تهيه و تدوين اين رساله به عهده داشتند ابراز نمايم.
فهرست مطالب
چکيده…………1
فصل اول:
کليات تحقيق………..2
مقدمه……….3
1-1-بيان مسئله4
2-1-اهميت وضرورت تحقيق5
3-1-اهداف تحقيق5
4-1-فرضيه هاي تحقيق………………………………………………………………………………………………………………..6
5-1-سؤالات تحقيق6
6-1-پيشينه تجربي تحقيق…………………………………………………………………………………………………………….6
فصل دوم:
مباني نظري تحقيق10
1-2-ماهيت منازعه11
1-1-2-رويکردهاي مختلف در مورد مفهوم منازعه11
2-1-2-انواع نظريات منازعه12
3-1-2-نظريه‌هاي خرد منازعه:12
4-1-2-نظريه‌هاي کلان منازعه:13
5-1-2-ديدگاه متفکران و نظريه پردازان به منازعه13
2-2-اقسام شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات15
1-2-2-ميانجيگري……..15
2-2-2-مذاکره16
3-2-2-حکميت…………16
4-2-2-مصالحه………….16
5-2-2-ارزيابي بي‌طرفانه17
3-2-خصوصيات شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات17
4-2-فوايد مراجعه به شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات18
1-4-2-ازلحاظ سرعت18
2-4-2-ازلحاظ هزينه19
3-4-2-ازلحاظ محرميت19
4-4-2-ازلحاظ تسهيلات19
5-4-2-ازلحاظ تأمين عدالت19
6-4-2-ازلحاظ قواعد و مقررات19
7-4-2-ازلحاظ همکاري طرفين منازعه20
5-2-بيشترين فراواني قتل در شهرستان سراوان کدام است؟21
1-5-2-قتل‌هاي ناموسي:21
2-5-2-قتل‌هاي بين طايفه‌اي:21
3-5-2-قتل‌هاي انتقامي (قصاصي):22
4-5-2- ريشه ايجاد نزاع ها در شهرستان سراوان………………………………………………………………………..22
2-6-اهميت شناخت انگيزه وقوع قتل23
2-7-تعيين انگيزه‌هاي قتل24
1-7-2- انواع انگيزه‌هاي قتل در شهرستان سراوان25
8-2-ميزان يا نرخ قتل25
2-9-شيوه‌هاي ارتکاب قتل در شهرستان سراوان26
1-9-2-سلاح گرم:…..26
2-9-2-سلاح سرد:……..26
3-9-2-خفگي:26
4-9-2- مسموم کردن:27
5-9-2- سوزاندن:27
6-9-2- ساير روش‌ها:27
10-2- طبقه بندي انواع قتل در تحقيقات پليسي27
11-2-طبقه بندي انگيزه‌هاي وقوع قتل عمد از ديدگاه پليس28
12-2-علل عمومي ارتکاب قتل در شهرستان سراوان29
13-2-شناسايي انگيزه و علل وقوع قتل32
14-2-ريشه ايجاد نزاع ها در شهرستان سراوان:46
15-2-انگيزه نزاع در شهرستان سراوان:47
16-2-ميزان خشونت در بروز نزاع عا در شهرستان سراوان:48
17-2-دامنه نزاع در شهرستان سراوان:49
18-2-خشونت از ديدگاه قرآن مجيد:50
19-2-رابطه فقر با بزهکاري:55
20-2-انواع قتل هاي صورت گرفته در ايران:58
21-2-چهارچوب نظري60
22-2-نظريه مورد استفاده65
23-2-تعريف مفاهيم متغيرها66
1-23-2-تعلق به جامعه قبيله‌اي:66
2-23-2-تعصب قومي قبيله‌اي:66
24-2-فرهنگي شدن:68
1-24-2-خاص گرايي:70
2-24-2-جمع گرايي:.71
3-24-2همبستگي دروني قوي:70
4-24-2-کنترل اجتماعي غيررسمي:70
5-24-2-ميزان استفاده از رسانه‌هاي جمعي:70
6-24-2-تحصيلات:……..71
7-24-2-پايگاه اجتماعي و اقتصادي:71
8-24-2-محل سکونت:71
9-24-2-متغيرهاي زمينه اي:71
25-2-تعريف نظري و عملياتي متغير وابسته، گرايش به قتل قبيله اي72
1-25-2-‌ بعد احساسي:72
2-25-2-بُعد رفتاري:…….72
26-2-پيشينه خارجي تحقيق:72
1-26-2-کشتار دسته جمعي73
27-2-دولت و هويت در خاورميانه83
فصل سوم:
روش شناسي تحقيق90
1-3- مقدمه91
2-3- روش تحقيق91
3-3- جامعه و نمونه آماري91
4-3- ابزار گرد آوري92
5-3- روايي پرسشنامهError! Bookmark not defined.
6-3- پايايي پرسشنامه93
فصل چهارم:تجزيه و تحليل داده هاي آماري94
1-4- توزيع فراواني متغير احساس وابستگي به قوم و طايفه در شهرستان سراوان95
2-4- ميزان احساس مسئوليت افراد :95
3-4- اهميت طايفه در نزد افراد:95
4-4- فرضيه هاي تحقيق…………………………………………………………………………………………………………….96
5-4- سئوالات تحقيق………………………………………………………………………………………………………………96
6-4- تجزيه و تحليل قتل هاي قبيله اي انجام شده در شهرستان سراوان……………………………………………97
1-6-4- انگيزه وقوع قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان…………………………………………………………..97
2-6-4-شيوه ارتکاب قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان…………………………………………………………..98
3-6-4- ميزان تحصيلات پاسخ دهندگان به پرسشنامه……………………………………………………………………98
7-4- بررسي فرضيه ها و سئوالات و تجزيه و تحليل آنها…………………………………………………………….99
8-4- بررسي عوامل موثر بر وقوع قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان…………………………………………103
فصل پنجم: نتيجه‌گيري و پيشنهاد‌ات105
نتيجه‌گيري.106
پيشنهادات:107
منابع……………………….110
منابع اينترنتي113
منابع لاتين.114
فهرست جدول‌ها
جدول ‏4-1 توزيع فراواني متغير احساس وابستگي نسبت به قوم وطايفه95
جدول ‏4-2 ميزان احساس مسئوليت95
جدول ‏4-3 توزيع فراواني متغير اهميت طايفه درنزدافراد95
جدول ‏4-4 قتل هاي واقع بر اساس انگيزه وقوع97
جدول ‏4-5 قتل هاي واقعه بر اساس شيوه ارتکاب98
جدول ‏4-6 بررسي ميزان تحصيلات پاسخ دهندگان به پرسشنامه98
چکيده
قتل و پايان دادن به حيات انسان‌ها آن‌هم به‌صورت عمد، يکي از مهم‌ترين عواملي است که امنيت فردي و اجتماعي جامعه را به مخاطره مي‌اندازد و خسارت‌هاي مادي و معنوي فراواني به جامعه وارد مي‌سازد. با توجه به تأثير رواني قتل در جامعه قبيله‌اي سراوان، محقق بر آن شد تا تحقيقي در خصوص علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي انجام دهد. بر همين اساس عوامل مؤثر بر قتل‌هاي قبيله‌اي در محدوده مکاني شهرستان سراوان موردبررسي قرار گرفت.
روش تحقيق، توصيفي – پيمايشي است و جامعه آماري از ميان سران و ريش‌سفيدان 7 طايفه درگير با همديگر به‌صورت تصادفي 140 نفر انتخاب شدند. ابزار پژوهش تنظيم پرسشنامه محقق ساخته‌اي است با پاسخ‌هاي چهارگزينه‌اي که پس از تأييد روايي و پايايي، طراحي و در بين جامعه آماري توزيع گرديد. پس از جمع‌آوري پرسشنامه داده‌ها به دو صورت توصيفي و استنباطي بررسي تجزيه‌وتحليل شد که نتايج حاصل از ارزيابي پاسخ به سؤالات نشانگر آن است که عصبيت قومي، دسترسي آسان افراد طوايف به سلاح و واگذاري بي‌رويه سلاح به طوايف توسط بعضي ارگان‌هاي نظامي و امنيتي، قاچاق مواد مخدر، گروگان‌گيري و نبود کار آيي و بازدارندگي مجازات مقرر در قانون و عدم مراجعه مردم جهت پيگيري پرونده‌هاي قتل به مراجع قضايي از عواملي هستند که تأثير فوق‌العاده و معناداري بر وقوع قتل‌هاي قبيله‌اي دارند.

کليدواژه: قتل، امنيت، جرم، قبيله، عصبيت قومي،،سراوان،ريش سفيدان
فصل 1-
فصل اول:
کليات تحقيق
مقدمه
سازمان‌هاي انسان‌محور همچون ناجا داراي مأموريت‌هاي خاصي مي‌باشند که يکي از مأموريت‌هاي محوري واصلي آن، برقراري امنيت و حفظ نظم است که در انجام آن همتايي ندارد. بزهکاري ريشه در تاريخ زندگي انسان دارد به‌گونه‌اي که دورکيم، جامعه‌شناس فرانسوي، از آن به‌عنوان “پديده اي عادي” و اجتناب‌ناپذير در کنار ساير پديده‌هاي اجتماعي زندگي ياد مي‌کند. جامعه‌اي که همه افراد آن بدون استثناء ارزش‌هاي حاکم بر جامعه را محترم شمرده و جرم جنايت در آن اتفاق نيفتد، جزء در عالم خيال وجود ندارد. با نگاهي به تاريخ زندگي بشر درمي‌يابيم که آغاز تشکيل جامعه بشري جرم و جنايت همراه آن بوده است. انساني که زماني به‌دوراز هر قيدوبندي کاملاً آزاد زندگي کرده و اين حالت را قرن‌ها در درون خود به‌عنوان يک واقعيت بديهي باور کرده نمي‌تواند به‌راحتي قيدوبندي را در زندگي‌اش بپذيرد.
قتل يکي از هولناک‌ترين جنايت‌هاي بشري است که به‌رغم وضع قوانين مختلف براي پيشگيري از وقوع اين جرم، گريبان گير تمام جوامع بوده است. مسائل مالي، عصبيت قومي، جنون، خشونت، دشنام و ناسزاگويي و حتي دوست داشتن و احساس تعلق از عواملي است که هرروز به‌عنوان انگيزه‌هاي قتل در حوادث روزنامه‌ها درج مي‌گردد. اين جرم ازيک‌طرف به اصل مصونيت و غيرقابل تعرض بودن حيات انساني که عزيزترين وديعه الهي است لطمه مي‌زند و از طرف ديگر امنيت جامعه را متزلزل مي‌سازد.
در سال‌هاي اخير شاهد وقوع قتل‌هاي زيادي در شهرستان سراوان هستيم که مرتکبين آنان به دلايل و انگيزه‌هاي گوناگون و با استفاده از روش‌هاي مختلف اين کار را انجام مي‌دهند از همين رو، در اين تحقيق بر آن شديم تا اين عوامل را در حد امکان در شهرستان سراوان شناسايي و مورد ارزيابي قرار دهيم.
1-1- بيان مسئله
نظم و امنيت جزء ناگزير و ضروري زندگي است و برقراري آن يکي از وظايف اصلي دولت بلکه اصلي ترين کار يک حکومت است.امنيت محقق نمي شود مگر با شناسايي عواملي که مخل امنيت جامعه هستند که يکي از اين عوامل قتل مي باشد. سابقه وقوع قتل را مي توان تا سپيده دم تاريخ بشري جست و جو کرد؛زماني که آدم و حوا به علت ارتکاب عمل نهي شده از بهشت رانده شدند و پسرشان قابيل برادر خود هابيل را به قتل رسانيد،جنايت و قتل آغاز شد. بر همين اساس مي توان گفت قتل نفس از جمله جرايمي است که ريشه در پيدايش انسان در روي زمين دارد و شايد بتوان اولين جرم در تاريخ بشر را قتل عمد تلقي کرد.
قتل از جمله آسيب هاي اجتماعي است که ديدگاهها و فرضيات مختلفي پيرامون آن ارائه شده است و عده اي از نظريه پردازان بر اين باورند که افراد هنجار شکن نقش موثري در وقوع آن دارند ؛افرادي که به دلايل مختلف نتوانستند خود را با مقتضيات اجتماعي وفق دهند. عدم تأمين نيازهاي زندگي اجتماعي و فشارهاي رواني ناشي از زندگي سرمايه داري از يک سو و گرايش به ماديات و تعصبات قومي و قبيله اي و منافع شخصي ،زمينه اي را براي بروز حالات خطرناک و انحرافات و ارتکاب جرايم ،به خصوص در جوانان مستعد در شهرستان سراوان آماده مي نمايد. طوايف در شهرستان سراوان براي رسيدن به اميال خود در کوتاه ترين زمان مرتکب قتل همديگر مي شوند که روش ارتکاب آن در شهرستان سراوان متعدد است که از ميان اين روش ها مي توان قتل به وسيله سلاح نام برد که بيشترين قتل هاي قبيله اي و طايفه اي را در شهرستان سراوان از اين روش استفاده مي شود.
قتل هاي سال هاي اخير ،دلايل و انگيزه هاي ي از جمله قتل هاي انتقام جويانه قتل هايبر سر اختلاف مالي و مالکيت و ناموسي ،گروگانگيري و قاچاق مواد مخدر صورت مي گيرد. که عمده اين قتل ها بوسيله سلاح گرم به وقوع مي پيوندد. از نظر قضايي قتل به هر انگيزه اي که صورت گرفته باشد،قتل است. خواه انگيزه کينه ،انتقام،تصاحب اموال و يا بر سر قاچاق مواد مخدر و يا بوسيله گروگانگيري و يا سرقت باشد.
ناجا به عنوان ضابط مقام قضايي که مسئوليت پيشگيري و برخورد با جرايم و کشف جرم را بر عهده دارد ، مي تواند هر گونه تغيير محيطي و اجتماعي تشديد کننده جرم را تحت بررسي و برخورد قرار دهد و با شناسايي عوامل آن ،براي پيشگيري و يا کشف ،برخورد مناسب را جهت اجاي وظايف خود اعمال نمايد.
به همين دليل در اين تحقيق علل بروز قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان به عنوان مسئله اصلي مورد بررسي قرار گرفت و در کنار آن با نگاه آسيب شناسانه و با بهره گيري از نظريه هاي موجود به مسائل فرعي تري براي شناسايي بهتر عوامل موقر بر قتل هاي قبيله اي،راهکارهاي مناسب براي کاهش آن ارائه گرديد.
با وجود اين بررسي ها مشخص کرد که در خصوص علل بروز قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان در دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتي انجام نگرفته است.
2-1- اهميت وضرورت تحقيق
‌ پژوهش حاضر مسئله علل بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان را مورد بررسي قرار مي‌دهد. باوجود اهميت موضوع مذکور، تاکنون تحقيق تجربي شايسته‌اي در ايران در اين خصوص صورت نگرفته است. اين تحقيق با رويکردي نو به مسئله” علل بروز قتل قبيله‌اي” پرداخته است و زمينه نظري آن عبارت است از: نظريه‌هاي مربوط به جامعه سنتي و مدرن ديدگاه نوسازي با محوريت نظريات رد فيلد و دورکيم. روش تحقيق، توصيفي پيمايشي و ابزار آن پرسشنامه با گويه ها و پرسش‌هاي محقق ساخته است. جمعيت آماري اين تحقيق را تعداد 500 نفر، که به‌صورت تصادفي 140 نفر انتخاب گرديد.
3-1-اهداف تحقيق
1- بامطالعه گرايش به قتل‌هاي قبيله‌اي، به سياست‌گذاران و برنامه ريزان جهت تعديل يا از بين بردن اين پديده کمک شاياني نمود.
2- ميزان تأثير نهادهاي مردمي در پيشگيري از قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان .
3- بررسي تأثير دسترسي آسان سلاح و واگذاري آن توسط مراجع نظامي و امنيتي به طوايف بر وقوع قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان.
4- بررسي تأثير ميزان بازدارندگي مجازات هاي مقرر در قانون براي مرتکبين قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان توسط مراجع قضايي.
4-1-فرضيه هاي تحقيق:
1- به نظر مي‌رسد علل مختلفي در بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان نقش دارند.
2- به نظر مي رسد نهادهايي هستند که مي توانند از بروز قتل هاي قبيله اي در شهرستان سراوان جلوگيري نمايند.
3- به نظر مي‌رسد ضمانت اجراههايي که توسط مراجع قضايي در قبال قتل هاي قبيله اي اعمال مي گردد بازدارندگي لازم را ندارند.
4- به نظر مي رسد اکثر مواقع مرتکبين اين گونه قتل ها مورد تعقيب و دستگير و به مجازات قانوني نرسيده اند.
5-1- سؤالات تحقيق
1- چه عللي در بروز قتل‌هاي قبيله‌اي در شهرستان سراوان مؤثرند؟
2-چه نهادهايي در پيشگيري از بروز اين گونه قتل ها در شهرستان سراوان موثرند؟
3- ضمانت اجراهايي که توسط مراجع قضايي در قبال قتل‌هاي قبيله‌اي اعمال مي‌گردد تا چه حد بازدارنده است؟
4-تا چه ميزان مرتکبين اين قتل‌ها توسط مراجع امنيتي و قضايي مورد تعقيب و دستگير و به مجازات رسيده‌اند؟
6-1- پيشينه تجربي تحقيق
پژوهشي تحت عنوان توصيف و تبيين جامعه‌شناسي جمعي در استان لرستان توسط عبداللهي و چلبي به درخواست استانداري استان لرستان در سال 1372 انجام گرفت که يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد که به‌طورکلي ميزان انسجام عام که از ويژگي‌هاي مهم اجتماع عام است در سطح نسبتاً ضعيف است و تحليل‌ها نشان مي‌دهد که يکي از عوامل مهم نزاع‌هاي جمعي در استان لرستان ضعف انسجام عام است، جايي که انسجام وجود داشته باشد درواقع مشارکت اجتماعي بيشتر و فراگيرتر است و انسجام عام در مناطق شهري بيش از روستا و در مناطق روستايي بيش از مناطق عشايري هست.
خراط‌ها و جاويد، پژوهشي با عنوان بررسي علل و عوامل جامعه‌شناختي بروز نزاع و درگيري و پيامدهاي آن در شهر تهران در سال 1384 انجام دادند که نتايج اين تحقيق نشان مي‌دهد که عواملي نظير وجود آسيب‌ها و مسائل اجتماعي، ضعف در کنترل و نظارت اجتماعي، کژ کاري کردي برخي نهادها و سازمان‌ها، عدم حاکميت قانون، پراکندگي و فراواني کانون‌هاي نزاع و درگيري از عوامل مهم بروز نزاع و درگيري در شهر تهران هستند (معاونت اجتماعي ناجا، 1385).
پژوهشي با عنوان تحليلي بر تنش‌هاي قومي در ايران در سال 1383 توسط پور افکاري انجام‌گرفته، يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد که علل اين تنش‌ها را مي‌توان ابعاد فرهنگي، محيط طبيعي، عوامل اجتماعي، قوم‌گرايي، عدم آشنايي مردم اين مناطق با قوانين اسلامي، ضعف مالي و تعصبات شديد قومي و …. دانست(پور افکاري،1383).
پژوهشي توسط نظري (1386) انجام گرفت، نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد که متغيرهاي پرخاشگري، قوم‌گرايي، تأثير معنادارمثبت و ميزان کنترل اجتماعي و تحصيلات تأثير معنادار منفي بر گرايش به نزاع (نظري،1386).
طبق بررسي يک پژوهش انجام‌شده توسط فرجاد (1371) و عبدي (1376) درباره پديده قتل در ايران و ويژگي‌هاي اقتصادي و اجتماعي قاتلان، عوامل اقتصادي و فرهنگي، روابط خانوادگي، سن و جنس و وضعيت تحصيلي با قتل‌هايي که در دهه‌هاي اخير رخ‌داده است رابطه معناداري داشته است. بر اساس اين مطالعات، نرخ قتل در ميان زنان کمتر از مردان بوده است و اکثر قتل‌ها را گروه سني زير 40 سال انجام داده‌اند. ميزان تحصيلات بالا نيز رابطه منفي با قتل داشته است (احمدي، 1384).
در پژوهشي (1383) که بر روي کليه مقتولان شهر تهران طي نيمه دوم سال 1382 و نيمه اول سال 1383 که 347 نفر بوده‌اند يافته‌ها نشان داد که 79/5 درصد از مقتولان مذکر و ميانگين سني آن‌ها 32/6 سال بوده است. بيش‌ترين انگيزه قتل، نزاع‌هاي منجر به قتل با 35/2 درصد و کمترين انگيزه، لواط 7/1 درصد ذکرشده است. در 53/9 درصد، قتل توسط اسلحه سرد اتفاق افتاده و شايع‌ترين اسلحه مورداستفاده نيز چاقو بوده است. يافته‌ها هم‌چنين نشان داد که بين روش‌ها و انگيزه‌هاي مختلف منجر به قتل و سن، جنس، وضعيت تأهل، وضعيت اعتياد، شغل و مليت مقتولان ارتباط معناداري وجود دارد. هم‌چنين شايع‌ترين قتل، نزاع‌هاي ساده بوده است (35/2 درصد). در رده‌هاي بعدي به ترتيب سرقت، اختلافات خانوادگي، موارد نامعلوم، تجاوزت جنسي و ساير علل قرار داشتند که احتمالاً به خاطر حس انتقام‌جويي، نداشتن صبر و گذشت، عدم احترام به هم نوع، مشکلات اقتصادي، بيکاري و اعتياد هست.
بيشتر قتل‌ها در فصل بهار و کم‌ترين آن‌ها در فصل پاييز اتفاق افتاده است. به‌طوري‌که کمترين قتل در آبان ماه با 3/7 درصد و بيشترين آن در ارديبهشت‌ماه بوده است. (افتخاري ، 1384).
پژوهشي که پيرامون قتل و جنايت در 29 شهر بزرگ جهان انجام‌شده نشان مي‌دهد که 8 شهر از 12 شهر جهان که بيشترين قتل‌ها در آن صورت مي‌گيرند در آمريکا مي‌باشند (بيات ، 1387).
در تحقيقي در منطقه خاص با عنوان “عوامل منازعه قبيله‌اي در شهرستان بويراحمد” که توسط درستي در سال 1388 انجام‌شده است، 172 نفر از افرادي که حداقل يک‌بار در منازعات دسته‌جمعي قبيله‌اي شرکت داشته‌اند موردبررسي قرار گرفتند0 نتايج اين پژوهش نشان مدي دهد که ريشه منازعات جمعي و قبيله‌اي را بايد در تعصبات قومي و قبيله‌اي، انتقام‌جويي و اختلاف ملکي جست‌وجو کرد.
کلواري و بحريني (1389) در تحقيقي با عنوان “مطالعه رابطه عوامل فرهنگي – اجتماعي با نزاع‌هاي دسته‌جمعي”، دريافتند که متغيرهاي پرخاشگري، قوم‌گرايي، بي‌هنجاري و محروميت نسبي داراي رابطه معناداري مثبت و متغيرهاي کنترل اجتماعي، انسجام اجتماعي، پايگاه اجتماعي اقتصادي، سن، جنسيت و تحصيلات داراي رابطه معنادار معکوس و متغيرهاي تأهل و ميزان استفاده از وسايل ارتباط‌جمعي فاقد رابطه معنادار با گرايش به نزاع‌هاي جمعي، قومي و قبيله‌اي بوده‌اند، و گرايش به نزاع در بين مردان وزنان متفاوت بوده و مردان گرايش بيشتري به نزاع جمعي داشته‌اند(کلواري و بحريني،1389).
در تحقيقي که مهندس محمد نظر حزين يار در خصوص شيوه‌هاي حل منازعات گردآوري کرده است به نکات ذيل اشاره مي نمايد:
شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يا طرق حل منازعات يا ” اي دي آر” ياد مي‌شود به همه روش‌هاي جايگزين يا غير قضايي اطلاق مي‌شود که حل منازعات اختلافات در خارج از نهادهاي عدلي قضايي صورت مي‌گيرد. اين شيوه که به “عدالت خصوصي” نيز تعبير مي‌گردد منازعه از طريق گفتگوهاي مستقيم (مذاکره) و يا به‌وسيله شخص ثالث بي‌طرف (ميانجي و حکم) که معمولاً توسط طرفين منازعه انتخاب مي‌شود حل‌وفصل مي‌گردد(دانش، 1381).
گرچه استفاده از روش‌هاي جايگزين حل منازعات حتي پيش از شکل‌گيري شيوه‌هاي رسمي قضايي امري معمول و متداول بوده در درازهاي تاريخ مروج بوده است، اما استفاده از شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعه به‌گونه‌اي که داراي قواعد، مقررات چارچوب مشخص باشد و به‌عنوان جايگزين شيوه رسمي حل منازعه مورداستفاده قرار گيرد از دهه 1970 به بعد است که روزبه‌روز طرفداران بيشتري پيدا مي‌کند.
تا هنوز معلوم نيست که چه کسي کدام دانشمندي اصطلاح شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” را اختراع نموده است، ولي به اساسي تحقيقات به‌دست‌آمده اين اصطلاح حداقل براي مدت سي سال در آمريکايي شمالي استفاده گرديده است. باگذشت زمان اصطلاح طرق بديل حل منازعات، نيز به معني “طرق مناسب حل‌وفصل منازعه” مورداستفاده قرارگرفته است که به‌مثابه مناسب‌ترين انتخاب در حل‌وفصل منازعات درسته ملي و بين‌المللي نيز مورداستفاده قرار مي‌گيرد.
هدف اصلي شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات ارائه شيوه‌هاي مؤثر، سريع، کم‌مصرف و کارآمد جهت حل‌وفصل اختلافات طرفين و يا اطراف درگير در منازعه مي‌باشند(دانش،1381).
فوايد بي‌شماري که روش جايگزين حل منازعات دربردارد دولت‌ها را وادار ساخته است که بس‌تر زمينه مناسبي را جهت پذيرش و استفاده از اين شيوه در حل منازعات تدابير و اقدامات لازم را در پيش‌بيني اين شيوه در وضع و اصلاح قوانين و مقررات داخلي، اتخاذ نمايند.
به همين منظور مؤسسات متعددي درزمينه شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر” زير نام (مؤسسات و مراکز ميانجيگري حکميت) تأسيس‌شده‌اند که در سطح ملي و بين‌المللي فعاليت مي‌کنند.
فصل دوم:
مباني نظري تحقيق
1-2- ماهيت منازعه
با توجه به ريشه‌ها و علل موجده و شرايط و موقعيت‌هاي مختلف، منازعات ممکن است داراي ماهيتي خشونت‌آميز يا مسالمت‌آميز، آشکار يا نهان، کنترل‌پذير يا کنترل‌ناپذير، قابل حل يا غيرقابل حل باشند. بنابراين، منازعه لزوماً به صورت خشونت‌آميز تجلي و ظهور نمي‌کند. از اين رو امروزه بسياري سياست را هنر کارگرداني منافع متعارض و متضاد تعريف مي‌کنند که فرايندي براي حل و فصل مسالمت‌آميز منازعات مختلف است(ابوالحسني،1390)
1-1-2- رويکردهاي مختلف در مورد مفهوم منازعه
1-منازعه امر ذاتي موجودات اجتماعي است. 2- منازعه مربوط به طبيعت و ساختار جامعه است. 3- منازعه يک امر اخلال‌برانگيز در سيستم اجتماعي و نشانه آسيب‌پذيري است. 4- منازعه نقش کارکردي در سيستم اجتماعي دارد و براي تحول اجتماعي ضروري است. 5- منازعه ويژگي اجتناب‌ناپذير منافع دولت‌هاي رقيب در صحنه بين‌المللي است. 6- منازعه يک سوءبرداشت، سوءمحاسبه ناشي از ارتباطات ضعيف بين طرفين يک کشمکش مي‌باشد. 7- منازعه روند عمومي تمام جوامعه است. در يک جمع‌بندي از رويکردهاي فوق، آن‌ها را مي‌توان از نگاه جامعه‌شناسي به‌گونه زير خلاصه نمود:
جامعه‌شناسان پيرو مکتب تالکوت پارسونز به لحاظ تاکيدي که بر سازگاري اجتماعي، سمت‌گيري ارزشي مشترک و حفظ نظام دارند منازعه را نوعي بيماري تلقي مي‌کنند که داراي عواقب گسيختگي است. اما بيشتر جامعه‌شناسان اروپايي از قبيل مارکس، سايمل، رالف دارندورف، و نيز بيشتر جامعه‌شناسان دوره بيش از پارسونز مانند رابرت پارک، جان برجس، ويليام سامز، چالز کولي، اي آر رأس، و آلبيون اسمال و در دهه‌هاي اخيرتر جسي برنارد و لوئيس کوزر، منازعه را در خدمت مقاصد مثبت اجتماعي به‌شمار آورده‌اند. از ديد نظريه‌پردازان کارکردي‌گرا، منازعه نه تنها موجب يکپارچگي گروه مي‌شود بلکه به ايجاد هويت گروهي نيز کمک کرده، مرزهاي گروه را روشن‌تر ساخته و انسجام گروه را افزايش مي‌دهد(فرجاد،1378).
2-1-2- انواع نظريات منازعه
کنت والتس1 در اثر برجسته خود به نام “انسان، دولت و جنگ” سه تصور متمايز از روابط بين‌الملل را مطرح مي‌سازد که معمولاً بر اساس آن‌ها به تجزيه و تحليل ريشه‌هاي جنگ پرداخته مي‌شود. طبق تصور اول، ريشه جنگ را بايد در طبيعت و رفتار انسان جستجو کرد. طرفداران دومين تصور نيز با توجه به ساختار دروني دولت‌ها به تبيين جنگ مي‌پردازند(عبدي،1376).
بر اساس تصور سوم نيز ريشه جنگ در شرايطي نهفته است که نظريه‌پردازان سياسي قديم آن‌را “فقدان مرجع بين‌المللي” ناميده‌اند. بر اساس اين تصورات، دو نوع تبيين از منازعه ارائه شده است:
3-1-2- نظريه‌هاي خرد منازعه:
که مربوط به طبيعت و رفتار انسان‌ها مي‌شود. تحليل‌گران خردنگر در جستجوي سائقه‌هاي ناخودآگاه پرخاش‌گري، نگاه خود را به درون تک تک اعضاء هر نوع متوجه مي‌سازند و ترديد دارند که بتوان براي منازعه اجتماعي و بين‌المللي، انگيزه‌هاي آگاهانه يافت. نظريه‌هاي خرد سيستمي منازعه داراي چند زير نظريه مي‌باشند که عبارت‌اند از:
الف: نظريه‌هاي زيست‌شناختي و روان‌شناختي: اين نظريه‌ها بر ريشه‌هاي رفتار انسان‌ها تاکيد کرده و استدلال مي‌کنند که رقابت‌ها و منازعات سياسي- اقتصادي فردي و اجتماعي، معلول تلاش انسان براي برآورده ساختن نيازهاي زيستي و رواني فرد است. از نظريه‌هاي ديگري که زير مجموعه نظريه‌هاي زيست‌شناسي و روان‌شناسي قرار مي‌گيرند مي‌توان به نظريه‌هاي پرخاش‌گري، رفتارشناسي، و ناکامي – پرخاش‌گري، اشاره کرد(فرجاد،1378).
ب: نظريه يادگيري اجتماعي: نظريه‌پردازان يادگيري اجتماعي نظير آلبرت باندورا2، به نظريه‌هاي غريزي و زيست‌شناختي و پرخاش‌گري و نظريه‌هاي روان‌شناختي به ديده ترديد مي‌نگرند. ناندورا اين مسئله را رد مي‌کند که نيروي پرخاش‌گري در موجودات زنده بدون آن‌که به محرکي خارجي نياز باشد، بايد هرچه سريع‌تر آزاد شود. در مقابل، وي بر عوامل محيطي آزادکننده نيروي پرخاش‌گري تاکيد مي‌کند(فرجاد،1378).
4-1-2- نظريه‌هاي کلان منازعه:
که مربوط به نيروهاي وسيع‌تر اجتماعي و سياسي مي‌شود. عموم تحليل‌گران کلان‌نگر، بيان صريح انگيزه‌ها و دلائل آگاهانه براي توسل افراد به خشونت در داخل و در ميان جوامع را مهم تلقي مي‌کنند. آن‌ها اين‌گونه اظهارات را خصوصاً براي تبيين علت وقوع منازعات مشخص ميان طرف‌هاي مشخص و در زمان‌هاي مشخص حائز اهميت مي‌دانند. آنان براي اين حکم تو اعتبار خاصي قائل‌اند: “اگر مي‌خواهيد بدانيد که چرا مردم با هم مي‌جنگند از خودشان بپرسيد تا برايتان بگويند”(فرجاد،1378).
نظريه‌هاي کلان سيستمي، منازعه (جنگ و صلح) را در سطح نظام بين‌الملل و بر اساس ويژگي‌هاي آن توضيح مي‌دهند. آنچه جنگ‌طلبي را تشويق يا تحديد مي‌کند متغيرهاي سيستميک مي‌باشد نه متغيرهاي در سطح واحدهاي تشکيل‌دهنده نظام. از جمله اين نظريه‌هاي سيستميک مي‌توان به نئورئاليزم، نئوليبراليسم و سازه‌انگاري اشاره کرد(فرجاد،1378).
5-1-2- ديدگاه متفکران و نظريه پردازان به منازعه
متفکران و نظريه‌پردازان سياسي، جامعه‌شناسان، روان‌شناسان، حقوقدانان و ديگر دانشمندان علوم، نظريات مختلفي در مورد منازعه و به‌طور خاص، جنگ ارائه کرده‌اند، در زير به برخي از آن‌ها اشاره مي‌نماييم:
1-روسو3: معتقد بود که فرد به‌عنوان يک حيوان اجتماعي، رفتارش نيز در جامعه تحت‌تاثير تمايلات مخرب حيواني يا خرد انساني اوست. در اين برداشت، انسان در قالب جامعه مطرح مي‌شود و رفتار او نيز متأثر از محيطي است که او يک محصول طبيعي آن است. در تعبير روسو، علت عمده منازعه و جنگ نه انسان است و نه دولت، بلکه نظام حاکم بر جامعه يا state system است. جنگ و خونريزي رهبران و حاکمان جامعه به خاطر شهرت، قدرت، ثروت و اقتدار و غيره از جمله انگيزه‌هايي است که در پشت اين زشت‌ترين و پليدترين پديده اجتماعي نوع بشر وجود دارد (حجاريان ،1358).
2- داروين4: طرفداران نظريه داروين بر اين اعتقاد هستند که انسان‌ها مانند موجودات ديگر در ذات و فطرت خود رفتاري خشونت‌آميز و حيواني دارند و همواره در صدد سلطه‌جويي و حذف يکديگرند و در اين ميان دوام و بقا، نصيب قوي‌ترين آن‌ها مي‌شود (حجاريان،1358).
3- امانوئل کانت5: معتقد بود که صلح در ميان انسان‌ها يک حالت طبيعي نيست، بلکه آنچه طبيعي و فطري است منازعه و جنگ است (حجاريان،1358).
4- کنراد لورنز6: نشان مي‌دهد که روحيه سلطه‌جويي و تجاوز موجب بقاي نوع بشر شده است (حجاريان،1358).
5-اريک فروم7 : معتقد است که عشق به زندگي و سازندگي ذاتاً در فطرت بشر موجود است، فقط بايد زمينه تجلي آن‌را به‌وجود آورد، در غير اين صورت انسان در راه تخريب آن گام برخواهد داشت. به عبارت ديگر اگر محيط را تغيير دهيد، رفتار انسان را مي‌تونيد تغيير دهيد(حجاريان،1358).
6-مارکسيست‌ها: آن‌ها خشونت و تجاوز و منازعه و جنگ را به‌گونه ديگري تعبير مي‌کنند. آن‌ها براي توجيه نظرات خود از قلمرو جامعه‌شناسي کمک مي‌گيرند و منازعه و خشونت را ناشي از تضاد طبقاتي مي‌دانند (حجاريان،1358).
7-ريمون آرون8 : به عقيده آرون، جنگ به خودي خود متعلق به قلمرو هنر و دانش نيست، بلکه يک پديده متعلق به زندگي اجتماعي است و تا هنگامي که بشريت به وحدت کامل در چارچوب يک حکومت جهاني نرسد، اختلاف بين سياست داخلي و سياست خارجي وجود دارد و لاجرم تعارض، تضاد، منازعه و جنگ اجتناب‌ناپذير خواهد بود(حجاريان،1358).
8- کوئينسي رايت9 : کوشش بسيار وسيع و عميقي درباره علل و ماهيت جنگ انجام داده است. او در کتابي تحت عنوان “تحقيق در باب جنگ” چهار مولفه عمده را در اين خصوص رديابي و تحليل کرده است. اين عناصر عبارت‌اند از: الف: تحول دانش فني يا تکنولوژي، به‌ويژه فنون مربوط به مسائل نظامي. ب: حقوق، به‌ويژه قواعد و قوانيني که به پيش‌گيري و هدايت جنگ مربوط است. ج: تشکيلات اجتماعي، به‌ويژه آن‌چه که به واحدهاي سياسي، قومي ملت‌ها، امپراطوري‌ها و سازمان‌هاي بين‌المللي مربوط مي‌شود. د: افکار عمومي و برداشت‌هاي مرتبط با هدف‌ها و ارزش‌ها. اين چهار عامل يا چهار محور اصلي، که متغيرها و پديده‌هايي مثل تکنولوژي، حقوق، سياست، جامعه‌شناسي، روان‌شناسي، فرهنگ و بيولوژي انسان را در بر مي‌گيرند، همواره در معرض تغيير و تحول و اختلال هستند و در نتيجه نظم جامع را برهم مي‌زنند و سبب بروز جنگ و خشونت مي‌شوند(حجاريان،1358).
2-2- اقسام شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات
شيوه‌هاي متعدد جايگزين حل منازعات يا غير قضايي براي طرفين منازعه اين امکان را ميسر مي‌سازد که مناسب‌ترين شيوه را جهت حل‌وفصل منازعه انتخاب نمايند. شيوه‌اي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر) روش‌هاي متعددي را دربرمي گيرد که مهم‌ترين آن‌ها به شکل مختصر قرار ذيل‌اند:
1-2-2- ميانجيگري
ميانجيگري در لغت به معناي “وساطت” ميان دو نفر هست. ميانجيگري در اصطلاح روشي است که به‌موجب آن شخص ثالث بي‌طرف به‌عنوان ميانجي از طريق تشکيل جلسات و گفتگو، طرفين منازعه را در ايجاد راه‌حل‌هاي احتمالي که براي حل منازعه متصور است همکاري مي‌نمايد. با توجه به اختلافات طرفين و نظرات آن‌ها و پس از بررسي راه‌حل‌هاي ممکن با رعايت منافع دو طرف ميانجي راه‌حلي مناسب را براي طرفين منازعه پيشنهاد مي‌نمايد(بيات،1387).
ميانجيگري يکي از شيوه‌هاي معمول در حل‌وفصل منازعات به‌حساب مي‌رود. مراجعه به ميانجيگري اختياري وبر اساس توافق طرفين منازعه صورت مي‌گيرد. البته تفاوت ميان حکميت ميانجيگري در اين است که برخلاف حکميت که در آن فيصله‌هاي حکم الزام‌آور است و همانند فيصله‌هاي محاکم بدون رضايت يکي از طرفين (محکوم‌عليه) نيز قابل تطبيق هست ولي فيصله‌هاي ميانجي براي طرفين منازعه الزام‌آور نيست و طرفين مي‌توانند فيصله ميانجي را نپذيرند.
2-2-2 – مذاکره
مذاکره عبارت از روشي است که در آن طرفين مذاکره تلاش مي‌کنند که در مورد موضوع مورد منازعه به توافقي که موردقبول آن‌ها قرارگيري، دست يابند(نظري،1386).
مذاکره يکي از روش‌هاي ابتدايي در حل‌وفصل منازعه به‌حساب مي‌رود. درروش مذاکره طرفين منازعه ترجيح مي‌دهند به‌جاي مراجعه به نهادهاي رسمي و محاکم اختلافاتشان را از طريق گفتگو حل‌وفصل نمايند. مذاکره يا از طريق گفتگوهاي مستقيم و يا هم توسط وکلاي طرفين منازعه صورت مي‌گيرد. مذاکره روشي است در حل منازعه در سطح بين‌المللي نيز مورداستفاده قرار مي‌گيرد. در سطح بين‌المللي بسياري از کشورها اختلافاتشان را از طريق مذاکره و گفتگو حل‌وفصل مي‌نمايند.
3-2-2- حکميت
حکميت يکي ديگر از روش‌هاي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر” هست. حکميت نزديک‌ترين روش قضايي و رسمي حل منازعات هست.
حکميت عبارت از فني هست که هدف آن حل‌وفصل يک منازعه ميان طرفين منازعه توسط شخص ثالث که حکم ناميده مي‌شود هست. در حکميت اختيارات از طرفين منازعه گرفته مي‌شود وبر اساس آن ميان طرفين منازعه فيصله صادر مي‌نمايند(فکوهي،1389).
مراجعه به حکميت مانند ساير شيوه‌هاي “اي دي آر” اختياري و به اساس توافق طرفين منازعه صورت مي‌گيرد.
4-2-2- مصالحه
مصالحه همانند ميانجيگري روشي است که در آن با گفتگوهاي وساطت مصلح منازعه طرفين حل‌وفصل مي‌شود. مصلح نيز همانند ميانجي با طرفين منازعه در خصوص موضوع مورد اختلاف گفتگو مي‌کند و ديدگاه‌هاي آن‌ها را به هم نزديک کرده و در صورت تمايل طرفين طرح مصالحه را تنظيم مي‌نمايد. بعضي از دانشمندان فن مديريت منازعه بين ميانجيگري و مصالحه تفاوت قائل نمي‌شوند. برعکس عده‌اي ديگري را عقيده بر آن است مصالحه شيوه جدا مستقل از ميانجيگري در حل منازعات به‌حساب مي‌رود. به عقيده آن‌ها مصالحه يک شيوه بالاتر از ميانجي‌گري هست و نقش مصلح در حل منازعه فعال‌تر از ميانجي هست. زيرا مصلح در پهلوي وساطت ايجاد راه‌حل‌ها، متن مصالحه را نيز تنظيم مي‌نمايد(فکوهي،1389).
5-2-2- ارزيابي بي‌طرفانه
ارزيابي بي‌طرفانه عبارت از روشي است که طبق آن طرفين منازعه دلايل و ادعاهاي خود را در خصوص موضوع مورد منازعه به يک کارشناس بي‌طرف ارائه مي‌کنند و کارشناس مذکور دلايل و ادعاهاي طرفين را ارزيابي مي‌کند و سپس پيش‌بيني مي‌کند که محکمه چگونه در خصوص موضوع مورد منازعه تصميم خواهد گرفت. ارزيابي بي‌طرفانه اين جهت يکي از روش‌هاي جايگزين حل منازعه تلقي مي‌گردد که چنانچه منازعه يک موضوع مسلکي يا تخصصي را در برداشته باشد که مستلزم ارزيابي متخصص کارشناس باشد، بعد از ارزيابي بي‌طرفانه، طرفين ممکن است توافق کنند که يک متخصص يا کارشناس بي‌طرف راجع به موضوع اتخاذ تصميم نمايد.
بااينکه مراجعه به متخصص بي‌طرف اختياري و به رغبت طرفين منازعه هست، آنان مي‌توانند توافق نمايند که نظر کارشناس در خصوص موضوع مورد منازعه براي آن‌ها الزام‌آور باشد(بيات،1387).
3-2- خصوصيات شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات
هدف اصلي شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات نهادهاي رسمي عدلي قضايي پايان دادن به اختلاف طرفين منازعه هست، اما شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” مبتني بر اصول خصوصيات زيادي هست که آن را از شيوه رسمي حل منازعات متمايز مي‌سازد.
مهم‌ترين خصوصيات شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” قرار ذيل‌اند:
1-مراجعه به شيوه‌هاي “اي دي آر” اصولاً اختياري و مبتني بر توافق طرفين منازعه هست.
2- رسيدگي‌هاي “اي دي آر” معمولاً يک مرحله‌اي است و جز در موارد خاص، فيصله‌هاي صادره قطعي هست.
3- شخص يا اشخاص ثالث بي‌طرفي که براي حل منازعه در طرق بديل منازعات يا “اي دي آر” فعاليت مي‌کنند.
اصولاً به اساس توافق طرفين منازعه انتخاب مي‌گردند.
4- پروسه حل منازعه در شيوه “اي دي آر” مبتني بر مذاکره و گفتگوي طرفين منازعه صورت مي‌گيرد.
5- رسيدگي‌هاي مبتني بر شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات به‌طور غيرعلني و محرمانه برگزار مي‌شود و جز طرفين منازعه و نمايندگان آن‌ها اشخاص ديگر حق ورود و دخالت در جريان رسيدگي را ندارند(فکوهي،1389).
4-2- فوايد مراجعه به شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات
مراجعه به شيوهاي جايگزين حل‌وفصل منازعات يا “اي دي آر” فوايد بي‌شماري براي طرفين منازعه دربردارد که باعث مي‌شود افراد دخيل در منازعه اختلافاتشان را خارج از محدوده‌اي ادارات عدلي قضايي حل‌وفصل نمايند. (فکوهي،1389).
از مهم‌ترين فوايد مراجعه به شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات مي‌توان به شکل ذيل نام برد:
1-4-2- ازلحاظ سرعت
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يا “اي دي آر” اختلافات معمولاً سريع‌تر از محاکم حل‌وفصل مي‌گردند. زيرا اولاً تراکم قضايا و روسيه‌هاي که در اداره عدلي قضايي وجود دارد در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات مشاهده نمي‌شود. دوم اينکه پيچيدگي تشريفاتي که ازلحاظ اجرايت شکلي در رسيدگي به اختلافات در ادارات عدلي قضايي مشاهده مي‌شود در شيوه‌هاي “اي دي آر” وجود ندارد. سوم اينکه اشخاص ثالث بي‌طرفي که جهت حل منازعات در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات انتخاب مي‌گردند اشخاص متخصص مسلکي در موضوع خاص مي‌باشند. چهارم اينکه در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات کدهايي حقوقي مدون وجود ندارد که تعارض آنان با يکديگر که پروسه “اي دي آر” را پيچيده سازد. پنجم اينکه پروسه رسيدگي به اختلافات در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات يک مرحله‌اي هست که اين خود سرعت حل منازعه را افزايش مي‌دهد(فکوهي،1389).
2-4-2- ازلحاظ هزينه
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، اختلافات با هزينه کمتري حل‌وفصل مي‌شوند(فکوهي،1389)..
3-4-2- ازلحاظ محرميت
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، جريان رسيدگي به‌طور خصوصي محرمانه و غيرعلني صورت مي‌گيرد. پادر نظر داشت حساسيت چگونگي موضوع مورد منازعه طرفين يا يک‌طرف منازعه بنا به دلايلي ممکن است که بخواهند که رسيدگي‌هاي که توسط “اي دي آر” صورت مي‌گيرد به شکل سري محرمانه صورت گيرد که در اين صورت تمام جريانات رسيدگي توسط اشخاص ثالث به شکل محرمانه بر گذار مي‌گردد. (فکوهي،1389).
4-4-2- ازلحاظ تسهيلات
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، رسيدگي به اختلافات با سهولت آساني صورت مي‌گيرد(فکوهي،1389).
5-4-2- ازلحاظ تأمين عدالت
در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات، اختلافات به‌وسيله شخصي رسيدگي مي‌شود که توسط طرفين منازعه انتخاب مي‌گردد مورد اعتماد آن‌ها هست. وازسوي ديگر شخص بالت نسبت به موضوع مورد منازعه داراي تجربه، دانش مهارت مسلکي هست که به حل سريع و عادلانه ويتامين عدالت کمک بيشتر مي‌نمايد(فکوهي،1389).
6-4-2- ازلحاظ قواعد و مقررات
شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات مبتني بر قواعد و مقررات موردتوافق طرفين منازعه هست. طرفين اختياردارند که قوانين و قواعد مناسب را براي حل منازعه وضع نمايند. هکذا آن‌ها مي‌توانند بدون استناد به قانون مدون تا جاييکه در تناقض صريح به احکام قوانين نافذ و شريعت اسلامي قرار نگيرد، اختلافشان را حل‌وفصل نمايند(بيات،1387).
7-4-2- ازلحاظ همکاري طرفين منازعه
حل‌وفصل منازعات در شيوه‌هاي جايگزين حل‌وفصل منازعات در فضاي دوستانه و توأم با همکاري نزديک طرفين منازعه صورت مي‌گيرد. در شيوه‌هاي جايگزين حل منازعات طرفين منازعه سعي مي‌کنند تا اختلافاتشان را از طريق گفتگوهاي مستقيم و يا غيرمستقيم حل‌وفصل نمايند که چنين کاري بدون همکاري نزديک و تشريک‌مساعي آن‌ها ممکن نيست(بيات،1387).
در تحقيقي که آقاي بيات در سال 1386 انجام داده بود نرخ وقوع قتل عمد در کل کشور طي سال‌هاي 1385-1376، روند صعودي داشته است و از 49/2 در هر صد هزار نفر جمعيت در سال 1376 به 1-3 در هر صد هزار نفر جمعيت افزايش‌يافته است. البته لازم به ذکر است که نرخ وقوع قتل عمد در سال 1381 به 83/3 در هر صد هزار نفر جمعيت رسيده است که رقم چشمگيري هست(بيات،1387).
بعد از جمع‌آوري کل نظريه‌هاي مطرح‌شده در پروژه‌هاي تحقيقاتي (درزمينه قتل) و دسته‌بندي و بررسي اين نظريه مي‌توان اين‌گونه نتيجه‌گيري کرد که از مجموع تئوري‌هاي جامعه‌شناختي، نظريه فشار بيشترين استفاده و تئوري بي‌سازماني و نظارت اجتماعي کمترين استفاده را داشته است. البته لازم به ذکر است که بعد از نظريه فشار تئوري‌هاي روان‌شناسي در رتبه دوم قرارگرفته‌اند و اين مسئله نشان از اين دارد که محققان در نبين مسئله قتل نگاهي فردي را اتخاذ کرده‌اند و به‌جاي توجه به متغيرهاي اجتماعي، بيشتر به متغيرهاي رواني و فردي توجه کردند (بيات، 1387).
عبدالحسين طيوري مهر در تحقيقي خود تحت عنوان بررسي ريشه‌هاي فرهنگي و اجتماعي قتل پرداخته است ايشان مي‌نويسد:
علت صدور قتل از يک شخص از ابعاد مختلف مورد کندوکاو قرارگرفته اينک ما فقط به بعد فرهنگي و اجتماعي آن مي‌پردازيم بر اساس نظريه جامعه‌شناسي (سوسيوژنيک) علت قتل را ناشي از شرايط اجتماعي مي‌دانند، اينک به سؤالات مطرح‌شده به‌صورت تفصيلي و جداگانه پرداخته مي‌شود و در ادامه به تحليل نهايي آن خواهيم پرداخت:
5-2- بيشترين فراواني قتل در شهرستان سراوان کدام است؟
بر اساس تحقيقات انجام‌گرفته قتل به صورت‌هاي مختلفي صورت مي‌گيرد استفاده از سلاح گرم و سرد و چوب و چماق و.. البته علل مختلفي نيز دارد ولي چند عامل از عوامل ديگر مؤثرتر وبرترند لذا به اين چند مورد اکتفا و سعي در تحليل اين موارد مي‌کنم (نظري،1384).
اگر بخواهيم قتل‌هايي را که در …. رخ مي‌دهد را طبقه‌بندي کنيم به پنج نوع قتل که از بقيه مهم‌تر مي‌باشند مي‌رسيم که عبارت‌اند از: 1- قتل‌هاي ناموسي 2- قتل‌هاي خانوادگي 3- قتل‌هاي بين طايفه‌اي 4- قتل‌هاي انتقامي (قصاصي) 5- قتل‌هاي سريالي يا برنامه‌ريزي‌شده ازجمله مهم‌ترين قتل‌ها درسراوان مي‌باشند. و اينک به توضيح و معرفي هرکدام از انواع يادشده مي‌پردازيم و در آخر اين قسمت جدول آماري قتل در چند سال اخير را ذکر مي‌کنم.
1-5-2- قتل‌هاي ناموسي:
از عوارض دوران گذر از سنت به مدرنيته و ايجاد تعادل بين اعتقادات قديمي مردم و معارف و علوم جديد، به هم ريختن بسياري از سنن در عمق محتوايي آن امري اجتناب‌ناپذير است. توجه صرف به ظواهر اخلاق و سنت‌هاي کهن موجب غفلت از کرامت و شدن انساني مي‌شود. در اين حالت وفاداري به سنت، اهميتي فراتر از شأن و منزلت انساني مي‌يابد. پديده “قتل‌هاي ناموسي” که ريشه در باورهاي قديمي عموم مردم جامعه دارد، يکي از مظاهر اين روند است(نظري،1384).
طبق بررسي‌هاي انجام‌شده 20 درصد قتل‌هاي اتفاق افتاده در کل کشور ناموسي و جنسي است. درعين‌حال در ساله‌اي اخير جدا از مرداني که اقدام به قتل ناموسي زنان خود مي‌کنند زنان بسياري نيز در واکنش به اقدامات غيراخلاقي مردان خانواده آن‌ها را به قتل مي‌رسانند که اين پديده نوظهور و در حال



قیمت: تومان

b (1097)

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده مديريت و حسابداري
گروه آموزشي مديريت
پاياننامه تحصيلي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد رشته: مديريت بازرگاني گرايش مالي
عنوان:
رابطه بين سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات با عملکرد مالي شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
استاد راهنما:
دکتر ابراهيم چيراني
نگارش:
جواد سروش خواه سراواني
شهريور 1393
تقديم به پدر و مادر مهربانم
آنان که با نور جان بخش خود در تمام دوران تحصيل و رشد، روح تازه اي در کالبد من دميدند و مرا به زندگي اميدوار ساختند. آنان که در تمام سراشيبي هاي تند زندگي دست مرا در دست هايشان فشردند و با تمام وجود مرا ياري دادند.
اولين گام کوچک زندگيم را تقديم وجودشان که همواره در فراز و نشيب هاي زندگي همچون ستوني تزلزل ناپذير مرا حمايت کرده و چون ستاره اي پر نور شب هاي تاريک دلم را روشنايي بخشيده اند و با نويد به آينده زيباتر مرا به زندگي اميدوار نموده اند، مي نمايم. تا بدين وسيله از خستگي چندين سال زحمت طاقت فرسا و بي دريغشان تشکر کرده باشم.
تشکر و قدرداني
به نام خداوند متعال و سپاس از هر آنچه نعمت بيکران که بهره مندم ساخته است.
در اينجا بر خود لازم دانسته که نهايت سپاس و قدرداني را نسبت به تمام عزيزاني که در انجام اين تحقيق از راهنمايي ها و مساعدت هاي با ارزش آنان اعم از استادان محترم دانشگاه، مديران و کارشناسان ارشد، وهمچنين عزيزاني که از حمايت هاي معنوي آنها، بهره مند بوده ام، ابراز نموده و توفيق روز افزونشان را ازدرگاه احديت آرزو نمايم.
به خصوص از استاد گرامي جناب آقاي دکتر ابراهيم چيراني که به سبب قبول زحمت هدايت اين تحقيق و راهنمايي هاي با ارزششان کمال سپاس و امتنان را دارم. همچنين از استادان گرامي جناب آقاي دکتر خرديار و سرکار خانم دکتر اوشک سرايي که با قبول زحمت داوري، در انجام هر چه بهتر اين تحقيق مؤثر بوده اند نيز کمال تشکر را دارم .
جواد سروش خواه سراواني
تابستان 1393
فهرست
عنوان صفحه
چکيده1
فصل اول : کليات تحقيق
1ـ1)مقدمه3
1-2)بيان مساله4
1-3)ضرورت و اهميت موضوع تحقيق6
1-4 )اهداف تحقيق7
1-5 )چهارچوب نظري تحقيق7
1-6) فرضيه ها8
1-7) تعريف مفهومي و عملياتي متغيرهاي تحقيق9
1-8) قلمروتحقيق…………………………………………………………………………………………………………………….12
فصل دوم:مروري بر ادبيات موضوعي تحقيق(بررسي متون)
بخش اول:فن آوري اطلاعات14
2-1-1) مقدمه15
2-1-2) تاريخچة فن آوري اطلاعات16
2-1-3) تشريح مفهوم فن آوري اطلاعات17
2-1-4)ويژگي هاي اطلاعات22
2-1-5) انواع اطلاعات23
2-1-6) سيستم هاي اطلاعاتي24
2-1-6-1)عوامل انساني موثر بر استقرار سيستم هاي اطلاعات مديريت25
2-1-7) انواع سيستم ها ي اطلاعاتي26
2-1-8) سيستم هاي اطلاعاتي ارتباطات الکترونيکي28
2-1-8-1)آشنايي با اينترنت28
2-1-9)شبکه هاي ارتباطي30
2-1-9-1)کاربردهاي شبکه31
2-1-9-2)توپولوژي شبکه31
2-1-9-3)شبکه ها از لحاظ جغرافيايي32
2-1-10) کاربرد فن آوري اطلاعات35
2-1-11) اهميت فن آوري اطلاعات36
2-1-12) مزاياي فن آوري اطلاعات37
2-1-13) اثرات به کارگيري فن آوري اطلاعات در سازمان39
2-1-14) پياده سازي فن آوري اطلاعات در سازمان ها40
2-1-14-1) ديدگاه هاي اساسي در اجراي فن آوري اطلاعات40
2-1-15) برنامه جامع توسعه فن آوري اطلاعات42
2-1-15-1) گام هاي مورد نياز براي توسعه کاربري هاي فن آوري اطلاعات در سازمان ها43
2-1-15-2) موضوعات مهم برنامه جامع توسعه فن آوري اطلاعات43
2-1-16) برنامه ريزي فن آوري اطلاعات44
2-1-16-1)سطوح برنامه ريزي فن آوري اطلاعات45
2-1-17) مدل هاي سنجش فن آوري اطلاعات46
2-1-17-1)مراحل رشد “نولان”46
2-1-17-2)استراتژي ارتباط “پارسونز”46
2-1-18) محدوديت هاي فن آوري اطلاعات50
2-1-18-1)موانع به کارگيري فن آوري اطلاعات در سازمان ها50
2-1-18-2)مشکلات برنامه ريزي فن آوري اطلاعات51
2-1-19) مديران و فن آوري اطلاعات53
2-1-20) تصميم گيري در مورد فن آوري اطلاعات55
2-1-20-1)انواع تصميمات از نظر سايمن56
2-1-20-2)تصميم گيري و سطوح مديريت56
2-1-21) وضعيت فن آوري اطلاعات در ايران و جهان57
2-1-22) سياست ها و برنامه هاي فن آوري اطلاعات در ايران58
بخش دوم:عملکرد مالي61
2-2-1) مقدمه62
2-2-2)تشريح مفهوم عملکرد مالي62
2-2-3) اندازه گيري عملکرد63
2-2-4) فرآيند ارزيابي عملکرد65
2-2-5 ) عملکرد شرکت از ديدگاه بازارهاي عوامل68
2-2-6) عملکرد مالي71
2-2-7) الگوهاي تبيين عملکرد مالي72
بخش سوم:پيشينه تحقيق75
2-3-1)مقدمه76
2-3-1-1)تحقيقات خارجي76
2-3-1-2)تحقيقات داخلي81
فصل سوم:روش تحقيق
3-1)مقدمه86
3-2)روش تحقيق86
3-3) جامعه و نمونه آماري87
3 -4)روش ها وابزار گردآوري داده ها88
3-4-1)کتابخانه اي88
3-4-2)پرسشنامه89
3-5) روايي وپايايي پرسشنامه90
3-5-1) روايي 90
3-5-2) پايايي91
3-6)روش ها و ابزار تجزيه وتحليل داده ها92
فصل چهارم:تجزيه تحليل وبيان نتايج حاصل از تحقيق
4-1)مقدمه95
4-2 )توصيف متغيرهاي تحقيق95
4-3) بررسي مدل تحقيق و آزمون فرضيات104
فصل پنجم: بحث نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1) مقدمه111
5 ـ2) نتيجه گيري111
5ـ2ـ1) نتايج آمار توصيفي111
5ـ2ـ2)نتايج آمار استنباطي115
5-3) پيشنهادهاي تحقيق119
5 ـ4) پيشنهادهايي براي تحقيق هاي آينده122
5-5)محدوديت هاي تحقيق122
منابع123
پيوست الف) پرسشنامه129
پيوست ب)پايايي پرسش هاي مربوط به متغيرها134
پيوست ج)توصيف متغيرها 138
پيوست د)توصيف فضاي تعريف متغيرها141
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول (2-1) استراتژي هاي عمومي فن آوري اطلاعات49
جدول (2-2) ادراک مديران از فن آوري اطلاعات55
جدول(2-3) شاخص هاي اندازه‌گيري عملکرد مالي74
جدول(3-1)طيف پاسخي پرسشنامه90
جدول 3-2) ضريب آلفاي کرونباخ مربوط به پايايي سوالات پرسشنامه92
جدول(4-1) توصيف متغير زيرساخت96
جدول(4-2) توصيف متغير اتوماسيون اداري97
جدول (4ـ3) توصيف متغير شبکه و امکانات ارتباطي98
جدول(4ـ4)توصيف متغير سيستم گزارشات مديريت99
جدول(4-5)توصيف متغير منابع انساني پشتيبان100
جدول (4-6) توصيف متغير رشد فروش101
جدول(4- 7 ) توصيف متغير رشد سودآوري102
جدول(4-8) توصيف متغير بازده سهام103
جدول(4- 9 ) بررسي مدل تحقيق بدون در نظر گرفتن اندازه شرکت106
جدول(4- 10 ) بررسي مدل تحقيق با درنظر گرفتن اندازه شرکت109
جدول(5-1) توصيف نظام اندازه گيري مربوط به متغير زيرساخت111
جدول(5-2) توصيف نظام اندازه گيري مربوط به متغير اتوماسيون اداري112
جدول(5-3) توصيف نظام اندازه گيري مربوط به متغير شبکه و امکانات ارتباطي113
جدول(5-4) توصيف نظام اندازه گيري مربوط به متغير سيستم گزارشات مديريت113
جدول(5-5) توصيف نظام اندازه گيري مربوط به متغير منابع انساني پشتيبان114
جدول(5-6) نرخ رشد فروش ساليانه114
جدول(5-7) نرخ رشد سود ساليانه115
جدول(5-8) نرخ رشد بازده سهام ساليانه115
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل(3-1) مدل ارايه شده در تحقيق مينينگ فانگ و ريچارد ايي76
شکل(3-2) مدل کلي تحقيق اسرايرام واستامپ77
شکل(3-3)مدل کلي تحقيق روبرت، ريچاردسون و ليم78
شکل(3-4) مدل کلي تحقيق مان زانگ و جيمزمک کلوگ79
شکل(3-5) مدل کلي تحقيق مان بروس لويس وآنتوني79
شکل(3-6) مدل کلي تحقيق فوجان لاي، زنداي زاو و کواينگ وانگ80
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار(1-1) مدل طراحي شده تحقيق8
نمودار (2-1) فن آوري اطلاعات وچهارچوب آن36
نمودار (2- 2 ) بلوغ سازماني برحسب برنامه ريزي IT /IS41
نمودار (2- 3 ) ارتباط ميان استراتژي هاي کسب و کار و فن آوري اطلاعات45
نمودار (2- 4 ) نمودار کلي فرآيند عملکرد67
نمودار(4-1) هيستوگرام متغير زيرساخت96
نمودار(4-2) هيستوگرام متغير اتوماسيون ادري97
نمودار(4ـ3)هيستوگرام متغير شبکه و امکانات ارتباطي98
نمودار(4ـ4)هيستوگرام متغير سيستم گزارشات مديريت99
نمودار(4-5) هيستوگرام متغير منابع انساني پشتيبان100
نمودار (4-6) هيستوگرام متغير رشد فروش101
نمودار (4- 7 ) هيستوگرام متغير رشد سودآوري102
نمودار (4-8) هيستوگرام متغير بازده سهام103
نمودار (4- 9 ) آزمون مدل تحقيق ( حالت استاندارد)104
نمودار (4- 10) آزمون مدل تحقيق ( حالت اعداد معني داري)105
نمودار (4- 11 ) آزمون مدل تحقيق براي شرکت هاي کوچک107
نمودار (4-12) آزمون مدل تحقيق براي شرکت هاي بزرگ108
چکيده:
فن آوري اطلاعات با به ميدان آوردن تجارت الکترونيک1 باعث بروز نوعي تحول اساسي در مبادله کمي اطلاعات بازرگاني و محصولات و خدمات مورد نياز شده است.از اهدافي که فن آوري اطلاعات دنبال مي کند،کاهش هزينه ها، هوشمندي رقابتي2، پاسخگويي سريع نسبت به محيط و رقبا و توانايي اين که مشاغل مختص يک شغل را به يکديگر مرتبط نمايد. فن آوري اطلاعات اخيراً به عنوان يکي از منابع توليد در تابع بهره وري قرار گرفته و نقش آن درعملکرد مالي بنگاه ها و صنايع مورد بررسي قرار مي گيرد. امروزه شرکت ها تلاش هاي بسياري براي ارايه عملکرد بهتر در بازار از خود نشان داده و مي کوشند تا با استفاده از تکنيک ها و ابزارهاي متعددي به اين مهم دست يابند در اين تحقيق سعي شده است رابطه بين سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات وعملکرد مالي شرکت ها نشان داده شود. جامعه مورد بررسي در اين تحقيق ،کليه شرکت هايي است که عضو بورس اوراق بهادار تهران بوده اند و سال مالي آن ها منتهي به اسفند هر سال باشد.روش نمونه گيري در اين تحقيق ،از نوع تصادفي ساده مي باشد به طوري که تعداد 135 شرکت به عنوان نمونه انتخاب شده اند.در تحقيق حاضر براي جمع آوري اطلاعات از روش ميداني(پرسشنامه) و مطالعه اسناد موجود در کتابخانه بورس اوراق بهادار تهران استفاده شده است .جهت آزمون فرضيه ها نيز از روش معادلات ساختاري استفاده شده است. پس از انجام آزمون ها از بين دوازده فرضيه، تنها روابط بين سيستم گزارشات مديريت با رشد سودآوري شرکت و منابع انساني پشتيبان با رشد فروش شرکت تاييد نشدند. پس از اعمال اندازه شرکت در مدل تحقيق شرکت هاي مورد مطالعه به دو دسته شرکت هاي بزرگ و کوچک تقسيم شدند که نهايتا در شرکت هاي کوچک روابط بين اتوماسيون اداري با رشد فروش، اتوماسيون اداري با رشد سود آوري، سيستم گزارشات مديريت با رشد فروش، منابع انساني پشتيبان با رشد فروش ، رشد فروش با بازده سهام و رشد سودآوري با بازده سهام شرکت تاييد شدند اما در شرکت هاي بزرگ روابط بين زيرساخت و رشد فروش، زيرساخت و رشد سودآوري، اتوماسيون بارشد فروش،شبکه با رشد فروش، شبکه با رشد سودآوري، منابع انساني با رشد فروش، رشد فروش با بازده سهام و هم چنين رشد سودآوري با بازده سهام پذيرفته شدند.
کلمات کليدي : فن آوري اطلاعات ، زير ساخت، شبکه، اتوماسيون اداري، منابع انساني، عملکرد مالي
فصل اول
کليات تحقيق
1ـ1)مقدمه
امروزه جهان شاهد تحولاتي دراقتصاد جهاني3 است و با سرعت بالايي رو به جلوست.اين تحولات نا شي از تغيير اقتصاد مبتني بر توليد به اقتصاد مبتني بر اطلاعات4 است.ازسوي ديگر جهاني شدن تجارت در بين کشورها به سرعت در حال گسترش است. بازارهاي ملي کشورها توسط شرکت هاي خارجي و بين المللي (چند مليتي )5تحت نفوذ در آمده است. شرکت هاي تجاري که در تلاش براي حفظ بقا و رقابت با ساير کشورها و شرکت ها هستند، بايد تفکرات و ابزارهاي تجاري خود را جهاني کنند. يکي از اين عرصه هاي رقابت استفاده از فن آوري اطلاعات6 است. بي شک مديران در سرنوشت سازمان ها و شرکت ها نقش اساسي ايفا مي کنند،در اين امر اطلاعات تاثير بسزايي در موفقيت امور مديران و عملکرد سازمان ها7 دارد. اطلاعاتي که صحيح به موقع و به روز باشد، توسعه جهاني اينترنت8 اين اطلاعات را قابل دسترس ساخته است،و فن آوري را براي گرد آوري و انتشار اطلاعات بکار مي برد. فن آوري شامل تمام ابزارهاي پيشرفته براي اصلاح بهبود وبهينه سازي9،تحول عملکرد امور مي گردد. فن آوري بايستي به عنوان بخش مهم سازمان ها براي به روز بودن تفکرمديران در جهت پيشرفت عملکرد سازمان ها در نظر گرفته شود. در جهان امروز اطلاعات عامل اصلي و زيربناي توسعه اقتصادي و اجتماعي10 کشورها محسوب شده و زندگي انسان و روابط بين آن ها دچار دگرگوني اساسي شده است. فن آوري يکي از عوامل کليدي تاثيرگذار بر بهره وري11 است و فن آوري اطلاعات به عنوان يکي از فن آوري هاي نوين تاثير تعيين کننده اي در اين خصوص دارد. از عمر فن آوري اطلاعات در جهان شايد بيش از سه دهه نمي گذرد و هرچه آشنايي وتسلط ملت ها نسبت به اين پديده بيشتر مي شود، درجه اهميت آن بيشتر هويدا مي گردد. فن آوري اطلاعات نيز خود در حوزه ي فن آوري قرار دارد اما تفاوت آن با فن آوري هاي عصر صنعت، سرعت در تغيير و انعطاف پذيري آن است. کشورها بدون توجه به اين ويژگي نه تنها نمي توانند از مزيت هاي عصر اطلاعات استفاده کنند بلکه روزبه روز تحت فشار تغييرات فن آوري و جريان سريع اطلاعات مجبور به پذيرش خواسته هايي خواهند بود که شايد سال ها براي رسيدن به آن هزينه هاي گزافي را پرداخت کرده اند. بنابراين قبل از آن که اين پديده به ابزار منفي تبديل شود با بها دادن به سرمايه هاي انساني و برنامه ريزي صحيح ،مي توان از آن در راستاي منافع ملي، اقتصادي کردن امور، افزايش مزيت رقابتي12، اصلاح سيستم ها، سرعت دهي به فرايندهاي کار، کاهش بورکراسي13، کنترل هزينه ها و غيره استفاده کرد. به هرحال آنچه واضح به نظر مي رسد اين که فن آوري اطلاعات با ايجاد يک شبکه گسترده اطلاعاتي که کوچک ترين اتفاقات و اطلاعات را در خود ثبت خواهد کرد به مديران تصميم گيرنده کمک مي کند که با تجزيه و تحليل داده هاي به روز موجود در اين شبکه، تصميماتي اتخاذ و برنامه ريزي هايي را انجام دهند که آينده روشني را پيش روي آنان و سازمان شان قرار دهند. فن آوري اطلاعات اين امکان را براي مديران فراهم مي سازد که با پردازش سريع اطلاعات کنترل و هماهنگي بين عملکرد سازمان و مديريت با انسجام و بازخورد سريع صورت پذيرد.
در اين فصل ابتدا مختصرا به بيان مسأله تحقيق ، سپس به ضرورت و اهميت ، اهداف و چهارچوب نظري تحقيق ، تعريف مفهومي و عملياتي متغيرها پرداخته شده و در نهايت قلمرو موضوعي ، مکاني و زماني تحقيق معرفي شدند.
1-2 ) بيان مسأله
عملکرد مالي14 شرکت يکي از موضوعات مهم سهامداران و مديران موسسات انتفاعي است. مديران با بکارگيري روش هاي جديد تلاش مي کنند تا عملکرد مطلوبي در اين زمينه ارايه کنند. عوامل متعددي بر عملکرد مالي شرکت ها تاثير گذار است و هر شرکتي سعي مي کند مجموعه اي از روش هاي کارا و موثر را براي بهبود فرآيندهاي تجاري انتخاب کند.(lee& Kim, 2006, p 44). بايد توجه داشت بخشي از شاخص هاي عملکرد سازماني، شاخص هاي مالي هستند. در کل عملکرد مالي عبارت است از درجه يا ميزاني که شرکت به اهداف مالي سهامداران در راستاي افزايش ثروت آنان نايل مي آيد. اهداف عملياتي که مديرعامل شرکت در راستاي دست يابي به هدف اصلي يعني افزايش ثروت سهامداران دنبال مي کند دربرگيرنده شاخص ها و معيارهايي است که بر مبناي آن مي توان عملکرد مالي يک شرکت انتفاعي را اندازه گيري کرد(خداداد حسيني و همکاران،1385،ص68).
امروزه شرکت هاي ايراني تلاش هاي بسياري براي ارايه عملکرد بهتر در بازار از خود نشان داده و مي کوشند تا با استفاده از تکنيک ها و ابزارهاي متعددي به اين مهم دست يابند. با بررسي عملکرد شرکت هاي ايراني مي توان شاهد روند پر نوسان و بحث انگيز رشد و بازده سرمايه گذاري طي ده سال گذشته بود و اين در حالي است که کارشناسان، پتانسيل شرکت هاي حاضر در بازار سرمايه اي ايران را از لحاظ عملکرد بهتر و بيش از اين مي دانند(رجب زاده،ملک اخلاق،1390،ص 17).براي عملکرد بهتر شرکت ها معمولا در جنبه هاي مختلفي سرمايه گذاري مي کنند که يکي از اين جنبه ها، فن آوري اطلاعات است.روند رو به رشد توسعه فن آوري اطلاعات مستلزم برنامه ريزي دقيق و علمي براي کاربري اقتصادي آن است.با توجه به شرايط ضعيف اقتصادي در بسياري از کشورهاي در حال توسعه، لزوم توجه به کاربردهاي اقتصادي آن موضوع ويژه اي است که مورد توجه صاحب نظران و مجريان برنامه هاي توسعه قرار دارد. از طرفي با توجه به نقش شاخص بازده سرمايه گذاري15 در تصميم گيري هاي مالي، اثربخشي مالي فن آوري اطلاعات موضوع مهمي است که مي تواند نقش موثري در نگرش و تمايل بنگاه هاي اقتصادي براي توسعه آن داشته باشد (خداداد حسيني و همکاران،1385،ص62). بررسي ها نشان مي دهند بين سرمايه گذاري فن آوري اطلاعات و بازده شرکت ها ارتباط دوسويه مثبتي وجود دارد. فن آوري اطلاعات منجر به افزايش توانايي سازمان ها و در نتيجه، افزايش تنوع محصولات و بهبود کيفيت و جلب رضايت مشتري مي گردد. (Turban, 2004 , p42) بنابر اين مي توان انتظار داشت که عملکرد شرکت در اقتصاد الکترونيکي16 امروز به طور فزاينده اي به فن آوري اطلاعات وابسته شود و از آن تاثير بگيرد (Floyd , 1999 , p53). به کمک فن آوري اطلاعات مي توان در سريع ترين زمان اطلاعات مناسب را با کمترين هزينه درباره وجود مشتريان در بازارهاي خارجي ، محصولات شرکت هاي رقيب ، قيمت مواد خام در سراسر جهان براي تصميم گيري تامين کرد. بنابراين شرکت ها مي توانند رويه هاي تصميم گيري خود را به طور روزانه بهبود بخشند(کردستاني و هاديلو،1390،ص166). بايد توجه داشت که حوزه هاي سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات در چند بخش تقسيم مي شود (کردستاني و هاديلو،1390،ص171)؛ ( مقيم تيرگر،1391،ص174)
1- زيرساخت
2- اتوماسيون اداري
3- شبکه و امکانات ارتباطي
4- سيستم گزارشات مديريت
5- منابع انساني پشتيبان
با توجه به مطالب بيان شده، محور اصلي اين تحقيق متمرکز بر شناسايي عوامل سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات و رابطه آن با عملکرد مالي شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مي باشد.
1-3)اهميت وضرورت موضوع تحقيق
به نظر بسياري از صاحب نظران فن آوري اطلاعات به سرعت درحال گسترش و تکامل است و درتمامي جنبه ها وصنايع مختلف درحال نفوذ است،تا کنون اطلاعات به تنهايي به عنوان سرمايه سازماني تصور نمي شد، فرآيند مديريت هنري فردي تصور مي شد، نه به عنوان فرآيند هماهنگي وسيع جهاني گسترده.اما امروزه اهميت و ضرورت سيستم هاي اطلاعاتي درک شده است،زيرا بيشتر سازمان ها براي موفقيت خود به اين سيستم ها نياز دارند.فن آوري اطلاعات اخيراً به عنوان يکي از منابع توليد در تابع بهره وري قرار گرفته ونقش آن درعملکرد اقتصادي بنگاه ها، کشورها و صنايع مورد بررسي قرار مي گيرد .هدف ازاين بررسي،تحليل موشکافانه يکي از دلايلي است که سبب مي شود برخي بنگاه ها دراستفاده از اين فن آوري به اندازه کافي اثربخشي نداشته باشند(خادمي،1386،ص47).
استفاده از فن آوري اطلاعات در حال حاضر به عنوان يک اصل اساسي براي کسب مزيت رقابتي و رقابت در بازارهاي رقابتي امروزي است. براي اين که يک شرکت بتواند با رقباي داخلي وخارجي روبرو شود نياز به تجهيزاتي دارد که موجب سرعت و بهبود معاملات و مبادلات شرکت شود.استفاده فن آوري اطلاعات در شرکت ها مي تواند در سودآوري17، بهره وري و سرعت عملکرد آن ها تاثير بگذارد.انجام اين تحقيق ميتواند به گسترش نظام مند شرکت ها وتشويق مديران براي استفاده از فن آوري اطلاعات کمک کند.به نظر مي رسد براي آن كه شرکت ها از حالت ايستا خارج و به گردش مستمر دارايي هاي خود بپردازند لازم است هماهنگي هايي ميان محصول ومصرف کننده خود ايجاد نمايند تا بتواند سرمايه هاي گران قيمت خود را تحرك بخشيده و از طريق گردش سريع تر سرمايه حاشيه سود خود را منطقي تر کنند. چنين شرکت هايي بايد بتوانند اطلاعات مصرف کنندگان را بدست آورند و به مراحل توليد و تدارك مواد انتقال دهند تا توليد را با توجه به اطلاعات کافي برنامه ريزي نمايند(رفيعي،1383،ص5).
با توجه به اين که شرکت ها به دنبال سود آوري در فضاي رقابتي حال حاضر هستند و از طرفي فن آوري اطلاعات و نقش آن در شرکت هاي انتفاعي روز به روز در حال پر رنگ تر شدن است ، تحقيق پيرامون اين مسأله که سرمايه گذاري در بخش فن آوري اطلاعات چگونه و تا چه ميزان بر عملکرد مالي شرکت ها موثر است ، ضرورت پيدامي کند. هدف اکثر شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران افزايش ثروت سهامداران است و براي دستيابي به اين هدف از ابزارها ( تصميمات مديريتي ) مختلفي بهره مي برند که يکي از آن ها سرمايه گذاري در بخش فن آوري اطلاعات است. نتايج تحقيق حاضر ميتواند به ميزان زيادي براي ارزيابي عملکرد مالي شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و طراحي استراتژي هاي بهبود آن حائز اهميت باشد.
1-4)اهداف تحقيق
اهداف اين تحقيق را مي توان به دو قسمت علمي وکاربردي طبقه بندي نمود که عبارت است:
الف)اهداف علمي- در اينجا هدف اصلي پاسخ به سوال اصلي تحقيق بوده که مي توان در قالب موارد زير آن را بيان نمود:
* توصيف متغيرهاي تحقيق شامل زيرساخت ها، اتوماسيون اداري، شبکه و امکانات ارتباطي، سيستم گزارشات مديريت، منابع انساني پشتيبان، رشد فروش، رشد سودآوري و نرخ بازده سهام
* تعيين ارتباط بين متغير هاي تحقيق در قالب مدل ارايه شده
* آزمون فرضيه هاي تحقيق
ب)اهداف کاربردي- هدف کاربردي اين تحقيق در شناخت ابعاد مختلف فن آوري اطلاعات است که مديران بر اساس ساختار،کاربرد و منابع انساني بتوانند به کارگيري IT در شرکت ها را برنامه ريزي و کنترل نمايند و نيز بتوانند در راستاي بهبود عملکرد از IT استفاده نمايند.
1-5 )چهارچوب نظري تحقيق
چهارچوب نظري بنيادي است که تمامي تحقيق بر آن استوار مي شود.اين چهارچوب شبکه اي است منطقي،توصيفي و پرورده ،مشتمل بر روابط موجود ميان متغيرهايي که در پي اجراي فرايندهايي چون مصاحبه،مشاهده و بررسي پيشينه شده اند.اين متغيرها ناگزير با مسآله تحقيق مرتبط هستند.پس از شناسايي متغيرهاي مناسب بايد شبکه اي از روابط ميان متغيرها تدوين شود تا بتوان فرضيه هاي مرتبط با آن ها را پديد آورد و سپس آزمود. نتايج آزمون فرضيه ها (که متضمن تائيد يا عدم تائيد است)،درجه حل شدن مشکل به ياري يافته هاي تحقيق آشکار مي شود. به اين ترتيب چهارچوب نظري گام مهمي در فرايند تحقيق به شمار مي آيد(سکاران،1381،ص94). در اين راستا بررسي متون اخير نشان مي دهد که محققان مختلفي تاثير فن آوري اطلاعات بر عملکرد مالي را مورد بررسي قرارداده اند.با توجه به مدل ها و تحقيقات انجام شده در گذشته مدل اين تحقيق طراحي شده و در نمودار(1-1)به تصوير کشيده شده است. که تاثير مستقيم عوامل سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات را بر عملکرد مالي مورد آزمون قرار مي دهد:
نمودار (1-1) مدل تحقيق
1-6) فرضيه ها
با توجه به مدل تحقيق، فرضيه هاي اين تحقيق به قرار زير است:
1.بين زيرساخت هاي فن آوري اطلاعات و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
2.بين زيرساخت هاي فن آوري اطلاعات و رشد سودآوري شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
3.بين اتوماسيون اداري و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
4.بين اتوماسيون اداري و رشد سودآوري شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
5.بين شبکه و امکانات ارتباطي با رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
6.بين شبکه و امکانات ارتباطي با رشد سود شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
7.بين سيستم گزارشات مديريت و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
8.بين سيستم گزارشات مديريت و رشد سودآوري شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
9.بين منابع انساني پشتيبان و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
10.بين منابع انساني پشتيبان و رشد سود شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
11.بين رشد فروش شرکت و بازده سهام رابطه مثبت وجود دارد.
12.بين رشد سود شرکت و بازده سهام رابطه مثبت وجود دارد.
ضمنا اندازه شرکت به عنوان متغير تعديل گر در تمام روابط فوق در نظر گرفته شده است.
1-7)تعريف عملياتي و مفهومي متغيرهاي تحقيق:
تعاريف عملياتي، سطح مفهومي(نظري) را با سطح تجربي مشاهده پيوند مي زند و محقق را قادر مي سازد که با استفاده داده هاي اوليه اي که همواره به صورت واقعيت هاي مشاهده پذير قابل اندازه گيري در اختيار اوست تا بتواند تحقيق را اجرا کند(خاکي ،1387،ص62) تعريف عملياتي متغيرهاي تحقيق به شرح زير مي باشد:
الف) سرمايه گذاري فن آوري اطلاعات18: فناور ي اطلاعات شاخه اي از فن آوري است که با استفاده از سخت افزار،نرم افزار،شبکه افزار،مطالعه و کاربرد داده و پردازش آن را در زمينه هاي ذخيره سازي،دستکاري،انتقال ،مديريت،کنترل،داده آمايي خودکار امکان پذير مي سازد(فتحيان و مهدوي نور،1383ص71).مجموعه ماشين ها،دانش فني،روش ها ومهار ت هاي استفاده ازآن ها در توليد، پردازش،انباشت و بازيافت، جابجايي، انتقال و مصرف اطلاعات است،از ساده ترين تا پيچيده ترين و از اولي ترين تا پيشرفته ترين مراحل اطلاعاتي است(خادمي ، 1387). اصطلاح سرمايه گذاري در اطلاعات هم ميزان دارا بودن مولفه هاي فن آوري اطلاعات است. اندازه گيري ميزان اجرايي شدن IT توسط مولفه هاي زير قابل دستيابي است:
* زيرساخت19-اين متغير به معناي تمامي اجزاي سخت افزاري و نرم افزاري موجود در شرکت است(مبارکي و همکار،1383،ص2).در اين تحقيق اندازه گيري اين متغير از طريق سازه هايي نظير تعداد کامپيوترها، قابليت هاي کامپيوترها،تعداد چاپگرها، بسته هاي نرم افزاري، به روز بودن داده ها و اطلاعات مي باشد که به وسيله پرسشنامه از مديران وکارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
* اتوماسيون اداري20- اين متغير مشتمل بر تمام سيستم هاي الکترونيکي رسمي و غيررسمي بوده که به برقراري ارتباط اطلاعات بين اشخاص در داخل و خارج موسسه و بالعکس مربوط مي شود(محمدي و همکاران، 1390، ص 142).اندازه گيري اين متغير از طريق سازه هايي مانند کارتابل الکترونيک، بايگاني الکترونيک مکاتبات، پست الکترونيک، ارجاع الکترونيک صدور الکترونيک شماره انديکاتور،اسکن مکاتبات و مکاتبات وارده وصادره الکترونيک صورت مي گيرد که از طريق پرسشنامه از کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
* شبکه21 و امکانات ارتباطي- شبکه‌هاي کامپيوتري براي به اشتراک گذاشتن به کار مي روند. شبکه يک سيستم ارتباطي بين کامپيوترها و وسايل جانبي از قبيل کامپيوترها ، چاپگرها، فاکس ها ، مودم ها و غيره در جهت به اشتراک گذاشتن اطلاعات است (جهانگيري، 1386، ص 8). در اين تحقيق اين متغير از طريق سازه هايي مانند ويديو کنفرانس، ايميل، اينترنت، اکسترانت،وب سايت و چت اندازه گيري مي شود به وسيله ابزار پرسشنامه از مديران و کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
* سيستم گزارشات مديريت (MRS)22-اين سيستم بيشتر نيازهاي اطلاعات روزانه مديران را براي تصميم گيري تأمين مي كند. اين سيستم گزارشات متنوعي تهيه كرده و در اختيار مديران قرار مي دهد. محتوي اين گزارشات پيشاپيش توسط مديران مشخص مي شود و بنابر اين كاملاً با نيازهاي آن ها تطابق دارد(حسين نخعي، 1391، ص 2). در اين تحقيق اين متغير از طريق سازه هايي مانند گزارشات برنامه اي، گزارشات درخواستي، گزارشات خاص، گزارشات تفصيلي و گزارشات شاخص اندازه گيري مي شود که به وسيله پرسشنامه از مديران و کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
* منابع انساني پشتيبان23-عبارت است از تمامي کارکنان شرکت که در امر ذخيره سازي، پردازش و توزيع اطلاعات مشغول به کار هستند و با سخت افزارها و نرم افزارها کار مي کنند(مبارکي و همکار،1383، ص 2). در اين تحقيق،اين متغير از طريق سازه هاي دانش بکارگيري، ميزان آموزش، مهارت در استفاده،انگيزه استفاده، سرعت استفاده و رضايت استفاده اندازه گيري مي شود که به وسيله پرسشنامه از مديران و کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
ب) عملکرد مالي- اين متغير به عنوان يکي از مهم ترين سنجه هاي اثربخشي سازماني است و با توجه به اهداف عملياتي که در عملکرد مالي مورد توجه قرار مي گيرد، عملکرد مالي درجه يا ميزاني است که شرکت به هدف هاي مالي سهامداران در راستاي افزايش ثروت آنان نائل مي آيد.(فتحي و همکاران،1386،ص68). مولفه هاي اندازه گيري عملکرد مالي در اين تحقيق شامل رشد فروش، رشد سودآوري و بازده سهام است که به صورت زير تعريف مي شوند.
* رشد فروش(SG)24-ميزان افزايش فروش در يک سال را رشد فروش مي گويند(کردستاني و همکار،1390،ص174) نرخ رشد فروش از رابطه زير قابل محاسبه است:

که در آن S بيان کننده ميزان فروش است و منظور از t ، سال t و t-1 سال ماقبل سال t مي باشد.
* رشد سودآوري-سودآوري توانايي شرکت در به دست آوردن درآمدوسود است(اسماعيل پور و همکار،1390،ص47)، که رشد ساليانه آن معيار خواهد بود. رشد سودآوري از طريق فرمول زير محاسبه مي گردد:

که در آن I بيان کننده ميزان سودآوري است و منظور از t ، سال t و t-1 سال ماقبل سال t مي باشد.
* بازده سهام25 -معمولا بازده سهام در يک دوره معين شامل هرگونه وجوه نقدي دريافتي به اضافه تغييرات قيمت دارايي در طول دوره تقسيم بر قيمت اوراق يا دارايي در زمان خريد است و برابر است با :

که در آن r نرخ بازده سهام ، P قيمت سهام و D منافع حاصل از مالکيت مي باشد.
اندازه شرکت26: اين متغير تعيين کننده حجم و گستردگي فعاليت شرکت است(توکلي و همکاران،1388، ص50) در اين تحقيق حجم فروش شرکت ها معيار خواهد بود و از طريق لگاريتم فروش به دست مي آيد.
1-8)قلمرو تحقيق:
گستره اين تحقيق در سه قلمرو موضوعي،زماني،مکاني قرار مي گيرد که عبارتند از:
* قلمرو موضوعي- موضوع اين تحقيق متمرکز بر عملکرد مالي شرکت هاي عضو بورس اوراق بهادار تهران است که ارتباط ميان سرمايه گذاري در فن آوري اطلاعات و عملکرد مالي شرکت ها مورد بررسي قرار مي گيرد.
* قلمرو مکاني- قلمرو مکاني اين تحقيق نيز شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مي باشند.
* قلمرو زماني- داده ها و اطلاعات اين تحقيق در سه ماهه اول سال 93 جمع آوري شده اند .
فصل دوم:
مروري بر ادبيات موضوعي تحقيق(بررسي متون)
بخش اول
فن آوري اطلاعات
2-1-1) مقدمه
فن آوري اطلاعات پديده اي است که از به کارگيري وسيع سيستم هاي کامپيوتري در سازمان ها و جامعه تحول عميق ناشي از به کارگيري سيستم هاي کامپيوتري، در لايه هاي مختلفي ايجاد شده، و در هر لايه مجهز به بروز اثرات مختلف در محدوده هاي مختلفي مي شود.در عصر حاضر فن آوري اطلاعات به عنوان سلسله اعصاب جامعه مدرن27 مطرح است و اگر روزي کشورهاي مدرن دنيا بدون انرژي قادر به ادامه حيات نبودند امروزه کشورها بدون فن آوري اطلاعات مرده محسوب مي شوند(موحدي و همکاران 1389 ص 67).
در هزاره سوم فن آوري اطلاعات به عنوان عمده ترين محور تحول و توسعه جهاني28 منظور شده است و دستاوردهاي ناشي از آن،چنان با زندگي مردم عجين گرديده که روي گرداني از آن اختلالي عظيم در جامعه و رفاه وآسايش مردم به وجود مي آورد.عصر فعلي را برخي عصر اطلاعات لقب داده اند.اين نام گذاري شايد به اين دليل باشد که امروزه اطلاعات به جزء تفکيک ناپذير زندگي بشر تبديل شده است. توسعه کمي فن آوري اطلاعات و ايجاد جامعه اطلاعاتي باعث تغيير در الگوي رقابت،تغيير در شيوه برنامه ريزي کاري،‌تغيير در نيازهاي بازار29،تغيير در ماهيت سازمان ها،تغيير در قوانين و مقررات و… شده است.فن آوري اطلاعات شيوه انجام کار را تغيير داده و از جمله با به ميدان آوردن تجارت الکترونيک30 باعث بروز نوعي تحول اساسي در مبادله کمي اطلاعات بازرگاني و محصولات و خدمات مورد نياز شده است.از اهدافي که فن آوري اطلاعات دنبال مي کند،کاهش هزينه ها، هوشمندي رقابتي31، پاسخگويي سريع نسبت به محيط و رقبايي که با آن ها در تعامل هستيم و توانايي اين که مشاغل مختص يک شغل را به يکديگر مرتبط نمايد(عظيمي، 1389، ص 16).
اطلاعات منبع قوي است که اغلب اشاره دارد به خون زندگي سازمان تجاري و براي تمام سازمان ها مهم است.نوع اطلاعات هر زمان مي تواند موجب مزيت رقابتي 32نسبت به ساير سازمان ها در عصر اطلاعات شود.اطلاعات دارايي اصلي يک سازمان تجاري است. هدف اصلي بيشتر سازمان هاي تجاري کسب سود از تجارت براي خودشان يا سهامدارانشان 33مي باشد.
2-1-2) تاريخچة فن آوري اطلاعات
واژه فن آوري اطلاعات از اواخر دهه 1970 براي اشاره به استفاده از کامپيوتر براي کار با اطلاعات ابداع شد مي توان گفت که اين فن آوري تمامي گونه هاي کامپيوترها،سخت افزار، نرم افزار و همچنين شبکه هاي ارتباطات بين دو کامپيوتر و ارتباط يک کامپيوتر با يک ابر کامپيوتر و يک اداره است تا شبکه هاي جهان گستر که در زمره فن آوري اطلاعات و ارتباطات حدود پنج درصد هزينه هاي سرمايه گذاري شرکت ها را به خود اختصاص داده اين رقم در دهه 1980 به عنوان پانزده درصد و در انتهاي1990 به پنجاه درصد کل سرمايه گذاري شرکت ها رسيد که اين روند حاکي از اهميت فن آوري اطلاعات و ارتباطات در کسب وکار است که يک مزيت استراتژيک براي شرکت ها محسوب مي شود (محمديان روشن 1389، ص 18).
با شروع دهه 70 و تا اواسط دهة 80 با افزايش رقابت در سطح کشورها، سازمان ها بر آن شدند تا استراتژي هاي خود را به سمت استفاده از فن آوري کامپيوتر جهت دهي کنند. اما از آن جا که اين موج با کاهش قيمت کامپيوترهاي شخصي34، پايين آمدن هزينة پردازشگرها، ظهور شبکه هاي قوي سرويس دهنده 35/ سرويس گيرنده36 و رشد فن آوري در دو حوزه الکترونيک و ارتباطات مواجه شد،فن آوري اطلاعات به عنوان گزينه اي جهت تبديل به مزيت رقابتي پيش روي سازمان ها قرار گرفت. در اين راه ابزارهاي مفهومي قوي نظير مدل چهارچوب شبکة استراتژيک37 مک فاردن در 1983، مدل مراحل رشد نولان38 در 1979، و نيز روش هاي ساختار يافته اي چون، عامل حياتي موفقيت رکارت39 در 1979، يا برنامه ريزي سيستم هاي کسب و کار ارايه شده در 1984 توسط شرکت IBM ظهور يافتند. شرکت هاي مشاوره اي مدل هاي مختلفي در زمينة برنامه ريزي استراتژيک براي سيستم هاي اطلاعاتي ارايه داده اند که غالبا مفاهيم مشترک
داشته اند.در سال 1985 پورتر و ميلار40 نخستين بار مفاهيم زنجيره ارزش41 ونيروهاي پنج گانه42 را در مديريت استراتژيک IT توسعه دارند.و مک فارلان43 با استفاده از مفاهيم استراتژي هاي عمومي44 پورتر استراتژي ها فن آوري اطلاعات را در سه رده تقسيم بندي کرد: (احمدي و همکاران،1383،ص ص13-10)
رده نخست: رده اول اين تقسيم بندي استراتژي سيستم هاي اطلاعاتي است. مجموعه اي از روش ها و تکنيک هاي جامع که در برنامه ريزي سيستم هاي اطلاعاتي مورد استفاده قرار مي گيرند.
رده دوم: استراتژي هاي فن آوري اطلاعات45 است. استراتژي هاي اين بخش ارايه مسيري است به منظور ارزيابي استانداردسازي و نظارت بر معماري فن آوري اطلاعات در سازمان از سخت افزارها، نرم افزارهاي کاربردي، سيستم عامل ها، زيرساخت هاي ارتباطي، پايگاه هاي داده، و غيره.
رده سوم: استراتژي هاي مديريت ITاست که به تعريف چهارچوب مديريتي سازماني در حوزه IT مي پردازد.در سال 1991 ون کاترمن تاکيد مي کند که فن آوري نوين اطلاعاتي در دهة 90 و دهه هاي آينده اثري شگرف بر کسب و کار شرکت ها خواهد گذاشت به طوري که بايد IT را در سطح استراتژيک شرکت ها و روي فرمت هايي که از ناحيةIT فراهم مي شود با ابزاري مناسب بررسي کرد. بحث ديگري را که از همان زمان محققان مطرح کردند چگونگي هم راستا کردن تغييرات حاصل از IT با روندهاي کسب و کار سازماني و چگونگي انجام اين کار علي رغم پيچيدگي هاي موجود بوده است (احمدي و همکاران، 1383، ص ص13-10).
توسعه پرشتاب و شديد فن آوري اطلاعات که از سال ها پيش آغاز شده است و هم چنان ادامه دارد،‌منجر به کاربرد وسيع آن در ابعاد گوناگون



قیمت: تومان